Psychomachia

Praefatio

[1] Senex fidelis prima credendi via

[2] Abram, beati seminis serus pater,

[3] adiecta cuius nomen auxit syllaba,

[4] Abram parenti dictus, Abraham Deo,

[5] senile pignus qui dicavit victimae,

[6] docens ad aram cum litare quis velit,

[7] quod dulce cordi, quod pium, quod unicum

[8] deo libenter offerendum credito,

[9] pugnare nosmet cum profanis gentibus

[10] suasit, suumque suasor exemplum dedit,

[11] nec ante prolem coniugalem gignere

[12] deo placentem, matre virtute editam,

[13] quam strage multa bellicosus spiritus

[14] portenta cordis seruientis vicerit.

[15] victum feroces forte reges ceperant

[16] Loth inmorantem criminosis urbibus

[17] Sodomae et Gomorrae, quas fovebat aduena

[18] pollens honore patruelis gloriae.

[19] Abram sinistris excitatus nuntiis

[20] audit propinquum sorte captum bellica

[21] seruire duris barbarorum vinculis:

[22] armat trecentos terque senos vernulas,

[23] pergant ut hostis terga euntis caedere.

[24] quem gaza dives ac triumphus nobilis

[25] captis tenebant inpeditum copiis.

[26] quin ipse ferrum stringit et plenus deo

[27] reges superbos mole praedarum graves

[28] pellit fugatos, sauciatos proterit,

[29] frangit catenas et rapinam liberat:

[30] aurum, puellas, paruulos, monilia,

[31] greges equarum, vasa, vestem, buculas.

[32] Loth ipse ruptis expeditus nexibus

[33] attrita bacis colla liber erigit.

[34] Abram triumphi dissipator hostici

[35] redit recepta prole fratris inclytus

[36] ne quam fidelis sanguinis prosapiam

[37] vis pessimorum possideret principum.

[38] adhuc recentem caede de tanta virum

[39] donat sacerdos ferculis caelestibus,

[40] dei sacerdos, rex et idem praepotens,

[41] origo cuius fonte inenarrabili

[42] secreta nullum prodit auctorem sui,

[43] Melchisedech, qua stirpe, quis maioribus

[44] ignotus, uni cognitus tantum deo.

[45] mox et triformis angelorum trinitas

[46] senis revisit hospitis mapalia,

[47] et iam vietam Sarra in aluum fertilis

[48] munus iuventae mater exsanguis stupet,

[49] herede guadens, et cachinni paenitens.

[50] haec ad figuram praenotata est linea,

[51] quam nostra recto vita resculpat pede:

[52] vigilandum in armis pectorum fidelium,

[53] omnemque nostri portionem corporis,

[54] quae capta foedae seruiat libidini,

[55] domi coactis liberandam viribus;

[56] nos esse large vernularum divites,

[57] si quid trecenti bis novenis additis

[58] possint figura noverimus mystica.

[59] mox ipse Christus, qui sacerdos verus est,

[60] parente inenarrabili atque uno satus,

[61] cibum beatis offerens victoribus

[62] paruam pudici cordis intrabit casam,

[63] monstrans honorem trinitatis hospitae.

[64] animam deinde spiritus conplexibus

[65] pie maritam, prolis expertem diu,

[66] faciet perenni fertilem de semine,

[67] tunc sera dotem possidens puerpera

[68] herede digno patris inplebit domum.

(Carmen)

[1] Christe, graves hominum semper miserate labores,

[2] qui patria virtute cluis propriaque, sed una,

[3] (unum namque deum colimus de nomine utroque,

[4] non tamen et solum, quia tu deus ex patre, Christe)

[5] dissere, rex noster, quo milite pellere culpas

[6] mens armata queat nostri de pectoris antro,

[7] exoritur quotiens turbatis sensibus intus

[8] seditio atque animam morborum rixa fatigat,

[9] quod tunc praesidium pro libertate tuenda

[10] quaeve acies furiis inter praecordia mixtis

[11] obsistat meliore manu. nec enim, bone ductor,

[12] magnarum virtutum inopes neruisque carentes

[13] Christicolas vitiis populantibus exposuisti.

[14] ipse salutiferas obsesso in corpore turmas

[15] depugnare iubes, ipse excellentibus armas

[16] artibus ingenium, quibus ad ludibria cordis

[17] oppugnanda potens tibi dimicet et tibi vincat.

[18] vincendi praesens ratio est, si comminus ipsas

[19] virtutum facies et conluctantia contra

[20] viribus infestis liceat portenta notare.

[21] prima petit campum dubia sub sorte duelli

[22] pugnatura Fides, agresti turbida cultu,

[23] nuda umeros, intonsa comas, exerta lacertos;

[24] namque repentinus laudis calor ad nova feruens

[25] proelia nec telis meminit nec tegmine cingi,

[26] pectore sed fidens valido membrisque retectis

[27] provocat insani frangenda pericula belli.

[28] ecce lacessentem conlatis viribus audet

[29] prima ferire Fidem Veterum Cultura Deorum.

[30] illa hostile caput phalerataque tempora vittis

[31] altior insurgens labefactat, et ora cruore

[32] de pecudum satiata solo adplicat et pede calcat

[33] elisos in morte oculos, animamque malignam

[34] fracta intercepti commercia gutturis artant,

[35] difficilemque obitum suspiria longa fatigant.

[36] exultat victrix legio, quam mille coactam

[37] martyribus regina Fides animarat in hostem.

[38] nunc fortes socios parta pro laude coronat

[39] floribus ardentique iubet vestirier ostro.

[40] exim gramineo in campo concurrere prompta

[41] virgo Pudicitia speciosis fulget in armis,

[42] quam patrias succincta faces Sodomita Libido

[43] adgreditur piceamque ardenti sulpure pinum

[44] ingerit in faciem pudibundaque lumina flammis

[45] adpetit, et taetro temptat subfundere fumo.

[46] sed dextram furiae flagrantis et ignea dirae

[47] tela lupae saxo ferit inperterrita virgo,

[48] excussasque sacro taedas depellit ab ore.

[49] tunc exarmatae iugulum meretricis adacto

[50] transfigit gladio; calidos vomit illa vapores

[51] sanguine concretos caenoso; spiritus inde

[52] sordidus exhalans vicinas polluit auras.

[53] ‘hoc habet,’ exclamat victrix regina, ‘supremus

[54] hic tibi finis erit, semper prostrata iacebis,

[55] nec iam mortiferas audebis spargere flammas

[56] in famulos famulasue dei, quibus intima casti

[57] vena animi sola feruet de lampade Christi.

[58] tene, o vexatrix hominum, potuisse resumptis

[59] viribus extincti capitis recalescere flatu,

[60] Assyrium postquam thalamum ceruix Olofernis

[61] caesa cupidineo madefactum sanguine lavit,

[62] gemmantemque torum moechi ducis aspera Iudith

[63] sprevit et incestos conpescuit ense furores,

[64] famosum mulier referens ex hoste tropaeum

[65] non trepidante manu vindex mea caelitus audax?

[66] at fortasse parum fortis matrona sub umbra

[67] legis adhuc pugnans, dum tempora nostra figurat,

[68] vera quibus virtus terrena in corpora fluxit

[69] grande per infirmos caput excisura ministros.

[70] numquid et intactae post partum virginis ullum

[71] fas tibi iam superest? post partum virginis, ex quo

[72] corporis humani naturam pristina origo

[73] deseruit carnemque novam vis ardua sevit,

[74] atque innupta deum concepit femina Christum,

[75] mortali de matre hominem, sed cum patre numen.

[76] inde omnis iam diva caro est quae concipit illum

[77] naturamque dei consortis foedere sumit.

[78] Verbum quippe caro factum non destitit esse

[79] quod fuerat, Verbum, dum carnis glutinat usum,

[80] maiestate quidem non degenerante per usum

[81] carnis, sed miseros ad nobiliora trahente.

[82] ille manet quod semper erat, quod non erat esse

[83] incipiens: nos quod fuimus iam non sumus, aucti

[84] nascendo in melius: mihi contulit et sibi mansit.

[85] nec deus ex nostris minuit sua, sed sua nostris

[86] dum tribuit nosmet dona ad caelestia vexit.

[87] dona haec sunt, quod victa iaces, lutulenta Libido,

[88] nec mea post Mariam potis es perfringere iura.

[89] tu princeps ad mortis iter, tu ianua leti,

[90] corpora conmaculans animas in tartara mergis.

[91] abde caput tristi, iam frigida pestis, abysso;

[92] occide, prostibulum; manes pete, claudere Averno,

[93] inque tenebrosum noctis detrudere fundum.

[94] te voluant subter vada flammea, te vada nigra

[95] sulpureusque rotet per stagna sonantia vertex,

[96] nec iam Christicolas, furiarum maxima, temptes,

[97] ut purgata suo seruentur corpora regi.’

[98] dixerat haec et laeta Libidinis interfectae

[99] morte Pudicitia gladium Iordanis in undis

[100] abluit infectum, sanies cui rore rubenti

[101] haeserat et nitidum macularat uulnere ferrum.

[102] expiat ergo aciem fluviali docta lavacro

[103] victricem victrix, abolens baptismate labem

[104] hostilis iuguli; nec iam contenta piatum

[105] condere vaginae gladium, ne tecta rubigo

[106] occupet ablutum scabrosa sorde nitorem,

[107] catholico in templo divini fontis ad aram

[108] consecrat, aeterna splendens ubi luce coruscet.

[109] ecce modesta gravi stabat Patientia uultu

[110] per medias inmota acies variosque tumultus,

[111] uulneraque et rigidis vitalia peruia pilis

[112] spectabat defixa oculos et lenta manebat.

[113] hanc procul Ira tumens, spumanti feruida rictu,

[114] sanguinea intorquens subfuso lumina felle,

[115] ut belli exsortem teloque et voce lacessit,

[116] inpatiensque morae conto petit, increpat ore,

[117] hirsutas quatiens galeato in vertice cristas.

[118] ‘en tibi Martis,’ ait, ‘spectatrix libera nostri,

[119] excipe mortiferum securo pectore ferrum,

[120] nec doleas, quia turpe tibi gemuisse dolorem.’

[121] sic ait, et stridens sequitur conuicia pinus

[122] per teneros crispata notos, et certa sub ipsum

[123] defertur stomachum rectoque inliditur ictu,

[124] sed resilit duro loricae excussa repulsu.

[125] provida nam Virtus conserto adamante trilicem

[126] induerat thoraca umeris squamosaque ferri

[127] texta per intortos conmiserat undique neruos.

[128] inde quieta manet Patientia, fortis ad omnes

[129] telorum nimbos et non penetrabile durans.

[130] nec mota est iaculo monstri sine more furentis,

[131] opperiens propriis perituram viribus Iram.

[132] scilicet indomitos postquam stomachando lacertos

[133] barbara bellatrix inpenderat et iaculorum

[134] nube superuacuam lassaverat inrita dextram,

[135] cum ventosa levi cecidissent tela volatu,

[136] iactibus et vacuis hastilia fracta iacerent,

[137] vertitur ad capulum manus inproba et ense corusco

[138] conisa in plagam dextra sublimis ab aure

[139] erigitur mediumque ferit librata cerebrum.

[140] aerea sed cocto cassis formata metallo

[141] tinnitum percussa refert aciemque retundit

[142] dura resultantem, frangit quoque vena rebellis

[143] inlisum chalybem, dum cedere nescia cassos

[144] excipit adsultus ferienti et tuta resistit.

[145] Ira, ubi truncati mucronis fragmina vidit

[146] et procul in partes ensem crepuisse minutas,

[147] iam capulum retinente manu sine pondere ferri,

[148] mentis inops ebur infelix decorisque pudendi

[149] perfida signa abicit monumentaque tristia longe

[150] spernit, et ad proprium succenditur effera letum.

[151] missile de multis, quae frustra sparserat, unum

[152] puluere de campi peruersos sumit in usus:

[153] rasile figit humi lignum ac se cuspide versa

[154] perfodit et calido pulmonem uulnere transit.

[155] quam super adsistens Patientia ‘vicimus,’ inquit,

[156] ‘exultans Vitium solita virtute, sine ullo

[157] sanguinis ac vitae discrimine; lex habet istud

[158] nostra genus belli, furias omnemque malorum

[159] militiam et rabidas tolerando extinguere vires.

[160] ipsa sibi est hostis vesania seque furendo

[161] interimit moriturque suis Ira ignea telis.’

[162] haec effata secat medias inpune cohortes

[163] egregio comitata viro; nam proximus Iob

[164] haeserat inuictae dura inter bella magistrae,

[165] fronte severus adhuc et multo funere anhelus,

[166] sed iam clausa truci subridens ulcera uultu,

[167] perque cicatricum numerum sudata recensens

[168] millia pugnarum, sua praemia, dedecus hostis.

[169] illum diva iubet tandem requiescere ab omni

[170] armorum strepitu, captis et perdita quaeque

[171] multiplicare opibus, nec iam peritura referre.

[172] ipsa globos legionum et concurrentia rumpit

[173] agmina, uulniferos gradiens intacta per imbres.

[174] omnibus una comes virtutibus adsociatur,

[175] auxiliumque suum fortis Patientia miscet.

[176] nulla anceps luctamen init virtute sine ista

[177] virtus, nam vidua est quam non Patientia firmat.

[178] forte per effusas inflata Superbia turmas

[179] effreni volitabat equo, quem pelle leonis

[180] texerat et validos villis oneraverat armos,

[181] quo se fulta iubis iactantius illa ferinis

[182] inferret tumido despectans agmina fastu.

[183] turritum tortis caput adcumularat in altum

[184] crinibus, extructos augeret ut addita cirros

[185] congeries celsumque apicem frons ardua ferret.

[186] carbasea ex umeris summo collecta coibat

[187] palla sinu teretem nectens a pectore nodum.

[188] a ceruice fluens tenui velamine limbus

[189] concipit infestas textis turgentibus auras.

[190] nec minus instabili sonipes feritate superbit,

[191] inpatiens madidis frenarier ora lupatis.

[192] huc illuc frendens obuertit terga, negata

[193] libertate fugae, pressisque tumescit habenis.

[194] hoc sese ostentans habitu ventosa virago

[195] inter utramque aciem supereminet et phaleratum

[196] circumflectit equum, uultuque et voce minatur

[197] aduersum spectans cuneum, quem milite raro

[198] et paupertinis ad bella coegerat armis

[199] Mens Humilis, regina quidem, sed egens alieni

[200] auxilii proprio nec sat confisa paratu.

[201] Spem sibi collegam coniunxerat, edita cuius

[202] et suspensa ab humo est opulentia divite regno.

[203] ergo Humilem postquam male sana Superbia Mentem

[204] vilibus instructam nullo ostentamine telis

[205] aspicit, in vocem dictis se effundit amaris:

[206] ‘non pudet, o miseri, plebeio milite claros

[207] adtemptare duces ferroque lacessere gentem

[208] insignem titulis, veteres cui bellica virtus

[209] divitias peperit, laetos et gramine colles

[210] imperio calcare dedit? nunc aduena nudus

[211] nititur antiquos, si fas est, pellere reges!

[212] en qui nostra suis in praedam cedere dextris

[213] sceptra volunt! en qui nostras sulcare novales

[214] aruaque capta manu popularier hospite aratro

[215] contendunt, duros et pellere Marte colonos!

[216] nempe, o ridiculum uulgus, natalibus horis

[217] totum hominem et calidos a matre amplectimur artus,

[218] vimque potestatum per membra recentis alumni

[219] spargimus, et rudibus dominamur in ossibus omnes.

[220] quis locus in nostra tunc vobis sede dabatur,

[221] congenitis cum regna simul dicionibus aequo

[222] robore crescebant? nati iam luce sub una

[223] et domus et domini paribus adolevimus annis,

[224] ex quo plasma novum de consaepto paradisi

[225] limite progrediens amplum transfugit in orbem,

[226] pellitosque habitus sumpsit venerabilis Adam,

[227] nudus adhuc, ni nostra foret praecepta secutus.

[228] quisnam iste ignotis hostis nunc surgit ab oris

[229] inportunus, iners, infelix, degener, amens,

[230] qui sibi tam serum ius vindicat, hactenus exul?

[231] nimirum vacuae credentur frivola famae,

[232] quae miseros optare iubet quandoque futuri

[233] spem fortasse boni, lenta ut solacia mollem

[234] desidiam pigro rerum meditamine palpent.

[235] quidni illos spes palpet iners, quos puluere in isto

[236] tirones Bellona truci non excitat aere,

[237] inbellesque animos virtus tepefacta resoluit?

[238] anne Pudicitiae gelidum iecur utile bello est?

[239] an tenerum Pietatis opus sudatur in armis?

[240] quam pudet, o Mavors et virtus conscia, talem

[241] contra stare aciem ferroque lacessere nugas,

[242] et cum virgineis dextram conferre choreis,

[243] Iustitia est ubi semper egens et pauper Honestas,

[244] arida Sobrietas, albo Ieiunia uultu,

[245] sanguine vix tenui Pudor interfusus, aperta

[246] Simplicitas et ad omne patens sine tegmine uulnus,

[247] et prostrata in humum nec libera iudice sese

[248] Mens Humilis, quam degenerem trepidatio prodit!

[249] faxo ego, sub pedibus stipularum more teratur

[250] inualida ista manus; neque enim perfringere duris

[251] dignamur gladiis, algenti et sanguine ferrum

[252] inbuere fragilique viros foedare triumpho.’

[253] talia vociferans rapidum calcaribus urget

[254] cornipedem laxisque volat temeraria frenis,

[255] hostem humilem cupiens inpulsu umbonis equini

[256] sternere deiectamque supercalcare ruinam.

[257] sed cadit in foveam praeceps, quam callida forte

[258] Fraus interciso subfoderat aequore furtim,

[259] Fraus detestandis Vitiorum e pestibus una,

[260] fallendi versuta opifex, quae praescia belli

[261] planitiem scrobibus vitiaverat insidiosis

[262] hostili de parte latens, ut fossa ruentes

[263] exciperet cuneos atque agmina mersa voraret;

[264] ac ne fallacem puteum deprendere posset

[265] cauta acies, virgis adopertas texerat oras,

[266] et superinposito simularat caespite campum.

[267] at regina humilis, quamuis ignara, manebat

[268] ulteriore loco nec adhuc ad Fraudis opertum

[269] venerat aut foveae calcarat furta malignae.

[270] hunc eques illa dolum, dum fertur praepete cursu,

[271] incidit, et caecum subito patefecit hiatum.

[272] prona ruentis equi ceruice inuoluitur, ac sub

[273] pectoris inpressu fracta inter crura rotatur.

[274] at Virtus placidi moderaminis, ut levitatem

[275] prospicit obtritam monstri sub morte iacentis,

[276] intendit gressum mediocriter, os quoque parce

[277] erigit et comi moderatur gaudia uultu.

[278] cunctanti Spes fida comes succurrit et offert

[279] ultorem gladium laudisque inspirat amorem.

[280] illa cruentatam correptis crinibus hostem

[281] protrahit et faciem laeva revocante supinat,

[282] tunc caput orantis flexa ceruice resectum

[283] eripit ac madido suspendit colla capillo.

[284] extinctum Vitium sancto Spes increpat ore:

[285] ‘desine grande loqui; frangit deus omne superbum,

[286] magna cadunt, inflata crepant, tumefacta premuntur.

[287] disce supercilium deponere, disce cavere

[288] ante pedes foveam, quisquis sublime minaris.

[289] peruulgata viget nostri sententia Christi

[290] scandere celsa humiles et ad ima redire feroces.

[291] vidimus horrendum membris animisque Goliam

[292] inualida cecidisse manu: puerilis in illum

[293] dextera fundali torsit stridore lapillum

[294] traiectamque cavo penetravit uulnere frontem.

[295] ille minax, rigidus, iactans, truculentus, amarus,

[296] dum tumet indomitum, dum formidabile feruet,

[297] dum sese ostentat, clipeo dum territat auras,

[298] expertus pueri quid possint ludicra parui

[299] subcubuit teneris bellator turbidus annis.

[300] me tunc ille puer virtutis pube secutus

[301] florentes animos sursum in mea regna tetendit,

[302] seruatur quia certa mihi domus omnipotentis

[303] sub pedibus domini, meque ad sublime vocantem

[304] victores caesa culparum labe capessunt.’

[305] dixit, et auratis praestringens a?ra pinnis

[306] in caelum se virgo rapit. mirantur euntem

[307] Virtutes tolluntque animos in vota volentes

[308] ire simul, ni bella duces terrena retardent.

[309] confligunt Vitiis seque ad sua praemia seruant.

[310] venerat occiduis mundi de finibus hostis

[311] Luxuria, extinctae iamdudum prodiga famae,

[312] delibuta comas, oculis vaga, languida voce,

[313] perdita deliciis, vitae cui causa voluptas,

[314] elumbem mollire animum, petulanter amoenas

[315] haurire inlecebras et fractos soluere sensus.

[316] ac tunc peruigilem ructabat marcida cenam,

[317] sub lucem quia forte iacens ad fercula raucos

[318] audierat lituos, atque inde tepentia linquens

[319] pocula lapsanti per vina et balsama gressu

[320] ebria calcatis ad bellum floribus ibat.

[321] non tamen illa pedes, sed curru inuecta venusto

[322] saucia mirantum capiebat corda virorum.

[323] o nova pugnandi species! non ales harundo

[324] neruum pulsa fugit, nec stridula lancea torto

[325] emicat amento, frameam nec dextra minatur;

[326] sed violas lasciva iacit foliisque rosarum

[327] dimicat et calathos inimica per agmina fundit.

[328] inde eblanditis Virtutibus halitus inlex

[329] inspirat tenerum labefacta per ossa venenum,

[330] et male dulcis odor domat ora et pectora et arma

[331] ferratosque toros obliso robore mulcet.

[332] deiciunt animos ceu victi et spicula ponunt,

[333] turpiter, heu, dextris languentibus obstupefacti

[334] dum currum varia gemmarum luce micantem

[335] mirantur, dum bratteolis crepitantia lora

[336] et solido ex auro pretiosi ponderis axem

[337] defixis inhiant obtutibus et radiorum

[338] argento albentem seriem, quam summa rotarum

[339] flexura electri pallentis continet orbe.

[340] et iam cuncta acies in deditionis amorem

[341] sponte sua versis transibat perfida signis

[342] Luxuriae seruire volens dominaeque fluentis

[343] iura pati et laxa ganearum lege teneri.

[344] ingemuit tam triste nefas fortissima Virtus

[345] Sobrietas, dextro socios decedere cornu

[346] inuictamque manum quondam sine caede perire.

[347] vexillum sublime crucis, quod in agmine primo

[348] dux bona praetulerat, defixa cuspide sistit,

[349] instauratque levem dictis mordacibus alam

[350] exstimulans animos nunc probris, nunc prece mixta:

[351] ‘quis furor insanas agitat caligine mentes?

[352] quo ruitis? cui colla datis? quae vincula tandem,

[353] pro pudor, armigeris amor est perferre lacertis,

[354] lilia luteolis interlucentia sertis

[355] et ferrugineo vernantes flore coronas?

[356] his placet adsuetas bello iam tradere palmas

[357] nexibus, his rigidas nodis innectier ulnas,

[358] ut mitra caesariem cohibens aurata virilem

[359] conbibat infusum croceo religamine nardum,

[360] post inscripta oleo frontis signacula, per quae

[361] unguentum regale datum est et chrisma perenne,

[362] ut tener incessus vestigia syrmate verrat

[363] sericaque infractis fluitent ut pallia membris,

[364] post inmortalem tunicam quam pollice docto

[365] texuit alma Fides, dans inpenetrabile tegmen

[366] pectoribus lotis, dederat quibus ipsa renasci,

[367] inde ad nocturnas epulas, ubi cantharus ingens

[368] despuit effusi spumantia damna Falerni

[369] in mensam cyathis stillantibus, uda ubi multo

[370] fulcra mero veterique toreumata rore rigantur?

[371] excidit ergo animis eremi sitis, excidit ille

[372] fons patribus de rupe datus, quem mystica virga

[373] elicuit scissi salientem vertice saxi?

[374] angelicusne cibus prima in tentoria vestris

[375] fluxit avis, quem nunc sero felicior aevo

[376] vespertinus edit populus de corpore Christi?

[377] his vos inbutos dapibus iam crapula turpis

[378] Luxuriae ad madidum rapit inportuna lupanar,

[379] quosque viros non Ira fremens, non idola bello

[380] cedere conpulerant, saltatrix ebria flexit!

[381] state, precor, vestri memores, memores quoque Christi

[382] quae sit vestra tribus, quae gloria, quis deus et rex,

[383] quis dominus meminisse decet. vos nobile Iudae

[384] germen ad usque dei genetricem, qua deus ipse

[385] esset homo, procerum venistis sanguine longo.

[386] excitet egregias mentes celeberrima David

[387] gloria continuis bellorum exercita curis,

[388] excitet et Samuel, spolium qui divite ab hoste

[389] adtrectare vetat nec victum vivere regem

[390] incircumcisum patitur, ne praeda superstes

[391] victorem placidum recidiva in proelia poscat.

[392] parcere iam capto crimen putat ille tyranno,

[393] at vobis contra vinci et subcumbere votum est.

[394] paeniteat, per si qua movet reverentia summi

[395] numinis, hoc tam dulce malum voluisse nefanda

[396] proditione sequi; si paenitet, haud nocet error.

[397] paenituit Ionatham ieiunia sobria dulci

[398] conuiolasse favo sceptri mellisque sapore

[399] heu male gustato, regni dum blanda voluptas

[400] oblectat iuvenem iurataque sacra resoluit.

[401] sed quis paenituit, nec sors lacrimabilis illa est,

[402] nec tinguit patrias sententia saeva secures.

[403] en ego Sobrietas, si conspirare paratis,

[404] pando viam cunctis Virtutibus, ut malesuada

[405] Luxuries, multo stipata satellite, poenas

[406] cum legione sua Christo sub iudice pendat.’

[407] sic effata crucem domini feruentibus offert

[408] obuia quadriiugis, lignum venerabile in ipsos

[409] intentans frenos. quod ut expavere feroces

[410] cornibus obpansis et summa fronte coruscum,

[411] vertunt praecipitem caeca formidine fusi

[412] per praerupta fugam. fertur resupina reductis

[413] nequiquam loris auriga comamque madentem

[414] puluere foedatur. tunc et vertigo rotarum

[415] inplicat excussam dominam; nam prona sub axem

[416] labitur et lacero tardat sufflamine currum.

[417] addit Sobrietas uulnus letale iacenti,

[418] coniciens silicem rupis de parte molarem.

[419] hunc vexilliferae quoniam fors obtulit ictum

[420] spicula nulla manu sed belli insigne gerenti,

[421] casus agit saxum, medii spiramen ut oris

[422] frangeret, et recavo misceret labra palato.

[423] dentibus introrsum resolutis lingua resectam

[424] dilaniata gulam frustis cum sanguinis inplet.

[425] insolitis dapibus crudescit guttur, et ossa

[426] conliquefacta vorans revomit quas hauserat offas.

[427] ‘ebibe iam proprium post pocula multa cruorem,’

[428] virgo ait increpitans, ‘sint haec tibi fercula tandem

[429] tristia praeteriti nimiis pro dulcibus aevi.

[430] lascivas vitae inlecebras gustatus amarae

[431] mortis et horrifico sapor ultimus asperat haustu.’

[432] caede ducis dispersa fugit trepidante pavore

[433] nugatrix acies. Iocus et Petulantia primi

[434] cymbala proiciunt; bellum nam talibus armis

[435] ludebant resono meditantes uulnera sistro.

[436] dat tergum fugitiuus Amor, lita tela veneno

[437] et lapsum ex umeris arcum pharetramque cadentem

[438] pallidus ipse metu sua post vestigia linquit.

[439] Pompa, ostentatrix vani splendoris, inani

[440] exuitur nudata peplo; discissa trahuntur

[441] serta Venustatis collique ac verticis aurum

[442] soluitur, et gemmas Discordia dissona turbat.

[443] non piget adtritis pedibus per acuta frutecta

[444] ire Voluptatem, quoniam vis maior acerbam

[445] conpellit tolerare fugam; formido pericli

[446] praedurat teneras iter ad cruciabile plantas.

[447] qua se cumque fugax trepidis fert cursibus agmen,

[448] damna iacent, crinalis acus, redimicula, vittae,

[449] fibula, flammeolum, strophium, diadema, monile.

[450] his se Sobrietas et totus Sobrietatis

[451] abstinet exuviis miles damnataque castis

[452] scandala proculcat pedibus, nec fronte severos

[453] conivente oculos praedarum ad gaudia flectit.

[454] fertur Avaritia gremio praecincta capaci,

[455] quidquid Luxus edax pretiosum liquerat, unca

[456] corripuisse manu, pulchra in ludibria vasto

[457] ore inhians aurique legens fragmenta caduci

[458] inter harenarum cumulos. nec sufficit amplos

[459] inplevisse sinus; iuvat infercire cruminis

[460] turpe lucrum et gravidos furtis distendere fiscos,

[461] quos laeva celante tegit laterisque sinistri

[462] velat opermento; velox nam dextra rapinas

[463] abradit spoliisque ungues exercet a?nos.

[464] Cura, Famis, Metus, Anxietas, Periuria, Pallor,

[465] Corruptela, Dolus, Commenta, Insomnia, Sordes,

[466] Eumenides variae monstri comitatus aguntur.

[467] nec minus interea rabidorum more luporum

[468] Crimina persultant toto grassantia campo,

[469] matris Avaritiae nigro de lacte creata.

[470] si fratris galeam fuluis radiare ceraunis

[471] germanus vidit conmilito, non timet ensem

[472] exerere atque caput socio mucrone ferire,

[473] de consanguineo rapturus vertice gemmas.

[474] filius extinctum belli sub sorte cadaver

[475] aspexit si forte patris, fulgentia bullis

[476] cingula et exuvias gaudet rapuisse cruentas:

[477] cognatam Civilis agit Discordia praedam,

[478] nec parcit propriis Amor insatiatus Habendi

[479] pigneribus spoliatque suos Famis inpia natos.

[480] talia per populos edebat funera victrix

[481] orbis Avaritia, sternens centena virorum

[482] millia uulneribus variis: hunc lumine adempto

[483] effossisque oculis velut in caligine noctis

[484] caecum errare sinit perque offensacula multa

[485] ire, nec oppositum baculo temptare periclum.

[486] porro alium capit intuitu fallitque videntem,

[487] insigne ostentans aliquid, quod dum petit ille,

[488] excipitur telo incautus cordisque sub ipso

[489] saucius occulto ferrum suspirat adactum.

[490] multos praecipitans in aperta incendia cogit

[491] nec patitur vitare focos, quibus aestuat aurum,

[492] quod petit arsurus pariter speculator avarus.

[493] omne hominum rapit illa genus, mortalia cuncta

[494] occupat interitu, neque est violentius ullum

[495] terrarum Vitium, quod tantis cladibus aeuum

[496] mundani inuoluat populi damnetque gehennae.

[497] quin ipsos temptare manu, si credere dignum est,

[498] ausa sacerdotes domini, qui proelia forte

[499] ductores primam ante aciem pro laude gerebant

[500] virtutum, magnoque inplebant classica flatu.

[501] et fors innocuo tinxisset sanguine ferrum,

[502] ni Ratio armipotens, gentis Levitidis una

[503] semper fida comes, clipeum obiectasset et atrae

[504] hostis ab incursu claros texisset alumnos.

[505] stant tuti Rationis ope, stant turbine ab omni

[506] inmunes fortesque animi; vix in cute summa

[507] praestringens paucos tenui de uulnere laedit

[508] cuspis Avaritiae. stupuit Luis inproba castis

[509] heroum iugulis longe sua tela repelli;

[510] ingemit et dictis ardens furialibus infit:

[511] ‘vincimur, heu, segnes nec nostra potentia perfert

[512] vim solitam, languet violentia saeva nocendi,

[513] sueverat inuictis quae viribus omnia ubique

[514] rumpere corda hominum; nec enim tam ferrea quemquam

[515] duravit natura virum, cuius rigor aera

[516] sperneret aut nostro foret inpenetrabilis auro.

[517] ingenium omne neci dedimus; tenera, aspera, dura,

[518] docta, indocta simul, bruta et sapientia, nec non

[519] casta, incesta meae patuerunt pectora dextrae.

[520] sola igitur rapui quidquid Styx abdit avaris

[521] gurgitibus. nobis ditissima Tartara debent

[522] quos retinent populos. quod voluunt saecula nostrum est,

[523] quod miscet mundus, vesana negotia, nostrum.

[524] qui fit praevalidas quod pollens gloria vires

[525] deserit et cassos ludit fortuna lacertos?

[526] sordet Christicolis rutilantis fulua monetae

[527] effigies, sordent argenti emblemata, et omnis

[528] thensaurus nigrante oculis vilescit honore.

[529] quid sibi docta volunt fastidia? nonne triumphum

[530] egimus e Scarioth, magnus qui discipulorum

[531] et conuiva dei, dum fallit foedere mensae

[532] haudquaquam ignarum dextramque parabside iungit,

[533] incidit in nostrum flammante cupidine telum,

[534] infamem mercatus agrum de sanguine amici

[535] numinis, obliso luiturus iugera collo?

[536] viderat et Iericho propria inter funera quantum

[537] posset nostra manus, cum victor concidit Achar.

[538] caedibus insignis murali et strage superbus

[539] subcubuit capto victis ex hostibus auro,

[540] dum vetitis insigne legens anathema favillis

[541] maesta ruinarum spolia insatiabilis haurit.

[542] non illum generosa tribus, non plebis avitae

[543] iuvit Iuda parens, Christo quandoque propinquo

[544] nobilis et tali felix patriarcha nepote.

[545] quis placet exemplum generis, placeat quoque forma

[546] exitii: sit poena eadem, quibus et genus unum est.

[547] quid moror aut Iudae populares aut populares

[548] sacricolae summi (summus nam fertur Aaron)

[549] fallere fraude aliqua Martis congressibus inpar?

[550] nil refert armis contingat palma dolisue.’

[551] dixerat et toruam faciem furialiaque arma

[552] exuit inque habitum sese transformat honestum;

[553] fit Virtus specie uultuque et veste severa

[554] quam memorant Frugi, parce cui vivere cordi est

[555] et seruare suum; tamquam nil raptet avare,

[556] artis adumbratae meruit ceu sedula laudem.

[557] huius se specie mendax Bellona coaptat,

[558] non ut avara lues, sed Virtus parca putetur;

[559] nec non et tenero pietatis tegmine crines

[560] obtegit anguinos, ut candida palla latentem

[561] dissimulet rabiem diroque obtenta furori,

[562] quod rapere et clepere est avideque abscondere parta,

[563] natorum curam dulci sub nomine iactet.

[564] talibus inludens male credula corda virorum

[565] fallit imaginibus, monstrumque ferale sequuntur

[566] dum credunt Virtutis opus; capit inpia Erinys

[567] consensu faciles manicisque tenacibus artat.

[568] attonitis ducibus perturbatisque maniplis

[569] nutabat Virtutum acies errore biformis

[570] portenti, ignorans quid amicum credat in illo

[571] quidue hostile notet: letum versatile et anceps

[572] lubricat incertos dubia sub imagine visus,

[573] cum subito in medium frendens Operatio campum

[574] prosilit auxilio sociis, pugnamque capessit

[575] militiae postrema gradu, sed sola duello

[576] inpositura manum, ne quid iam triste supersit.

[577] omne onus ex umeris reiecerat, omnibus ibat

[578] nudata induviis multo et se fasce levarat,

[579] olim divitiis gravibusque oppressa talentis,

[580] libera nunc miserando inopum, quos larga benigne

[581] foverat effundens patrium bene prodiga censum.

[582] iam loculos ditata fidem spectabat inanes,

[583] aeternam numerans redituro faenore summam.

[584] horruit inuictae Virtutis fulmen et inpos

[585] mentis Avaritia stupefactis sensibus haesit

[586] certa mori: nam quae fraudis via restet, ut ipsa

[587] calcatrix mundi mundanis victa fatiscat

[588] inlecebris spretoque iterum sese inplicet auro?

[589] inuadit trepidam Virtus fortissima duris

[590] ulnarum nodis, obliso et gutture frangit

[591] exsanguem siccamque gulam; conpressa ligantur

[592] vincla lacertorum sub mentum et faucibus artis

[593] extorquent animam, nullo quae uulnere rapta

[594] palpitat atque aditu spiraminis intercepto

[595] inclusam patitur venarum carcere mortem.

[596] illa reluctanti genibusque et calcibus instans

[597] perfodit et costas atque ilia rumpit anhela,

[598] mox spolia exstincto de corpore diripit, auri

[599] sordida frusta rudis nec adhuc fornace recoctam

[600] materiam, tineis etiam marsuppia crebris

[601] exesa et virides obducta aerugine nummos

[602] dispergit seruata diu victrix et egenis

[603] dissipat ac tenues captivo munere donat.

[604] tunc circumfusam uultu exultante coronam

[605] respiciens alacris media inter milia clamat:

[606] ‘soluite procinctum, iusti, et discedite ab armis!

[607] causa mali tanti iacet interfecta; lucrandi

[608] ingluvie pereunte licet requiescere sanctis.

[609] summa quies nil velle super quam postulet usus

[610] debitus, ut simplex alimonia vestis et una

[611] infirmos tegat ac recreet mediocriter artus

[612] expletumque modum naturae non trahat extra.

[613] intressurus iter peram ne tollito, neve

[614] de tunicae alterius gestamine providus ito,

[615] nec te sollicitet res crastina, ne cibus aluo

[616] defuerit: redeunt escae cum sole diurnae.

[617] nonne vides ut nulla avium cras cogitet ac se

[618] pascendam, praestante deo, non anxia credat?

[619] confidunt volucres victum non defore viles,

[620] passeribusque subest modico venalibus asse

[621] indubitata fides dominum curare potentem

[622] ne pereant. tu, cura dei, facies quoque Christi,

[623] addubitas ne te tuus umquam deserat auctor?

[624] ne trepidate, homines; vitae dator et dator escae est.

[625] quaerite luciferum caelesti dogmate pastum,

[626] qui spem multiplicans alat inuitiabilis aevi,

[627] corporis inmemores: memor est qui condidit illud

[628] subpeditare cibos atque indiga membra fovere.’

[629] his dictis curae emotae, Metus et Labor et Vis

[630] et Scelus et placitae fidei Fraus infitiatrix

[631] depulsae vertere solum. Pax inde fugatis

[632] hostibus alma abigit bellum, discingitur omnis

[633] terror et auulsis exfibulat ilia zonis.

[634] vestis ad usque pedes descendens defluit imos,

[635] temperat et rapidum privata modestia gressum.

[636] cornicinum curua aera silent, placabilis inplet

[637] vaginam gladius, sedato et puluere campi

[638] suda redit facies liquidae sine nube diei,

[639] purpuream videas caeli clarescere lucem.

[640] agmina casta super uultum sensere Tonantis

[641] adridere hilares pulso certamine turmae,

[642] et Christum gaudere suis victoribus arce

[643] aetheris ac patrium famulis aperire profundum.

[644] dat signum felix Concordia reddere castris

[645] victrices aquilas atque in tentoria cogi.

[646] numquam tanta fuit species nec par decus ulli

[647] militiae, cum dispositis bifida agmina longe

[648] duceret ordinibus peditum psallente caterua,

[649] ast alia de parte equitum resonantibus hymnis.

[650] non aliter cecinit respectans victor hiantem

[651] Istrahel rabiem ponti post terga minacis,

[652] cum iam progrediens calcaret litora sicco

[653] ulteriora pede, stridensque per extima calcis

[654] mons rueret pendentis aquae nigrosque relapso

[655] gurgite Nilicolas fundo deprenderet imo,

[656] ac refluente sinu iam redderet unda natatum

[657] piscibus et nudas praeceps operiret harenas.

[658] pulsavit resono modulantia tympana plectro

[659] turba dei celebrans mirum ac memorabile saeclis

[660] omnipotentis opus, liquidas inter freta ripas

[661] fluctibus incisis et subsistente procella

[662] crescere suspensosque globos potuisse teneri.

[663] sic expugnata Vitiorum gente resultant

[664] mystica dulcimodis Virtutum carmina psalmis.

[665] ventum erat ad fauces portae castrensis, ubi artum

[666] liminis introitum bifori dant cardine claustra.

[667] nascitur hic inopina mali lacrimabilis astu

[668] tempestas, placidae turbatrix inuida pacis,

[669] quae tantum subita vexaret clade triumphum.

[670] inter confertos cuneos Concordia forte

[671] dum stipata pedem iam tutis moenibus infert,

[672] excipit occultum Vitii latitantis ab ictu

[673] mucronem laevo in latere, squalentia quamuis

[674] texta catenato ferri subtegmine corpus

[675] ambirent sutis et acumen uulneris hamis

[676] respuerent, rigidis nec fila tenacia nodis

[677] inpactum sinerent penetrare in viscera telum.

[678] rara tamen chalybem tenui transmittere puncto

[679] commissura dedit, qua sese extrema politae

[680] squama ligat tunicae sinus et sibi conserit oras.

[681] intulit hoc uulnus pugnatrix subdola victae

[682] partis et incautis victoribus insidiata est.

[683] nam pulsa culparum acie Discordia nostros

[684] intrarat cuneos sociam mentita figuram.

[685] scissa procul palla structum et serpente flagellum

[686] multiplici media camporum in strage iacebant.

[687] ipsa redimitos olea frondente capillos

[688] ostentans festis respondet laeta choreis.

[689] sed sicam sub veste tegit, te, maxima Virtus,

[690] te solam tanto e numero, Concordia, tristi

[691] fraude petens. sed non vitalia rumpere sacri

[692] corporis est licitum, summo tenus extima tactu

[693] laesa cutis tenuem signavit sanguine riuum.

[694] exclamat Virtus subito turbata: ‘quid hoc est?

[695] quae manus hic inimica latet, quae prospera nostra

[696] uulnerat et ferrum tanta inter gaudia vibrat?

[697] quid iuvat indomitos bello sedasse Furores

[698] et sanctum Vitiis pereuntibus omne receptum,

[699] si Virtus sub pace cadit?’ trepida agmina maestos

[700] conuertere oculos: stillabat uulneris index

[701] ferrata de veste cruor, mox et pavor hostem

[702] comminus adstantem prodit; nam pallor in ore

[703] conscius audacis facti dat signa reatus

[704] et deprensa tremunt languens manus et color albens.

[705] circumstat propere strictis mucronibus omnis

[706] Virtutum legio exquirens feruente tumultu

[707] et genus et nomen, patriam sectamque, deumque

[708] quem colat et missu cuiatis venerit. illa

[709] exsanguis turbante metu: ‘Discordia dicor,

[710] cognomento Heresis; deus est mihi discolor,’ inquit,

[711] ‘nunc minor, aut maior, modo duplex et modo simplex,

[712] cum placet, a?rius et de phantasmate visus,

[713] aut innata anima est quoties volo ludere numen;

[714] praeceptor Belia mihi, domus et plaga mundus.’

[715] non tulit ulterius capti blasphemia monstri

[716] Virtutum regina Fides, sed verba loquentis

[717] inpedit et vocis claudit spiramina pilo,

[718] pollutam rigida transfigens cuspide linguam.

[719] carpitur innumeris feralis bestia dextris;

[720] frustatim sibi quisque rapit quod spargat in auras

[721] quod canibus donet, coruis quod edacibus ultro

[722] offerat, inmundis caeno exhalante cloacis

[723] quod trudat, monstris quod mandet habere marinis.

[724] discissum foedis animalibus omne cadaver

[725] dividitur, ruptis Heresis perit horrida membris.

[726] conpositis igitur rerum morumque secundis

[727] in commune bonis, tranquillae plebis ad unum

[728] sensibus in tuta valli statione locatis

[729] struitur media castrorum sede tribunal

[730] editiore loco, tumulus quem verti

[731] exstruitur media castrorum sede tribunal

[732] editiore loco, tumulus quem vertice acuto

[733] excitat in speculam, subiecta unde omnia late

[734] liber inoffenso circum inspicit a?re visus.

[735] hunc sincera Fides simul et Concordia, sacro

[736] foedere iuratae Christi sub amore sorores,

[737] conscendunt apicem; mox et sublime tribunal

[738] par sanctum carumque sibi supereminet aequo

[739] iure potestatis, consistunt aggere summo

[740] conspicuae populosque iubent adstare frequentes.

[741] concurrunt alacres castris ex omnibus omnes,

[742] nulla latet pars Mentis iners, quae corporis ullo

[743] intercepta sinu per conceptacula sese

[744] degeneri languore tegat, tentoria apertis

[745] cuncta patent velis, reserantur carbasa, ne quis

[746] marceat obscuro stertens habitator operto.

[747] auribus intentis expectant contio, quidnam

[748] victores post bella vocet Concordia princeps,

[749] quam velit atque Fides Virtutibus addere legem.

[750] erumpit prima in vocem Concordia tali

[751] adloquio: ‘cumulata quidem iam gloria vobis,

[752] o patris, o domini fidissima pignera Christi,

[753] contigit: extincta est multo certamine saeva

[754] barbaries, sanctae quae circumsaepserat urbis

[755] indigenas, ferroque viros flammaque premebat.

[756] publica sed requies privatis rure foroque

[757] constat amicitiis: scissura domestica turbat

[758] rem populi, titubatque foris quod dissidet intus.

[759] ergo cavete, viri, ne sit sententia discors

[760] Sensibus in nostris, ne secta exotica tectis

[761] nascatur conflata odiis, quia fissa voluntas

[762] confundit variis arcana biformia fibris.

[763] quod sapimus coniungat amor; quod vivimus uno

[764] conspiret studio: nil dissociabile firmum est.

[765] utque homini atque deo medius interuenit Iesus,

[766] qui sociat mortale patri, ne carnea distent

[767] Spiritui aeterno sitque ut deus unus utrumque,

[768] sic, quidquid gerimus mentisque et corporis actu,

[769] spiritus unimodis texat conpagibus unus.

[770] pax plenum Virtutis opus, pax summa laborum,

[771] pax belli exacti pretium est pretiumque pericli.

[772] sidera pace vigent, consistunt terrea pace.

[773] nil placitum sine pace deo: non munus ad aram

[774] cum cupias offerre probat, si turbida fratrem

[775] mens inpacati sub pectoris oderit antro,

[776] nec, si flammicomis Christi pro nomine martyr

[777] ignibus insilias seruans inamabile votum

[778] bile sub obliqua, pretiosam proderit Iesu

[779] inpendisse animam, meriti quia clausula pax est.

[780] non inflata tumet, non inuidet aemula fratri,

[781] omnia perpetitur patiens atque omnia credit,

[782] nunquam laesa dolet, cuncta offensacula donat,

[783] occasum lucis venia praecurrere gestit,

[784] anxia ne stabilem linquat sol conscius iram.

[785] quisque litare deo mactatis uult holocaustis,

[786] offerat in primis pacem: nulla hostia Christo

[787] dulcior: hoc solo sancta ad donaria uultum

[788] munere conuertens liquido oblectatur odore.

[789] sed tamen et niveis tradit deus ipse columbis

[790] pinnatum tenera plumarum veste colubrum

[791] rimante ingenio docte internoscere mixtum

[792] innocuis avibus; latet et lupus ore cruento

[793] lacteolam mentitus ovem sub vellere molli,

[794] cruda per agninos exercens funera rictus.

[795] hac sese occultat Photinus et Arrius arte,

[796] inmanes feritate lupi. discrimina produnt

[797] nostra recensque cruor, quamuis de corpore summo,

[798] quid possit furtiva manus.’ gemitum dedit omnis

[799] Virtutum populus casu concussus acerbo.

[800] tum generosa Fides haec subdidit: ‘immo secundis

[801] in rebus cesset gemitus. Concordia laesa est,

[802] sed defensa Fides: quin et Concordia sospes,

[803] germanam comitata Fidem, sua uulnera ridet.

[804] haec mea sola salus, nihil hac mihi triste recepta.

[805] unum opus egregio restat post bella labori,

[806] o proceres, regni quod tandem pacifer heres

[807] belligeri, armatae successor inermus et aulae,

[808] instituit Solomon, quoniam genitoris anheli

[809] fumarat calido regum de sanguine dextra.

[810] sanguine nam terso templum fundatur et ara

[811] ponitur auratis Christi domus ardua tectis.

[812] tunc Hierusalem templo inlustrata quietum

[813] suscepit iam diva deum, circumuaga postquam

[814] sedit marmoreis fundata altaribus arca.

[815] surgat et in nostris templum venerabile castris,

[816] omnipotens cuius sanctorum sancta revisat.

[817] nam quid terrigenas ferro pepulisse phalangas

[818] Culparum prodest, hominis si Filius arce

[819] aetheris inlapsus purgati corporis urbem

[820] intret inornatam templi splendentis egenus?

[821] hactenus alternis sudatum est comminus armis:

[822] munia nunc agitet tacitae toga candida pacis,

[823] atque sacris sedem properet discincta iuventus.’

[824] haec ubi dicta dedit, gradibus regina superbis

[825] desiluit tantique operis Concordia consors

[826] metatura novum iacto fundamine templum.

[827] aurea planitiem spatiis percurrit harundo

[828] dimensis, quadrent ut quattuor undique frontes,

[829] ne commissuris distantibus angulus inpar

[830] argutam mutilet per dissona semetra normam.

[831] Aurorae de parte tribus plaga lucida portis

[832] inlustrata patet, triplex aperitur ad austrum

[833] portarum numerus, tris occidualibus offert

[834] ianua trina fores, totiens aquilonis ad axem

[835] panditur alta domus. nullum illic structile saxum,

[836] sed cava per solidum multoque forata dolatu

[837] gemma relucenti limen conplectitur arcu,

[838] vestibulumque lapis penetrabile concipit unus.

[839] portarum summis inscripta in postibus auro

[840] nomina apostolici fulgent bis sena senatus.

[841] Spiritus his titulis arcana recondita mentis

[842] ambit et electos vocat in praecordia sensus;

[843] quaque hominis natura viget, quam corpore toto

[844] quadrua vis animat, trinis ingressibus aram

[845] cordis adit castisque colit sacraria votis;

[846] seu pueros sol primus agat, seu feruor ephebos

[847] incendat nimius, seu consummabilis aevi

[848] perficiat lux plena viros, sive algida borrae

[849] aetas decrepitam vocet ad pia sacra senectam,

[850] occurrit trinum quadrina ad compita nomen,

[851] quod bene discipulis disponit rex duodenis.

[852] quin etiam totidem gemmarum insignia textis

[853] parietibus distincta micant, animasque colorum

[854] viventes liquido lux evomit alta profundo.

[855] ingens chrysolitus, nativo interlitus auro,

[856] hinc sibi sapphirum sociaverat, inde beryllum,

[857] distantesque nitor medius variabat honores.

[858] hic chalcedon hebes perfunditur ex hyacinthi

[859] lumine vicino; nam forte cyanea propter

[860] stagna lapis cohibens ostro fulgebat aquoso.

[861] sardonicem pingunt amethystina, pingit iaspis

[862] sardium iuxta adpositum pulcherque topazon.

[863] has inter species smaragdina gramine verno

[864] prata virent voluitque vagos lux herbida fluctus.

[865] te quoque conspicuum structura interserit, ardens

[866] chrysoprase, et sidus saxis stellantibus addit.

[867] stridebat gravidis funalis machina vinclis

[868] inmensas rapiens alta ad fastigia gemmas.

[869] at domus interior septem subnixa columnis

[870] crystalli algentis vitrea de rupe recisis

[871] construitur, quarum tegit edita calculus albens

[872] in conum caesus capita et sinuamine subter

[873] subductus conchae in speciem, quod mille talentis

[874] margaritum ingens, opibusque et censibus hastae

[875] addictis, animosa Fides mercata pararat.

[876] hoc residet solio pollens Sapientia et omne

[877] consilium regni celsa disponit ab aula,

[878] tutandique hominis leges sub corde retractat.

[879] in manibus dominae sceptrum non arte politum

[880] sed ligno vivum viridi est, quod stirpe reciso,

[881] quamuis nullus alat terreni caespitis umor,

[882] fronde tamen viret incolumi, tum sanguine tinctis

[883] intertexta rosis candentia lilia miscet

[884] nescia marcenti florem submittere collo.

[885] huius forma fuit sceptri gestamen Aaron

[886] floriferum, sicco quod germina cortice trudens

[887] explicuit tenerum spe pubescente decorem

[888] inque novos subito tumuit virga arida fetus.

[889] reddimus aeternas, indulgentissime doctor,

[890] grates, Christe, tibi, meritosque sacramus honores

[891] ore pio; nam cor vitiorum stercore sordet.

[892] tu nos corporei latebrosa pericula operti

[893] luctantisque animae voluisti agnoscere casus.

[894] novimus ancipites nebuloso in pectore sensus

[895] sudare alternis conflictibus, et variato

[896] pugnarum eventu nunc indole crescere dextra,

[897] nunc inclinatis virtutibus ad iuga vitae

[898] deteriora trahi seseque addicere noxis

[899] turpibus et propriae iacturam ferre salutis.

[900] o quotiens animam, vitiorum peste repulsa,

[901] sensimus incaluisse deo! quotiens tepefactum

[902] caeleste ingenium post gaudia candida taetro

[903] cessisse stomacho! feruent bella horrida, feruent

[904] ossibus inclusa, fremit et discordibus armis

[905] non simplex natura hominis; nam viscera limo

[906] effigiata premunt animam, contra ille sereno

[907] editus adflatu nigrantis carcere cordis

[908] aestuat, et sordes arta inter vincla recusat.

[909] spiritibus pugnant variis lux atque tenebrae,

[910] distantesque animat duplex substantia vires,

[911] donec praesidio Christus deus adsit et omnes

[912] virtutum gemmas conponat sede piata,

[913] atque, ubi peccatum regnaverat, aurea templi

[914] atria constituens texat spectamine morum

[915] ornamenta animae, quibus oblectata decoro

[916] aeternum solio dives Sapientia regnet.