SATURA XI

[1] Atticus eximie si cenat, lautus habetur,

[2] si Rutilus, demens. quid enim maiore cachinno

[3] excipitur volgi quam pauper Apicius? omnis

[4] conuictus, thermae, stationes, omne theatrum

[5] de Rutilo. nam dum valida ac iuvenalia membra

[6] sufficiunt galeae dumque ardent sanguine, fertur

[7] non cogente quidem sed nec prohibente tribuno

[8] scripturus leges et regia verba lanistae.

[9] multos porro vides, quos saepe elusus ad ipsum

[10] creditor introitum solet expectare macelli,

[11] et quibus in solo vivendi causa palato est.

[12] egregius cenat meliusque miserrimus horum

[13] et cito casurus iam perlucente ruina.

[14] interea gustus elementa per omnia quaerunt

[15] numquam animo pretiis obstantibus; interius si

[16] attendas, magis illa iuvant quae pluris ementur.

[17] ergo haut difficile est perituram arcessere summam

[18] lancibus oppositis vel matris imagine fracta,

[19] et quadringentis nummis condire gulosum

[20] fictile; sic veniunt ad miscellanea ludi.

[21] refert ergo quis haec eadem paret; in Rutilo nam

[22] luxuria est, in Ventidio laudabile nomen

[23] sumit et a censu famam trahit. illum ego iure

[24] despiciam, qui scit quanto sublimior Atlas

[25] omnibus in Libya sit montibus, hic tamen idem

[26] ignorat quantum ferrata distet ab arca

[27] sacculus. e caelo descendit GNW=QI SEAUTO/N

[28] figendum et memori tractandum pectore, sive

[29] coniugium quaeras vel sacri in parte senatus

[30] esse velis; neque enim loricam poscit Achillis

[31] Thersites, in qua se traducebat Ulixes;

[32] ancipitem seu tu magno discrimine causam

[33] protegere adfectas, te consule, dic tibi qui sis,

[34] orator vehemens an Curtius et Matho buccae.

[35] noscenda est mensura sui spectandaque rebus

[36] in summis minimisque, etiam cum piscis emetur,

[37] ne mullum cupias, cum sit tibi gobio tantum

[38] in loculis. quis enim te deficiente crumina

[39] et crescente gula manet exitus, aere paterno

[40] ac rebus mersis in ventrem fenoris atque

[41] argenti gravis et pecorum agrorumque capacem?

[42] talibus a dominis post cuncta novissimus exit

[43] anulus, et digito mendicat Pollio nudo.

[44] non praematuri cineres nec funus acerbum

[45] luxuriae sed morte magis metuenda senectus.

[46] hi plerumque gradus: conducta pecunia Romae

[47] et coram dominis consumitur; inde, ubi paulum

[48] nescio quid superest et pallet fenoris auctor,

[49] qui vertere solum, Baias et ad ostrea currunt.

[50] cedere namque foro iam non est deterius quam

[51] Esquilias a feruenti migrare Subura.

[52] ille dolor solus patriam fugientibus, illa

[53] maestitia est, caruisse anno circensibus uno.

[54] sanguinis in facie non haeret gutta, morantur

[55] pauci ridiculum et fugientem ex urbe pudorem.

[56] experiere hodie numquid pulcherrima dictu,

[57] Persice, non praestem vita et moribus et re,

[58] si laudem siliquas occultus ganeo, pultes

[59] coram aliis dictem puero sed in aure placentas.

[60] nam cum sis conviva mihi promissus, habebis

[61] Evandrum, venies Tirynthius aut minor illo

[62] hospes, et ipse tamen contingens sanguine caelum,

[63] alter aquis, alter flammis ad sidera missus.

[64] fercula nunc audi nullis ornata macellis.

[65] de Tiburtino veniet pinguissimus agro

[66] haedulus et toto grege mollior, inscius herbae

[67] necdum ausus virgas humilis mordere salicti,

[68] qui plus lactis habet quam sanguinis, et montani

[69] asparagi, posito quos legit vilica fuso.

[70] grandia praeterea tortoque calentia feno

[71] ova adsunt ipsis cum matribus, et servatae

[72] parte anni quales fuerant in vitibus uvae,

[73] Signinum Syriumque pirum, de corbibus isdem

[74] aemula Picenis et odoris mala recentis

[75] nec metuenda tibi, siccatum frigore postquam

[76] autumnum et crudi posuere pericula suci.

[77] haec olim nostri iam luxuriosa senatus

[78] cena fuit. Curius paruo quae legerat horto

[79] ipse focis brevibus ponebat holuscula, quae nunc

[80] squalidus in magna fastidit conpede fossor,

[81] qui meminit calidae sapiat quid volva popinae.

[82] sicci terga suis rara pendentia crate

[83] moris erat quondam festis servare diebus

[84] et natalicium cognatis ponere lardum

[85] accedente nova, si quam dabat hostia, carne.

[86] cognatorum aliquis titulo ter consulis atque

[87] castrorum imperiis et dictatoris honore

[88] functus ad has epulas solito maturius ibat

[89] erectum domito referens a monte ligonem.

[90] cum tremerent autem Fabios durumque Catonem

[91] et Scauros et Fabricium, rigidique severos

[92] censoris mores etiam collega timeret,

[93] nemo inter curas et seria duxit habendum

[94] qualis in Oceani fluctu testudo nataret,

[95] clarum Troiugenis factura et nobile fulcrum;

[96] sed nudo latere et paruis frons aerea lectis

[97] vile coronati caput ostendebat aselli,

[98] ad quod lascivi ludebant ruris alumni.

[99] [tales ergo cibi qualis domus atque supellex.]

[100] tunc rudis et Graias mirari nescius artes

[101] urbibus eversis praedarum in parte reperta

[102] magnorum artificum frangebat pocula miles,

[103] ut phaleris gauderet ecus caelataque cassis

[104] Romuleae simulacra ferae mansuescere iussae

[105] imperii fato, geminos sub rupe Quirinos

[106] ac nudam effigiem in clipeo venientis et hasta

[107] pendentisque dei perituro ostenderet hosti.

[108] ponebant igitur Tusco farrata catino:

[109] argenti quod erat solis fulgebat in armis.

[110] omnia tunc quibus inuideas, si lividulus sis.

[111] templorum quoque maiestas praesentior, et vox

[112] nocte fere media mediamque audita per urbem

[113] litore ab Oceani Gallis venientibus et dis

[114] officium vatis peragentibus. his monuit nos,

[115] hanc rebus Latiis curam praestare solebat

[116] fictilis et nullo violatus Iuppiter auro.

[117] illa domi natas nostraque ex arbore mensas

[118] tempora viderunt; hos lignum stabat ad usus,

[119] annosam si forte nucem deiecerat eurus.

[120] at nunc divitibus cenandi nulla voluptas,

[121] nil rhombus, nil damma sapit, putere videntur

[122] unguenta atque rosae, latos nisi sustinet orbis

[123] grande ebur et magno sublimis pardus hiatu

[124] dentibus ex illis quos mittit porta Syenes

[125] et Mauri celeres et Mauro obscurior Indus,

[126] et quos deposuit Nabataeo belua saltu

[127] iam nimios capitique graves. hinc surgit orexis,

[128] hinc stomacho vires; nam pes argenteus illis,

[129] anulus in digito quod ferreus. ergo superbum

[130] convivam caveo, qui me sibi comparat et res

[131] despicit exiguas. adeo nulla uncia nobis

[132] est eboris, nec tessellae nec calculus ex hac

[133] materia, quin ipsa manubria cultellorum

[134] ossea. non tamen his ulla umquam obsonia fiunt

[135] rancidula aut ideo peior gallina secatur.

[136] sed nec structor erit cui cedere debeat omnis

[137] pergula, discipulus Trypheri doctoris, apud quem

[138] sumine cum magno lepus atque aper et pygargus

[139] et Scythicae volucres et phoenicopterus ingens

[140] et Gaetulus oryx hebeti lautissima ferro

[141] caeditur et tota sonat ulmea cena Subura.

[142] nec frustum capreae subducere nec latus Afrae

[143] novit avis noster, tirunculus ac rudis omni

[144] tempore et exiguae furtis inbutus ofellae.

[145] plebeios calices et paucis assibus emptos

[146] porriget incultus puer atque a frigore tutus,

[147] non Phryx aut Lycius [non a mangone petitus

[148] quisquam erit et magno]: cum posces, posce Latine.

[149] idem habitus cunctis, tonsi rectique capilli

[150] atque hodie tantum propter convivia pexi.

[151] pastoris duri hic filius, ille bubulci.

[152] suspirat longo non visam tempore matrem

[153] et casulam et notos tristis desiderat haedos

[154] ingenui voltus puer ingenuique pudoris,

[155] qualis esse decet quos ardens purpura vestit,

[156] nec pupillares defert in balnea raucus

[157] testiculos, nec vellendas iam praebuit alas,

[158] crassa nec opposito pavidus tegit inguina guto.

[159] hic tibi vina dabit diffusa in montibus illis

[160] a quibus ipse venit, quorum sub vertice lusit.

[161] [namque una atque eadem est vini patria atque ministri.]

[162] forsitan expectes ut Gaditana canoro

[163] incipiant prurire choro plausuque probatae

[164] ad terram tremulo descendant clune puellae,

[165] [spectant hoc nuptae iuxta recubante marito

[166] quod pudeat narrare aliquem praesentibus ipsis.]

[167] inritamentum veneris languentis et acres

[168] divitis urticae [maior tamen ista voluptas

[169] alterius sexus]; magis ille extenditur, et mox

[170] auribus atque oculis concepta urina movetur.

[171] non capit has nugas humilis domus. audiat ille

[172] testarum crepitus cum verbis, nudum olido stans

[173] fornice mancipium quibus abstinet, ille fruatur

[174] vocibus obscenis omnique libidinis arte,

[175] qui Lacedaemonium pytismate lubricat orbem;

[176] namque ibi fortunae veniam damus. alea turpis,

[177] turpe et adulterium mediocribus: haec eadem illi

[178] omnia cum faciunt, hilares nitidique vocantur.

[179] nostra dabunt alios hodie convivia ludos:

[180] conditor Iliados cantabitur atque Maronis

[181] altisoni dubiam facientia carmina palmam.

[182] quid refert, tales versus qua voce legantur?

[183] sed nunc dilatis averte negotia curis

[184] et gratam requiem dona tibi, quando licebit

[185] per totum cessare diem. non fenoris ulla

[186] mentio nec, prima si luce egressa reverti

[187] nocte solet, tacito bilem tibi contrahat uxor

[188] umida suspectis referens multicia rugis

[189] vexatasque comas et voltum auremque calentem.

[190] protinus ante meum quidquid dolet exue limen,

[191] pone domum et servos et quidquid frangitur illis

[192] aut perit, ingratos ante omnia pone sodalis.

[193] interea Megalesiacae spectacula mappae

[194] Idaeum sollemne colunt, similisque triumpho

[195] praeda caballorum praetor sedet ac, mihi pace

[196] inmensae nimiaeque licet si dicere plebis,

[197] totam hodie Romam circus capit, et fragor aurem

[198] percutit, eventum viridis quo colligo panni.

[199] nam si deficeret, maestam attonitamque videres

[200] hanc urbem veluti Cannarum in puluere victis

[201] consulibus. spectent iuvenes, quos clamor et audax

[202] sponsio, quos cultae decet adsedisse puellae:

[203] nostra bibat vernum contracta cuticula solem

[204] effugiatque togam. iam nunc in balnea salua

[205] fronte licet vadas, quamquam solida hora supersit

[206] ad sextam. facere hoc non possis quinque diebus

[207] continuis, quia sunt talis quoque taedia vitae

[208] magna: voluptates commendat rarior usus.