PASSIO CYPRIANI
[1] Punica terra tulit, quo splendeat omne, quidquid usquam est,
[2] inde domo Cyprianum, sed decus orbis et magistrum.
[3] Est proprius patriae martyr, sed amore et ore noster,
[4] incubat in Libya sanguis, sed ubique lingua pollet,
[5] sola superstes agit de corpore, sola obire nescit,
[6] dum genus esse hominum Christus sinet et vigere mundum.
[7] Dum liber ullus erit, dum scrinia sacra litterarum,
[8] te leget omnis amans Christum, tua, Cypriane, discet.
[9] Spiritus ille dei, qui fluxerat auctor in profetas,
[10] fontibus eloquii te caelitus actus inrigavit.
[11] O nive candidius linguae genus, o novum saporem!
[12] ut liquor ambrosius cor mitigat, inbuit palatum,
[13] sedem animae penetrat, mentem fovet et pererrat artus,
[14] sic deus interius sentitur et inditur medullis.
[15] Vnde bonum subitum terris dederis, pater, revela!
[16] Derat apostolicis sriptis opulentus executor,
[17] eligitur locuples facundia, quae doceret orbem
[18] quaeque voluminibus Pauli famulata disputaret,
[19] quo mage cruda hominum praecordia perpolita nossent
[20] sive timoris opus seu mystica vel profunda Christi.
[21] Vnus erat iuvenum doctissimus artibus sinistris:
[22] fraude pudicitiam perfringere, nil sacrum putare,
[23] saepe etiam magicum cantamen inire per sepulcra,
[24] quo geniale tori ius solueret aestuante nupta.
[25] Luxuriae rabiem tantae cohibet repente Christus,
[26] discutit et tenebras de pectore, pellit et furorem,
[27] inplet amore sui, dat credere, dat pudere facti.
[28] Iamque figura alia est, quam quae fuit, oris et nitoris:
[29] exuitur tenui uultus cute, transit in severam,
[30] deflua caesaries conpescitur ad breves capillos.
[31] ipse modesta loqui, spem quaerere, regulam tenere,
[32] vivere iustitia Christi, penetrare dogma nostrum.
[33] His igitur meritis dignissimus usque episcopale
[34] provehitur solium doctor, capit et sedile summum.
[35] Valerianus opum princeps erat atque Gallienus:
[36] constituere simul poenam capitis deum fatenti.
[37] Milia terrigenum spurcissima iusserant sacrari;
[38] contra animos populi doctor Cyprianus incitabat,
[39] ne quis ab egregiae virtutis honore discreparet
[40] neu fidei pretium quis sumere degener timeret.
[41] Esse levem cruciatum, si modo conferas futura,
[42] quae deus ipse viris intermina fortibus spopondit,
[43] merce doloris emi spem luminis et diem perennem,
[44] omne malum volucri cum tempore transuolare cursim,
[45] nil grave, quod peragi finis facit et quiete donat.
[46] Se fore principium pulchrae necis et ducem cruoris
[47] seque caput gladio submittere, sanguinem dicare;
[48] qui sociare animam Christo velit, ut comes sequatur.
[49] His ubi corda virum Christo caleraeta praeparavit,
[50] ducitur ante alios proconsule perfurente vinctus.
[51] Antra latent Tyriae Carthaginis abditis reposta,
[52] conscia tartareae caliginis, abdicata soli.
[53] Clausus in his specubus sanctus Cyprianus et catena
[54] nexus utramque manum nomen patris inuocat supremi:
[55] ‘omnipotens genitor Christi deus et creator orbis,
[56] Christe, parens hominis, quem diligis et vetas perire!
[57] Ille ego, vipereis quem tu bonus oblitum venenis,
[58] criminibus variis tinctum miseratus abluisti
[59] iamque tuum fieri mandas, fio Cyprianus alter
[60] et novus ex veteri nec iam reus aut nocens, ut ante.
[61] Si luteum facili charismate pectus expiasti,
[62] vise libens tenebris ergastula caeca dissipatis,
[63] eripe corporeo de carcere vinculisque mundi
[64] hanc animam, liceat fuso tibi sanguine inmolari,
[65] ne qua ferum reprimat clementia iudicem, tyranni
[66] neu sciat inuidia mitescere, gloriam negare.
[67] Da quoque, ne quis iners sit de grege, quem tuum regebam,
[68] ne cadat inpatiens poenae titubetue quis tuorum,
[69] incolumem ut numerum reddam tibi debitumque soluam’
[70] Vocibus his dominum permoverat, influebat inde
[71] spiritus in populum Carthaginis, auctor acrioris
[72] ingenii stimulis ut pectora subditis calerent
[73] ad decus egregium discrimine sanguinis petendum,
[74] non trepidare docens nec cedere nec dolore vinci,
[75] laudis amore rapi, Christum sapere et fidem tueri.
[76] Fama refert foveam campi in medio patere iussam,
[77] calce vaporifera summos prope margines refertam;
[78] saxa recocta vomunt ignem niveusque puluis ardet,
[79] urere tacta potens et mortifer ex odore flatus.
[80] Adpositam memorant aram fovea stetisse summa
[81] lege sub hac: salis aut micam iecur aut suis litarent
[82] christicolae aut mediae sponte inruerent in ima fossae.
[83] Prosiluere alacres cursu rapido simul trecenti,
[84] gurgite puluereo mersos liquor aridus voravit
[85] praecipitemque globum fundo tenus inplicavit imo.
[86] Corpora candor habet, candor vehit ad superna mentes,
[87] ‘candida massa’ dehinc dici meruit per omne saeclum.
[88] Laetior interea iam Thascius ob diem suorum
[89] sistitur indomiti proconsulis eminus furori.
[90] Edere iussus erat, quid viveret: ‘unicultor’, inquit,
[91] ‘trado salutiferi mysteria consecrata Christi.’
[92] Ille sub haec: ‘satis est iam criminis, ipse confitetur
[93] Thascius, ipse Iovis fulmen negat, expedite ferrum,
[94] carnifices, gladio poenam luat hostis idolorum.’
[95] Ille deo meritas grates agit et canit triumfans.
[96] Flevit abire virum maesta Africa, quo docente facta est
[97] cultior, eloquio cuius sibi docta gloriatur:
[98] mox tumulum lacrimans struxit cineresque consecravit.
[99] Desine flere bonum tantum, tenet ille regna caeli
[100] nec minus inuolitat terris nec ab hoc recedit orbe:
[101] disserit, eloquitur, tractat, docet, instruit, profetat.
[102] Nec Libyae populos tantum regit, exit usque in ortum
[103] solis et usque obitum, Gallos fovet, inbuit Britannos,
[104] praesidet Hesperiae, Christum serit ultimis Hiberis,
[105] denique doctor humi est, idem quoque martyr in supernis,
[106] instruit hic homines, illinc pia dona dat patronus.