SATURA VII

[1] Et spes et ratio studiorum in Caesare tantum;

[2] solus enim tristes hac tempestate Camenas

[3] respexit, cum iam celebres notique poetae

[4] balneolum Gabiis, Romae conducere furnos

[5] temptarent, nec foedum alii nec turpe putarent

[6] praecones fieri, cum desertis Aganippes

[7] vallibus esuriens migraret in atria Clio.

[8] nam si Pieria quadrans tibi nullus in umbra

[9] ostendatur, ames nomen victumque Machaerae

[10] et vendas potius commissa quod auctio vendit

[11] stantibus, oenophorum, tripedes, armaria, cistas,

[12] Alcithoen Pacci, Thebas et Terea Fausti.

[13] hoc satius quam si dicas sub iudice ‘vidi’

[14] quod non vidisti; faciant equites Asiani,

[15] [quamquam et Cappadoces faciant equitesque Bithyni]

[16] altera quos nudo traducit gallica talo.

[17] nemo tamen studiis indignum ferre laborem

[18] cogetur posthac, nectit quicumque canoris

[19] eloquium vocale modis laurumque momordit.

[20] hoc agite, o iuvenes. circumspicit et stimulat vos

[21] materiamque sibi ducis indulgentia quaerit.

[22] si qua aliunde putas rerum expectanda tuarum

[23] praesidia atque ideo croceae membrana tabellae

[24] impletur, lignorum aliquid posce ocius et quae

[25] componis dona Veneris, Telesine, marito,

[26] aut clude et positos tinea pertunde libellos.

[27] frange miser calamum vigilataque proelia dele,

[28] qui facis in parua sublimia carmina cella,

[29] ut dignus venias hederis et imagine macra.

[30] spes nulla ulterior; didicit iam dives avarus

[31] tantum admirari, tantum laudare disertos,

[32] ut pueri Iunonis avem. sed defluit aetas

[33] et pelagi patiens et cassidis atque ligonis.

[34] taedia tunc subeunt animos, tunc seque suamque

[35] Terpsichoren odit facunda et nuda senectus.

[36] accipe nunc artes. ne quid tibi conferat iste,

[37] quem colis et Musarum et Apollinis aede relicta,

[38] ipse facit versus atque uni cedit Homero

[39] propter mille annos, et si dulcedine famae

[40] succensus recites, maculosas commodat aedes.

[41] haec longe ferrata domus servire iubetur

[42] in qua sollicitas imitatur ianua portas.

[43] scit dare libertos extrema in parte sedentis

[44] ordinis et magnas comitum disponere voces;

[45] nemo dabit regum quanti subsellia constant

[46] et quae conducto pendent anabathra tigillo

[47] quaeque reportandis posita est orchestra cathedris.

[48] nos tamen hoc agimus tenuique in puluere sulcos

[49] ducimus et litus sterili versamus aratro.

[50] nam si discedas, laqueo tenet ambitiosi

[51] [consuetudo mali, tenet insanabile multos]

[52] scribendi cacoethes et aegro in corde senescit.

[53] sed vatem egregium, cui non sit publica vena,

[54] qui nihil eitum soleat deducere, nec qui

[55] communi feriat carmen triviale moneta,

[56] hunc, qualem nequeo monstrare et sentio tantum,

[57] anxietate carens animus facit, omnis acerbi

[58] inpatiens, cupidus siluarum aptusque bibendis

[59] fontibus Aonidum. neque enim cantare sub antro

[60] Pierio thyrsumque potest contingere maesta

[61] paupertas atque aeris inops, quo nocte dieque

[62] corpus eget: satur est cum dicit Horatius ‘euhoe.’

[63] quis locus ingenio, nisi cum se carmine solo

[64] vexant et dominis Cirrhae Nysaeque feruntur

[65] pectora vestra duas non admittentia curas?

[66] magnae mentis opus nec de lodice paranda

[67] attonitae currus et equos faciesque deorum

[68] aspicere et qualis Rutulum confundat Erinys.

[69] nam si Vergilio puer et tolerabile desset

[70] hospitium, caderent omnes a crinibus hydri,

[71] surda nihil gemeret grave bucina. poscimus ut sit

[72] non minor antiquo Rubrenus Lappa coturno,

[73] cuius et alueolos et laenam pignerat Atreus?

[74] non habet infelix Numitor quod mittat amico,

[75] Quintillae quod donet habet, nec defuit illi

[76] unde emeret multa pascendum carne leonem

[77] iam domitum; constat leviori belua sumptu

[78] nimirum et capiunt plus intestina poetae.

[79] contentus fama iaceat Lucanus in hortis

[80] marmoreis, at Serrano tenuique Saleiio

[81] gloria quantalibet quid erit, si gloria tantum est?

[82] curritur ad vocem iucundam et carmen amicae

[83] Thebaidos, laetam cum fecit Statius urbem

[84] promisitque diem: tanta dulcedine captos

[85] adficit ille animos tantaque libidine volgi

[86] auditur. sed cum fregit subsellia versu

[87] esurit, intactam Paridi nisi vendit Agaven.

[88] ille et militiae multis largitus honorem

[89] semenstri vatum digitos circumligat auro.

[90] quod non dant proceres, dabit histrio. tu Camerinos

[91] et Baream, tu nobilium magna atria curas?

[92] praefectos Pelopea facit, Philomela tribunos.

[93] haut tamen inuideas vati quem pulpita pascunt.

[94] quis tibi Maecenas, quis nunc erit aut Proculeius

[95] aut Fabius, quis Cotta iterum, quis Lentulus alter?

[96] tum par ingenio pretium, tunc utile multis

[97] pallere et vinum toto nescire Decembri.

[98] vester porro labor fecundior, historiarum

[99] scriptores? perit hic plus temporis atque olei plus.

[100] nullo quippe modo millensima pagina surgit

[101] omnibus et crescit multa damnosa papyro;

[102] sic ingens rerum numerus iubet atque operum lex.

[103] quae tamen inde seges? terrae quis fructus apertae?

[104] quis dabit historico quantum daret acta legenti?

[105] ‘sed genus ignauum, quod lecto gaudet et umbra.’

[106] dic igitur quid causidicis civilia praestent

[107] officia et magno comites in fasce libelli.

[108] ipsi magna sonant, sed tum cum creditor audit

[109] praecipue, vel si tetigit latus acrior illo

[110] qui venit ad dubium grandi cum codice nomen.

[111] tunc inmensa cavi spirant mendacia folles

[112] conspuiturque sinus; veram deprendere messem

[113] si libet, hinc centum patrimonia causidicorum,

[114] parte alia solum russati pone Lacertae.

[115] consedere duces, surgis tu pallidus Aiax

[116] dicturus dubia pro libertate bubulco

[117] iudice. rumpe miser tensum iecur, ut tibi lasso

[118] figantur virides, scalarum gloria, palmae.

[119] quod vocis pretium? siccus petasunculus et vas

[120] pelamydum aut veteres, Maurorum epimenia, bulbi

[121] aut vinum Tiberi devectum, quinque lagonae.

[122] si quater egisti, si contigit aureus unus,

[123] inde cadunt partes ex foedere pragmaticorum.

[124] ‘Aemilio dabitur quantum licet, et melius nos

[125] egimus.’ huius enim stat currus aeneus, alti

[126] quadriiuges in vestibulis, atque ipse feroci

[127] bellatore sedens curuatum hastile minatur

[128] eminus et statua meditatur proelia lusca.

[129] sic Pedo conturbat, Matho deficit, exitus hic est

[130] Tongilii, magno cum rhinocerote lavari

[131] qui solet et vexat lutulenta balnea turba

[132] perque forum iuvenes longo premit assere Maedos

[133] empturus pueros, argentum, murrina, villas;

[134] spondet enim Tyrio stlattaria purpura filo.

[135] [et tamen est illis hoc utile. purpura vendit]

[136] causidicum vendunt amethystina; conuenit illi

[137] et strepitu et facie maioris vivere census,

[138] sed finem inpensae non servat prodiga Roma.

[139] fidimus eloquio? Ciceroni nemo ducentos

[140] nunc dederit nummos, nisi fulserit anulus ingens.

[141] respicit haec primum qui litigat, an tibi servi

[142] octo, decem comites, an post te sella, togati

[143] ante pedes. ideo conducta Paulus agebat

[144] sardonyche, atque ideo pluris quam Gallus agebat,

[145] quam Basilus. rara in tenui facundia panno.

[146] quando licet Basilo flentem producere matrem?

[147] quis bene dicentem Basilum ferat? accipiat te

[148] Gallia vel potius nutricula causidicorum

[149] Africa, si placuit mercedem ponere linguae.

[150] declamare doces? o ferrea pectora Vetti,

[151] cum perimit saevos classis numerosa tyrannos.

[152] nam quaecumque sedens modo legerat, haec eadem stans

[153] perferet atque eadem cantabit versibus isdem.

[154] occidit miseros crambe repetita magistros.

[155] quis color et quod sit causae genus atque ubi summa

[156] quaestio, quae veniant diversa parte sagittae,

[157] nosse volunt omnes, mercedem soluere nemo.

[158] ‘mercedem appellas? quid enim scio?’ ‘culpa docentis

[159] scilicet arguitur, quod laevae parte mamillae

[160] nil salit Arcadico iuveni, cuius mihi sexta

[161] quaque die miserum dirus caput Hannibal inplet,

[162] quidquid id est de quo deliberat, an petat urbem

[163] a Cannis, an post nimbos et fulmina cautus

[164] circumagat madidas a tempestate cohortes.

[165] quantum vis stipulare et protinus accipe: quid do

[166] ut totiens illum pater audiat?’ haec alii sex

[167] vel plures uno conclamant ore sophistae

[168] et veras agitant lites raptore relicto;

[169] fusa venena silent, malus ingratusque maritus

[170] et quae iam veteres sanant mortaria caecos.

[171] ergo sibi dabit ipse rudem, si nostra movebunt

[172] consilia, et vitae diversum iter ingredietur

[173] ad pugnam qui rhetorica descendit ab umbra,

[174] summula ne pereat qua vilis tessera venit

[175] frumenti; quippe haec merces lautissima. tempta

[176] Chrysogonus quanti doceat vel Pollio quanti

[177] lautorum pueros, artem scindes Theodori.

[178] balnea sescentis et pluris porticus in qua

[179] gestetur dominus quotiens pluit. anne serenum

[180] expectet spargatque luto iumenta recenti?

[181] hic potius, namque hic mundae nitet ungula mulae.

[182] parte alia longis Numidarum fulta columnis

[183] surgat et algentem rapiat cenatio solem.

[184] quanticumque domus, veniet qui fercula docte

[185] conponit, veniet qui pulmentaria condit.

[186] hos inter sumptus sestertia Quintiliano,

[187] ut multum, duo sufficient: res nulla minoris

[188] constabit patri quam filius. ‘unde igitur tot

[189] Quintilianus habet saltus?’ exempla novorum

[190] fatorum transi. felix et pulcher et acer,

[191] felix et sapiens et nobilis et generosus

[192] adpositam nigrae lunam subtexit alutae,

[193] felix orator quoque maximus et iaculator

[194] et, si perfrixit, cantat bene. distat enim quae

[195] sidera te excipiant modo primos incipientem

[196] edere vagitus et adhuc a matre rubentem.

[197] si Fortuna volet, fies de rhetore consul;

[198] si volet haec eadem, fiet de consule rhetor.

[199] Ventidius quid enim? quid Tullius? anne aliud quam

[200] sidus et occulti miranda potentia fati?

[201] servis regna dabunt, captivis fata triumphum.

[202] felix ille tamen coruo quoque rarior albo.

[203] paenituit multos vanae sterilisque cathedrae,

[204] sicut Tharsimachi probat exitus atque Secundi

[205] Carrinatis; et hunc inopem vidistis, Athenae,

[206] nil praeter gelidas ausae conferre cicutas.

[207] di maiorum umbris tenuem et sine pondere terram

[208] spirantisque crocos et in urna perpetuum ver,

[209] qui praeceptorem sancti voluere parentis

[210] esse loco. metuens virgae iam grandis Achilles

[211] cantabat patriis in montibus et cui non tunc

[212] eliceret risum citharoedi cauda magistri;

[213] sed Rufum atque alios caedit sua quemque iuventus,

[214] Rufum, quem totiens Ciceronem Allobroga dixit.

[215] quis gremio Celadi doctique Palaemonis adfert

[216] quantum grammaticus meruit labor? et tamen ex hoc,

[217] quodcumque est (minus est autem quam rhetoris aera),

[218] discipuli custos praemordet acoenonoetus

[219] et qui dispensat frangit sibi. cede, Palaemon,

[220] et patere inde aliquid decrescere, non aliter quam

[221] institor hibernae tegetis niveique cadurci,

[222] dummodo non pereat mediae quod noctis ab hora

[223] sedisti, qua nemo faber, qua nemo sederet

[224] qui docet obliquo lanam deducere ferro,

[225] dummodo non pereat totidem olfecisse lucernas

[226] quot stabant pueri, cum totus decolor esset

[227] Flaccus et haereret nigro fuligo Maroni.

[228] rara tamen merces quae cognitione tribuni

[229] non egeat. sed vos saevas inponite leges,

[230] ut praeceptori verborum regula constet,

[231] ut legat historias, auctores noverit omnes

[232] tamquam ungues digitosque suos, ut forte rogatus,

[233] dum petit aut thermas aut Phoebi balnea, dicat

[234] nutricem Anchisae, nomen patriamque novercae

[235] Anchemoli, dicat quot Acestes vixerit annis,

[236] quot Siculi Phrygibus vini donaverit urnas.

[237] exigite ut mores teneros ceu pollice ducat,

[238] ut si quis cera voltum facit; exigite ut sit

[239] et pater ipsius coetus, ne turpia ludant,

[240] ne faciant vicibus. non est leve tot puerorum

[241] observare manus oculosque in fine trementis.

[242] ‘haec’ inquit ‘cura; sed cum se verterit annus,

[243] accipe, victori populus quod postulat, aurum.’