SATURA VIII

[1] Stemmata quid faciunt? quid prodest, Pontice, longo

[2] sanguine censeri, pictos ostendere uultus

[3] maiorum et stantis in curribus Aemilianos

[4] et Curios iam dimidios umeroque minorem

[5] Corvinum et Galbam auriculis nasoque carentem,

[6] [quis fructus generis tabula iactare capaci

[7] Corvinum, posthac multa contingere virga

[8] fumosos equitum cum dictatore magistros,]

[9] si coram Lepidis male vivitur? effigies quo

[10] tot bellatorum, si luditur alea pernox

[11] ante Numantinos, si dormire incipis ortu

[12] luciferi, quo signa duces et castra movebant?

[13] cur Allobrogicis et magna gaudeat ara

[14] natus in Herculeo Fabius lare, si cupidus, si

[15] vanus et Euganea quantumuis mollior agna,

[16] si tenerum attritus Catinensi pumice lumbum

[17] squalentis traducit avos emptorque veneni

[18] frangenda miseram funestat imagine gentem?

[19] tota licet veteres exornent undique cerae

[20] atria, nobilitas sola est atque unica virtus.

[21] Paulus vel Cossus vel Drusus moribus esto,

[22] hos ante effigies maiorum pone tuorum,

[23] praecedant ipsas illi te consule virgas.

[24] prima mihi debes animi bona. sanctus haberi

[25] iustitiaeque tenax factis dictisque mereris?

[26] agnosco procerem; salue Gaetulice, seu tu

[27] Silanus: quocumque alto de sanguine rarus

[28] civis et egregius patriae contingis ovanti,

[29] exclamare libet populus quod clamat Osiri

[30] inuento. quis enim generosum dixerit hunc qui

[31] indignus genere et praeclaro nomine tantum

[32] insignis? nanum cuiusdam Atlanta vocamus,

[33] Aethiopem Cycnum, pravam extortamque puellam

[34] Europen; canibus pigris scabieque vetusta

[35] levibus et siccae lambentibus ora lucernae

[36] nomen erit pardus, tigris, leo, si quid adhuc est

[37] quod fremat in terris violentius. ergo cavebis

[38] et metues ne tu sic Creticus aut Camerinus.

[39] his ego quem monui? tecum mihi sermo, Rubelli

[40] Blande. tumes alto Drusorum stemmate, tamquam

[41] feceris ipse aliquid propter quod nobilis esses,

[42] ut te conciperet quae sanguine fulget Iuli,

[43] non quae ventoso conducta sub aggere texit.

[44] ‘vos humiles’ inquis ‘volgi pars ultima nostri,

[45] quorum nemo queat patriam monstrare parentis,

[46] ast ego Cecropides.’ vivas et originis huius

[47] gaudia longa feras. tamen ima plebe Quiritem

[48] facundum inuenies, solet hic defendere causas

[49] nobilis indocti; veniet de plebe togata

[50] qui iuris nodos et legum aenigmata soluat;

[51] hinc petit Euphraten iuvenis domitique Batavi

[52] custodes aquilas armis industrius; at tu

[53] nil nisi Cecropides truncoque simillimus Hermae.

[54] nullo quippe alio vincis discrimine quam quod

[55] illi marmoreum caput est, tua vivit imago.

[56] dic mihi, Teucrorum proles, animalia muta

[57] quis generosa putet nisi fortia. nempe volucrem

[58] sic laudamus equum, facili cui plurima palma

[59] feruet et exultat rauco victoria circo;

[60] nobilis hic, quocumque venit de gramine, cuius

[61] clara fuga ante alios et primus in aequore puluis.

[62] sed venale pecus Coryphaei posteritas et

[63] Hirpini, si rara iugo victoria sedit.

[64] nil ibi maiorum respectus, gratia nulla

[65] umbrarum; dominos pretiis mutare iubentur

[66] exiguis, trito ducunt epiraedia collo

[67] segnipedes dignique molam versare nepotes.

[68] ergo ut miremur te, non tua, priuum aliquid da

[69] quod possim titulis incidere praeter honores

[70] quos illis damus ac dedimus, quibus omnia debes.

[71] haec satis ad iuvenem quem nobis fama superbum

[72] tradit et inflatum plenumque Nerone propinquo;

[73] rarus enim ferme sensus communis in illa

[74] fortuna. sed te censeri laude tuorum,

[75] Pontice, noluerim sic ut nihil ipse futurae

[76] laudis agas. miserum est aliorum incumbere famae,

[77] ne conlapsa ruant subductis tecta columnis.

[78] stratus humi palmes viduas desiderat ulmos.

[79] esto bonus miles, tutor bonus, arbiter idem

[80] integer; ambiguae si quando citabere testis

[81] incertaeque rei, Phalaris licet imperet ut sis

[82] falsus et admoto dictet periuria tauro,

[83] summum crede nefas animam praeferre pudori

[84] et propter vitam vivendi perdere causas.

[85] dignus morte perit, cenet licet ostrea centum

[86] Gaurana et Cosmi toto mergatur aeno.

[87] expectata diu tandem provincia cum te

[88] rectorem accipiet, pone irae frena modumque,

[89] pone et avaritiae, miserere inopum sociorum:

[90] ossa vides rerum vacuis exucta medullis.

[91] respice quid moneant leges, quid curia mandet,

[92] praemia quanta bonos maneant, quam fulmine iusto

[93] et Capito et Tutor ruerint damnante senatu,

[94] piratae Cilicum. sed quid damnatio confert?

[95] praeconem, Chaerippe, tuis circumspice pannis,

[96] cum Pansa eripiat quidquid tibi Natta reliquit,

[97] iamque tace; furor est post omnia perdere naulum.

[98] non idem gemitus olim neque uulnus erat par

[99] damnorum sociis florentibus et modo victis.

[100] plena domus tunc omnis, et ingens stabat aceruos

[101] nummorum, Spartana chlamys, conchylia Coa,

[102] et cum Parrhasii tabulis signisque Myronis

[103] Phidiacum vivebat ebur, nec non Polycliti

[104] multus ubique labor, rarae sine Mentore mensae.

[105] inde Dolabella atque hinc Antonius, inde

[106] sacrilegus Verres referebant navibus altis

[107] occulta spolia et plures de pace triumphos.

[108] nunc sociis iuga pauca boum, grex paruus equarum,

[109] et pater armenti capto eripietur agello,

[110] ipsi deinde Lares, si quod spectabile signum.

[111] [si quis in aedicula deus unicus; haec etenim sunt

[112] pro summis, nam sunt haec maxima. despicias tu]

[113] forsitan inbellis Rhodios unctamque Corinthon

[114] despicias merito: quid resinata iuventus

[115] cruraque totius facient tibi levia gentis?

[116] horrida vitanda est Hispania, Gallicus axis

[117] Illyricumque latus; parce et messoribus illis

[118] qui saturant urbem circo scenaeque vacantem;

[119] quanta autem inde feres tam dirae praemia culpae,

[120] cum tenuis nuper Marius discinxerit Afros?

[121] curandum in primis ne magna iniuria fiat

[122] fortibus et miseris. tollas licet omne quod usquam est

[123] auri atque argenti, scutum gladiumque relinques.

[124] [et iaculum et galeam; spoliatis arma supersunt.]

[125] quod modo proposui, non est sententia, verum est;

[126] credite me vobis folium recitare Sibyllae.

[127] si tibi sancta cohors comitum, si nemo tribunal

[128] vendit acersecomes, si nullum in coniuge crimen

[129] nec per conuentus et cuncta per oppida curuis

[130] unguibus ire parat nummos raptura Celaeno,

[131] tum licet a Pico numeres genus, altaque si te

[132] nomina delectant omnem Titanida pugnam

[133] inter maiores ipsumque Promethea ponas.

[134] [de quocumque voles proavom tibi sumito libro.]

[135] quod si praecipitem rapit ambitio atque libido,

[136] si frangis virgas sociorum in sanguine, si te

[137] delectant hebetes lasso lictore secures,

[138] incipit ipsorum contra te stare parentum

[139] nobilitas claramque facem praeferre pudendis.

[140] omne animi vitium tanto conspectius in se

[141] crimen habet, quanto maior qui peccat habetur.

[142] quo mihi te, solitum falsas signare tabellas,

[143] in templis quae fecit auus statuamque parentis

[144] ante triumphalem? quo, si nocturnus adulter

[145] tempora Santonico velas adoperta cucullo?

[146] praeter maiorum cineres atque ossa volucri

[147] carpento rapitur pinguis Lateranus, et ipse,

[148] ipse rotam adstringit sufflamine mulio consul,

[149] nocte quidem, sed Luna videt, sed sidera testes

[150] intendunt oculos. finitum tempus honoris

[151] cum fuerit, clara Lateranus luce flagellum

[152] sumet et occursum numquam trepidabit amici

[153] iam senis ac virga prior adnuet atque maniplos

[154] soluet et infundet iumentis hordea lassis.

[155] interea, dum lanatas robumque iuvencum

[156] more Numae caedit, Iovis ante altaria iurat

[157] solam Eponam et facies olida ad praesepia pictas.

[158] sed cum peruigiles placet instaurare popinas,

[159] obuius adsiduo Syrophoenix udus amomo

[160] currit, Idymaeae Syrophoenix incola portae

[161] hospitis adfectu dominum regemque salutat,

[162] et cum venali Cyane succincta lagona.

[163] defensor culpae dicet mihi ‘fecimus et nos

[164] haec iuvenes.’ esto, desisti nempe nec ultra

[165] fovisti errorem. breve sit quod turpiter audes,

[166] quaedam cum prima resecentur crimina barba.

[167] indulge veniam pueris: Lateranus ad illos

[168] thermarum calices inscriptaque lintea vadit

[169] maturus bello Armeniae Syriaeque tuendis

[170] amnibus et Rheno atque Histro. praestare Neronem

[171] securum valet haec aetas. mitte Ostia, Caesar,

[172] mitte, sed in magna legatum quaere popina:

[173] inuenies aliquo cum percussore iacentem,

[174] permixtum nautis et furibus ac fugitivis,

[175] inter carnifices et fabros sandapilarum

[176] et resupinati cessantia tympana galli.

[177] aequa ibi libertas, communia pocula, lectus

[178] non alius cuiquam, nec mensa remotior ulli.

[179] quid facias talem sortitus, Pontice, servum?

[180] nempe in Lucanos aut Tusca ergastula mittas.

[181] at vos, Troiugenae, vobis ignoscitis et quae

[182] turpia cerdoni Volesos Brutumque decebunt.

[183] quid si numquam adeo foedis adeoque pudendis

[184] utimur exemplis, ut non peiora supersint?

[185] consumptis opibus vocem, Damasippe, locasti

[186] sipario, clamosum ageres ut Phasma Catulli.

[187] Laureolum velox etiam bene Lentulus egit,

[188] iudice me dignus vera cruce. nec tamen ipsi

[189] ignoscas populo; populi frons durior huius,

[190] qui sedet et spectat triscurria patriciorum,

[191] planipedes audit Fabios, ridere potest qui

[192] Mamercorum alapas. quanti sua funera vendant

[193] quid refert? vendunt nullo cogente Nerone,

[194] nec dubitant celsi praetoris vendere ludis.

[195] finge tamen gladios inde atque hinc pulpita poni,

[196] quid satius? mortem sic quisquam exhorruit, ut sit

[197] zelotypus Thymeles, stupidi collega Corinthi?

[198] res haut mira tamen citharoedo principe mimus

[199] nobilis. haec ultra quid erit nisi ludus? et illic

[200] dedecus urbis habes, nec murmillonis in armis

[201] nec clipeo Gracchum pugnantem aut falce supina;

[202] damnat enim talis habitus [sed damnat et odit,

[203] nec galea faciem abscondit]: movet ecce tridentem.

[204] postquam vibrata pendentia retia dextra

[205] nequiquam effudit, nudum ad spectacula voltum

[206] erigit et tota fugit agnoscendus harena.

[207] credamus tunicae, de faucibus aurea cum se

[208] porrigat et longo iactetur spira galero.

[209] ergo ignominiam graviorem pertulit omni

[210] volnere cum Graccho iussus pugnare secutor.

[211] libera si dentur populo suffragia, quis tam

[212] perditus ut dubitet Senecam praeferre Neroni?

[213] cuius supplicio non debuit una parari

[214] simia nec serpens unus nec culleus unus.

[215] par Agamemnonidae crimen, sed causa facit rem

[216] dissimilem. quippe ille deis auctoribus ultor

[217] patris erat caesi media inter pocula, sed nec

[218] Electrae iugulo se polluit aut Spartani

[219] sanguine coniugii, nullis aconita propinquis

[220] miscuit, in scena numquam cantavit Orestes,

[221] Troica non scripsit. quid enim Verginius armis

[222] debuit ulcisci magis aut cum Vindice Galba,

[223] quod Nero tam saeva crudaque tyrannide fecit?

[224] haec opera atque hae sunt generosi principis artes,

[225] gaudentis foedo peregrina ad pulpita cantu

[226] prostitui Graiaeque apium meruisse coronae.

[227] maiorum effigies habeant insignia vocis,

[228] ante pedes Domiti longum tu pone Thyestae

[229] syrma vel Antigones seu personam Melanippes,

[230] et de marmoreo citharam suspende colosso.

[231] quid, Catilina, tuis natalibus atque Cethegi

[232] inueniet quisquam sublimius? arma tamen vos

[233] nocturna et flammas domibus templisque paratis,

[234] ut bracatorum pueri Senonumque minores,

[235] ausi quod liceat tunica punire molesta.

[236] sed vigilat consul vexillaque vestra coercet.

[237] hic nouus Arpinas, ignobilis et modo Romae

[238] municipalis eques, galeatum ponit ubique

[239] praesidium attonitis et in omni monte laborat.

[240] tantum igitur muros intra toga contulit illi

[241] nominis ac tituli, quantum in Leucade, quantum

[242] Thessaliae campis Octavius abstulit udo

[243] caedibus adsiduis gladio; sed Roma parentem,

[244] Roma patrem patriae Ciceronem libera dixit.

[245] Arpinas alius Volscorum in monte solebat

[246] poscere mercedes alieno lassus aratro;

[247] nodosam post haec frangebat vertice vitem,

[248] si lentus pigra muniret castra dolabra.

[249] hic tamen et Cimbros et summa pericula rerum

[250] excipit et solus trepidantem protegit urbem,

[251] atque ideo, postquam ad Cimbros stragemque volabant

[252] qui numquam attigerant maiora cadavera corui,

[253] nobilis ornatur lauro collega secunda.

[254] plebeiae Deciorum animae, plebeia fuerunt

[255] nomina; pro totis legionibus hi tamen et pro

[256] omnibus auxiliis atque omni pube Latina

[257] sufficiunt dis infernis Terraeque parenti.

[258] [pluris enim Decii quam quae servantur ab illis.]

[259] ancilla natus trabeam et diadema Quirini

[260] et fascis meruit, regum ultimus ille bonorum.

[261] prodita laxabant portarum claustra tyrannis

[262] exulibus iuvenes ipsius consulis et quos

[263] magnum aliquid dubia pro libertate deceret,

[264] quod miraretur cum Coclite Mucius et quae

[265] imperii finis Tiberinum virgo natavit.

[266] occulta ad patres produxit crimina servus

[267] matronis lugendus; at illos verbera iustis

[268] adficiunt poenis et legum prima securis.

[269] malo pater tibi sit Thersites, dummodo tu sis

[270] Aeacidae similis Volcaniaque arma capessas,

[271] quam te Thersitae similem producat Achilles.

[272] et tamen, ut longe repetas longeque revolvas

[273] nomen, ab infami gentem deducis asylo;

[274] maiorum primus, quisquis fuit ille, tuorum

[275] aut pastor fuit aut illud quod dicere nolo.