HYMNVS IN HONOREM PASSIONIS EVLALIAE, BEATISSIMAE MARTYRIS

[1] Germine nobilis Eulalia

[2] mortis et indole nobilior

[3] Emeritam sacra virgo suam,

[4] cuius ab ubere progenita est,

[5] ossibus ornat, amore colit.

[6] Proximus occiduo locus est,

[7] qui tulit hoc decus egregium,

[8] urbe potens, populis locuples,

[9] sed mage sanguine martyrii

[10] virgineoque potens titulo.

[11] Curriculis tribus atque novem

[12] tris hiemes quater adtigerat,

[13] cum crepitante pyra trepidos

[14] terruit aspera carnifices

[15] supplicium sibi dulce rata.

[16] lam dederat prius indiciun,

[17] tendere se patris ad solium

[18] nec sua membra dicata toro:

[19] ipsa crepundia reppulerat

[20] ludere nescia pusiola;

[21] spernere sucina, flere rosas,

[22] fulua monilia respuere,

[23] ore severa, modesta gradu,

[24] moribus et nimium teneris

[25] canitiem meditata senum.

[26] Ast ubi se furiata luis

[27] excitat in famulos domini

[28] christicolasque cruenta iubet

[29] tura cremare, iecur pecudis

[30] mortiferis adolere deis,

[31] infremuit sacer Eulaliae

[32] spiritus ingeniique ferox

[33] turbida frangere bella parat

[34] et rude pectus anhela deo

[35] femina provocat arma virum.

[36] Sed pia cura parentis agit,

[37] virgo animosa domi ut lateat

[38] abdita rure et ab urbe procul,

[39] ne fera sanguinis in pretium

[40] mortis amore puella ruat.

[41] Illa perosa quietis opera

[42] degeneri tolerare mora

[43] nocte fores sine teste movet

[44] saeptaque claustra fugax aperit,

[45] inde per inuia carpit iter.

[46] Ingreditur pedibus laceris

[47] per loca senta situ et vepribus

[48] angelico comitata choro

[49] et, licet horrida nox sileat,

[50] lucis habet tamen illa ducem.

[51] Sic habuit generosa patrum

[52] turba columniferum radium,

[53] scindere qui tenebrosa potens

[54] nocte viam face perspicua

[55] praestitit intereunte chao.

[56] Non aliter pia virgo viam

[57] nocte secuta diem meruit

[58] nec tenebris adoperta fuit,

[59] regna Canopica cum fugeret

[60] et supra astra pararet iter.

[61] Illa gradu cita peruigili

[62] milia multa prius peragit,

[63] quam plaga pandat Eoa polum;

[64] mane superba tribunal adit

[65] fascibus adstat et in mediis

[66] vociferans: ‘Rogo, quis furor est

[67] perdere praecipites animas

[68] et male prodiga corda sui

[69] sternere rasilibus scopulis

[70] omnipatremque negare deum?

[71] Quaeritis, o miseranda manus,

[72] christicolum genus? en ego sum

[73] daemonicis inimica sacris,

[74] idola protero sub pedibus,

[75] pectore et ore deum fateor.

[76] Isis, Apollo, Venus nihil est,

[77] Maximianus et ipse nihil,

[78] illa nihil, quia facta manu,

[79] hic, manuum quia facta colit,

[80] friuula utraque et utraque nibil.

[81] Maximianus, opum dominus

[82] et tamen ipse cliens lapidum,

[83] prostituat voveatque suis

[84] numinibus caput ipse suum,

[85] pectora cur generosa quatit?

[86] Dux bonus, arbiter egregius,

[87] sanguine pascitur innocuo

[88] corporibusque piis inhians

[89] viscera sobria dilacerat

[90] gaudet et excruciare fidem.

[91] Ergo age, tortor, adure, seca,

[92] divide membra coacta luto!

[93] soluere rem fragilem facile est,

[94] non penetrabitur interior

[95] exagitante dolore animus’.

[96] Talibus excitus in furias

[97] praetor ait: ‘rape praecipitem,

[98] lictor, et obrue suppliciis!

[99] sentiat esse deos patrios

[100] nec leve principis imperium.

[101] Quam cuperem tamen ante necem,

[102] si potis est, revocare tuam,

[103] torua puellula, nequitiam!

[104] respice, gaudia quanta metas,

[105] quae tibi fert genialis honor!

[106] Te lacrimis labefacta domus

[107] prosequitur generisque tui

[108] ingemit anxia nobilitas,

[109] sole quod occidis in tenero

[110] proxima dotibus et thalamis.

[111] Non movet aurea pompa Iovi,

[112] non pietas veneranda senum,

[113] quos temeraria debilitas?

[114] ecce parata ministeria

[115] excruciabilis exitii:

[116] aut gladio feriere caput

[117] aut laniabere membra feris

[118] aut facibus data fumificis

[119] flebiliterque ululanda tuis

[120] in cineres resoluta flues.

[121] Haec, rogo, quis labor est fugere?

[122] si modicum salis eminulis

[123] turis et exiguum digitis

[124] tangere, virgo, benigna velis,

[125] poena gravis procul afuerit’.

[126] Martyr ad ista nihil, sed enim

[127] infremit inque tyranni oculos

[128] sputa iacit, simulacra dehinc

[129] dissipat inpositamque molam

[130] turibulis pede prosubigit.

[131] Nec mora, carnifices gemini

[132] iuncta pectora dilacerant

[133] et latus ungula virgineum

[134] pulsat utrimque et ad ossa secat

[135] Eulalia numerante notas.

[136] ‘Scriberis ecce mihi, domine,

[137] quam iuvat hos apices legere,

[138] qui tua, Christe, tropea notant,

[139] nomen et ipsa sacrum loquitur

[140] purpura sanguinis eliciti’.

[141] Haec sine fletibus et gemitu

[142] laeta canebat et intrepida,

[143] dirus abest dolor ex animo

[144] membraque picta cruore novo

[145] fonte cutem recalente lavant.

[146] Ultima carnificina dehinc:

[147] non laceratio uulnifica

[148] crate tenus nec arata cutis,

[149] flamma sed undique lampadibus

[150] in latera stomachumque furit.

[151] Crinis odorus ut in iugulos

[152] fluxerat inuolitans umeris,

[153] quo pudibunda pudicitia

[154] virgineusque lateret honos

[155] tegmine verticis opposito,

[156] flamma crepans volat in faciem

[157] perque comas vegetata caput

[158] occupat exsuperatque apicem,

[159] virgo citum cupiens obitum

[160] adpetit et bibit ore rogum.

[161] Emicat inde columba repens

[162] martyris os nive candidior

[163] visa relinquere et astra sequi;

[164] spiritus hic erat Eulaliae

[165] lacteolus, celer, innocuus.

[166] Colla fluunt abeunte anima

[167] et rogus igneus emoritur,

[168] pax datur artubus exanimis,

[169] flatus in aethere plaudit ovans

[170] templaque celsa petit volucer.

[171] Vidit et ipse satelles avem

[172] feminae ab ore meare palam,

[173] obstupefactus et adtonitus

[174] prosilit et sua gesta fugit,

[175] lictor et ipse fugit pavidus.

[176] Ecce nivem glacialis hiems

[177] ingerit et tegit omne forum,

[178] membra tegit simul Eulaliae

[179] axe iacentia sub gelido

[180] pallioli vice linteoli.

[181] Cedar amor lacrimantum hominum,

[182] qui celebrare suprema solent,

[183] fliebile cedat et officium:

[184] ipsa elementa iubente deo

[185] exequias tibi, virgo, ferunt.

[186] Nunc locus Emerita est tumulo,

[187] clara colonia Vettoniae,

[188] quam memorabilis amnis Ana

[189] praeterit et viridante rapax.

[190] gurgite moenia pulchra lavit.

[191] Hic, ubi marmore perspicuo

[192] atria luminat alma nitor

[193] et peregrinus et indigena,

[194] relliquias cineresque sacros

[195] seruat humus veneranda sinu.

[196] Tecta corusca super rutilant

[197] de laquearibus aureolis

[198] saxaque caesa solum variant,

[199] floribus ut rosulenta putes

[200] prata rubescere multimodis.

[201] Carpite purpureas violas

[202] sanguineosque crocos metite!

[203] non caret his genialis hiems,

[204] laxat et arua tepens glacies,

[205] floribus ut cumulet calathos.

[206] Ista comantibus e foliis

[207] munera, virgo puerque, date!

[208] ast ego serta choro in medio

[209] texta feram pede dactylico,

[210] vilia, marcida, festa tamen.

[211] Sic venerarier ossa libet

[212] ossibus altar et inpositum,

[213] illa dei sita sub pedibus

[214] prospicit haec populosque suos

[215] carmine propitiata fovet.