SATURA VI

[1] Credo Pudicitiam Saturno rege moratam

[2] in terris visamque diu, cum frigida paruas

[3] praeberet spelunca domos ignemque laremque

[4] et pecus et dominos communi clauderet umbra,

[5] siluestrem montana torum cum sterneret uxor

[6] frondibus et culmo vicinarumque ferarum

[7] pellibus, haut similis tibi, Cynthia, nec tibi, cuius

[8] turbavit nitidos extinctus passer ocellos,

[9] sed potanda ferens infantibus ubera magnis

[10] et saepe horridior glandem ructante marito.

[11] quippe aliter tunc orbe novo caeloque recenti

[12] vivebant homines, qui rupto robore nati

[13] compositive luto nullos habuere parentes.

[14] multa Pudicitiae veteris vestigia forsan

[15] aut aliqua exstiterint et sub Iove, sed Iove nondum

[16] barbato, nondum Graecis iurare paratis

[17] per caput alterius, cum furem nemo timeret

[18] caulibus ac pomis et aperto viveret horto.

[19] paulatim deinde ad superos Astraea recessit

[20] hac comite, atque duae pariter fugere sorores.

[21] anticum et vetus est alienum, Postume, lectum

[22] concutere atque sacri genium contemnere fulcri.

[23] omne aliud crimen mox ferrea protulit aetas:

[24] viderunt primos argentea saecula moechos.

[25] conuentum tamen et pactum et sponsalia nostra

[26] tempestate paras iamque a tonsore magistro

[27] pecteris et digito pignus fortasse dedisti?

[28] certe sanus eras. uxorem, Postume, ducis?

[29] dic qua Tisiphone, quibus exagitere colubris.

[30] ferre potes dominam saluis tot restibus ullam,

[31] cum pateant altae caligantesque fenestrae,

[32] cum tibi vicinum se praebeat Aemilius pons?

[33] aut si de multis nullus placet exitus, illud

[34] nonne putas melius, quod tecum pusio dormit?

[35] pusio, qui noctu non litigat, exigit a te

[36] nulla iacens illic munuscula, nec queritur quod

[37] et lateri parcas nec quantum iussit anheles.

[38] sed placet Ursidio lex Iulia: tollere dulcem

[39] cogitat heredem, cariturus turture magno

[40] mullorumque iubis et captatore macello.

[41] quid fieri non posse putes, si iungitur ulla

[42] Ursidio? si moechorum notissimus olim

[43] stulta maritali iam porrigit ora capistro,

[44] quem totiens texit perituri cista Latini?

[45] quid quod et antiquis uxor de moribus illi

[46] quaeritur? o medici, nimiam pertundite venam.

[47] delicias hominis! Tarpeium limen adora

[48] pronus et auratam Iunoni caede iuvencam,

[49] si tibi contigerit capitis matrona pudici.

[50] paucae adeo Cereris vittas contingere dignae,

[51] quarum non timeat pater oscula. necte coronam

[52] postibus et densos per limina tende corymbos.

[53] unus Hiberinae vir sufficit? ocius illud

[54] extorquebis, ut haec oculo contenta sit uno.

[55] magna tamen fama est cuiusdam rure paterno

[56] viventis. vivat Gabiis ut vixit in agro,

[57] vivat Fidenis, et agello cedo paterno.

[58] quis tamen adfirmat nil actum in montibus aut in

[59] speluncis? adeo senuerunt Iuppiter et Mars?

[60] porticibusne tibi monstratur femina voto

[61] digna tuo? cuneis an habent spectacula totis

[62] quod securus ames quodque inde excerpere possis?

[63] chironomon Ledam molli saltante Bathyllo

[64] Tuccia vesicae non imperat, Apula gannit,

[65] [sicut in amplexu, subito et miserabile longum.]

[66] attendit Thymele: Thymele tunc rustica discit.

[67] ast aliae, quotiens aulaea recondita cessant,

[68] et vacuo clusoque sonant fora sola theatro,

[69] atque a plebeis longe Megalesia, tristes

[70] personam thyrsumque tenent et subligar Acci.

[71] Urbicus exodio risum movet Atellanae

[72] gestibus Autonoes, hunc diligit Aelia pauper.

[73] soluitur his magno comoedi fibula, sunt quae

[74] Chrysogonum cantare vetent, Hispulla tragoedo

[75] gaudet: an expectas ut Quintilianus ametur?

[76] accipis uxorem de qua citharoedus Echion

[77] aut Glaphyrus fiat pater Ambrosiusque choraules.

[78] longa per angustos figamus pulpita vicos,

[79] ornentur postes et grandi ianua lauro,

[80] ut testudineo tibi, Lentule, conopeo

[81] nobilis Euryalum murmillonem exprimat infans.

[82] nupta senatori comitata est Eppia ludum

[83] ad Pharon et Nilum famosaque moenia Lagi

[84] prodigia et mores urbis damnante Canopo.

[85] inmemor illa domus et coniugis atque sororis

[86] nil patriae indulsit, plorantisque improba natos

[87] utque magis stupeas ludos Paridemque reliquit.

[88] sed quamquam in magnis opibus plumaque paterna

[89] et segmentatis dormisset paruula cunis,

[90] contempsit pelagus; famam contempserat olim,

[91] cuius apud molles minima est iactura cathedras.

[92] Tyrrhenos igitur fluctus lateque sonantem

[93] pertulit Ionium constanti pectore, quamuis

[94] mutandum totiens esset mare. iusta pericli

[95] si ratio est et honesta, timent pavidoque gelantur

[96] pectore nec tremulis possunt insistere plantis:

[97] fortem animum praestant rebus quas turpiter audent.

[98] si iubeat coniunx, durum est conscendere navem,

[99] tunc sentina gravis, tunc summus vertitur aer:

[100] quae moechum sequitur, stomacho valet. illa maritum

[101] conuomit, haec inter nautas et prandet et errat

[102] per puppem et duros gaudet tractare rudentis.

[103] qua tamen exarsit forma, qua capta iuventa

[104] Eppia? quid vidit propter quod ludia dici

[105] sustinuit? nam Sergiolus iam radere guttur

[106] coeperat et secto requiem sperare lacerto;

[107] praeterea multa in facie deformia, sicut

[108] attritus galea mediisque in naribus ingens

[109] gibbus et acre malum semper stillantis ocelli.

[110] sed gladiator erat. facit hoc illos Hyacinthos;

[111] hoc pueris patriaeque, hoc praetulit illa sorori

[112] atque viro. ferrum est quod amant. hic Sergius idem

[113] accepta rude coepisset Veiiento videri.

[114] quid privata domus, quid fecerit Eppia, curas?

[115] respice rivales divorum, Claudius audi

[116] quae tulerit. dormire virum cum senserat uxor,

[118] sumere nocturnos meretrix Augusta cucullos

[117] ausa Palatino et tegetem praeferre cubili

[119] linquebat comite ancilla non amplius una.

[120] sed nigrum flavo crinem abscondente galero

[121] intravit calidum veteri centone lupanar

[122] et cellam vacuam atque suam; tunc nuda papillis

[123] prostitit auratis titulum mentita Lyciscae

[124] ostenditque tuum, generose Britannice, ventrem.

[125] excepit blanda intrantis atque aera poposcit.

[126] [continueque iacens cunctorum absorbuit ictus.]

[127] mox lenone suas iam dimittente puellas

[128] tristis abit, et quod potuit tamen ultima cellam

[129] clausit, adhuc ardens rigidae tentigine volvae,

[130] et lassata viris necdum satiata recessit,

[131] obscurisque genis turpis fumoque lucernae

[132] foeda lupanaris tulit ad puluinar odorem.

[133] hippomanes carmenque loquar coctumque venenum

[134] privignoque datum? faciunt graviora coactae

[135] imperio sexus minimumque libidine peccant.

[136] ‘optima sed quare Caesennia teste marito?’

[137] bis quingena dedit. tanti vocat ille pudicam,

[138] nec pharetris Veneris macer est aut lampade feruet:

[139] inde faces ardent, veniunt a dote sagittae.

[140] libertas emitur. coram licet innuat atque

[141] rescribat: vidua est, locuples quae nupsit avaro.

[142] ‘cur desiderio Bibulae Sertorius ardet?’

[143] si verum excutias, facies non uxor amatur.

[144] tres rugae subeant et se cutis arida laxet,

[145] fiant obscuri dentes oculique minores,

[146] ‘collige sarcinulas’ dicet libertus ‘et exi.

[147] iam gravis es nobis et saepe emungeris. exi

[148] ocius et propera. sicco venit altera naso.’

[149] interea calet et regnat poscitque maritum

[150] pastores et ovem Canusinam ulmosque Falernas –

[151] quantulum in hoc! – pueros omnes, ergastula tota,

[152] quodque domi non est, sed habet vicinus, ematur.

[153] mense quidem brumae, cum iam mercator Iason

[154] clausus et armatis obstat casa candida nautis,

[155] grandia tolluntur crystallina, maxima rursus

[156] murrina, deinde adamas notissimus et Beronices

[157] in digito factus pretiosior. hunc dedit olim

[158] barbarus incestae, dedit hunc Agrippa sorori,

[159] observant ubi festa mero pede sabbata reges

[160] et vetus indulget senibus clementia porcis.

[161] ‘nullane de tantis gregibus tibi digna videtur?’

[162] sit formonsa, decens, dives, fecunda, vetustos

[163] porticibus disponat avos, intactior omni

[164] crinibus effusis bellum dirimente Sabina,

[165] rara avis in terris nigroque simillima cycno,

[166] quis feret uxorem cui constant omnia? malo,

[167] malo Venustinam quam te, Cornelia, mater

[168] Gracchorum, si cum magnis virtutibus adfers

[169] grande supercilium et numeras in dote triumphos.

[170] tolle tuum, precor, Hannibalem victumque Syphacem

[171] in castris et cum tota Carthagine migra.

[172] ‘parce, precor, Paean, et tu, dea, pone sagittas;

[173] nil pueri faciunt, ipsam configite matrem’

[174] Amphion clamat, sed Paean contrahit arcum.

[175] extulit ergo greges natorum ipsumque parentem,

[176] dum sibi nobilior Latonae gente videtur

[177] atque eadem scrofa Niobe fecundior alba.

[178] quae tanti gravitas, quae forma, ut se tibi semper

[179] inputet? huius enim rari summique voluptas

[180] nulla boni, quotiens animo corrupta superbo

[181] plus aloes quam mellis habet. quis deditus autem

[182] usque adeo est, ut non illam quam laudibus effert

[183] horreat inque diem septenis oderit horis?

[184] quaedam parua quidem, sed non toleranda maritis.

[185] nam quid rancidius quam quod se non putat ulla

[186] formosam nisi quae de Tusca Graecula facta est,

[187] de Sulmonensi mera Cecropis? omnia Graece:

[188] [cum sit turpe magis nostris nescire Latine.]

[189] hoc sermone pavent, hoc iram, gaudia, curas,

[190] hoc cuncta effundunt animi secreta. quid ultra?

[191] concumbunt Graece. dones tamen ista puellis,

[192] tune etiam, quam sextus et octogensimus annus

[193] pulsat, adhuc Graece? non est hic sermo pudicus

[194] in vetula. quotiens lasciuum interuenit illud

[195] zoe kai psyche, modo sub lodice relictis

[196] uteris in turba. quod enim non excitet inguen

[197] vox blanda et nequam? digitos habet. ut tamen omnes

[198] subsidant pinnae, dicas haec mollius Haemo

[199] quamquam et Carpophoro, facies tua conputat annos.

[200] si tibi legitimis pactam iunctamque tabellis

[201] non es amaturus, ducendi nulla videtur

[202] causa, nec est quare cenam et mustacea perdas

[203] labente officio crudis donanda, nec illud

[204] quod prima pro nocte datur, cum lance beata

[205] Dacicus et scripto radiat Germanicus auro.

[206] si tibi simplicitas uxoria, deditus uni

[207] est animus, summitte caput ceruice parata

[208] ferre iugum. nullam inuenies quae parcat amanti.

[209] ardeat ipsa licet, tormentis gaudet amantis

[210] et spoliis; igitur longe minus utilis illi

[211] uxor, quisquis erit bonus optandusque maritus.

[212] nil umquam inuita donabis coniuge, vendes

[213] hac obstante nihil, nihil haec si nolet emetur.

[214] haec dabit affectus: ille excludatur amicus

[215] iam senior, cuius barbam tua ianua vidit.

[216] testandi cum sit lenonibus atque lanistis

[217] libertas et iuris idem contingat harenae,

[218] non unus tibi rivalis dictabitur heres.

[219] ‘pone crucem servo.’ ‘meruit quo crimine servus

[220] supplicium? quis testis adest? quis detulit? audi;

[221] nulla umquam de morte hominis cunctatio longa est.’

[222] ‘o demens, ita servus homo est? nil fecerit, esto:

[223] hoc volo, sic iubeo, sit pro ratione voluntas.’

[224] imperat ergo viro. sed mox haec regna relinquit

[225] permutatque domos et flammea conterit; inde

[226] avolat et spreti repetit vestigia lecti.

[227] ornatas paulo ante fores, pendentia linquit

[228] vela domus et adhuc virides in limine ramos.

[229] sic crescit numerus, sic fiunt octo mariti

[230] quinque per autumnos, titulo res digna sepulcri.

[231] desperanda tibi salua concordia socru.

[232] illa docet spoliis nudi gaudere mariti,

[233] illa docet missis a corruptore tabellis

[234] nil rude nec simplex rescribere, decipit illa

[235] custodes aut aere domat. tum corpore sano

[236] aduocat Archigenen onerosaque pallia iactat.

[237] abditus interea latet et secretus adulter

[238] inpatiensque morae silet et praeputia ducit.

[239] scilicet expectas ut tradat mater honestos

[240] atque alios mores quam quos habet? utile porro

[241] filiolam turpi vetulae producere turpem.

[242] nulla fere causa est in qua non femina litem

[243] moverit. accusat Manilia, si rea non est.

[244] conponunt ipsae per se formantque libellos,

[245] principium atque locos Celso dictare paratae.

[246] endromidas Tyrias et femineum ceroma

[247] quis nescit, vel quis non vidit uulnera pali,

[248] quem cavat adsiduis rudibus scutoque lacessit

[249] atque omnis implet numeros dignissima prorsus

[250] Florali matrona tuba, nisi si quid in illo

[251] pectore plus agitat veraeque paratur harenae?

[252] quem praestare potest mulier galeata pudorem,

[253] quae fugit a sexu? vires amat. haec tamen ipsa

[254] vir nollet fieri; nam quantula nostra voluptas!

[255] quale decus, rerum si coniugis auctio fiat,

[256] balteus et manicae et cristae crurisque sinistri

[257] dimidium tegimen! vel si diversa movebit

[258] proelia, tu felix ocreas vendente puella.

[259] hae sunt quae tenui sudant in cyclade, quarum

[260] delicias et panniculus bombycinus urit.

[261] aspice quo fremitu monstratos perferat ictus

[262] et quanto galeae curuetur pondere, quanta

[263] poplitibus sedeat quam denso fascia libro,

[264] et ride positis scaphium cum sumitur armis.

[265] dicite vos, neptes Lepidi caecive Metelli

[266] Gurgitis aut Fabii, quae ludia sumpserit umquam

[267] hos habitus? quando ad palum gemat uxor Asyli?

[268] semper habet lites alternaque iurgia lectus

[269] in quo nupta iacet; minimum dormitur in illo.

[270] tum gravis illa viro, tunc orba tigride peior,

[271] cum simulat gemitus occulti conscia facti,

[272] aut odit pueros aut ficta paelice plorat

[273] uberibus semper lacrimis semperque paratis

[274] in statione sua atque expectantibus illam,

[275] quo iubeat manare modo. tu credis amorem,

[276] tu tibi tunc, uruca, places fletumque labellis

[277] exorbes, quae scripta et quot lecture tabellas

[278] si tibi zelotypae retegantur scrinia moechae!

[279] sed iacet in servi complexibus aut equitis. dic,

[280] dic aliquem sodes hic, Quintiliane, colorem.

[281] haeremus. dic ipsa. ‘olim conuenerat’ inquit

[282] ‘ut faceres tu quod velles, nec non ego possem

[283] indulgere mihi. clames licet et mare caelo

[284] confundas, homo sum.’ nihil est audacius illis

[285] deprensis: iram atque animos a crimine sumunt.

[286] unde haec monstra tamen vel quo de fonte requiris?

[287] praestabat castas humilis fortuna Latinas

[288] quondam, nec vitiis contingi parua sinebant

[289] tecta labor somnique breves et vellere Tusco

[290] vexatae duraeque manus ac proximus urbi

[291] Hannibal et stantes Collina turre mariti.

[292] nunc patimur longae pacis mala, saevior armis

[293] luxuria incubuit victumque ulciscitur orbem.

[294] nullum crimen abest facinusque libidinis ex quo

[295] paupertas Romana perit. hinc fluxit ad istos

[296] et Sybaris colles, hinc et Rhodos et Miletos

[297] atque coronatum et petulans madidumque Tarentum.

[298] prima peregrinos obscena pecunia mores

[299] intulit, et turpi fregerunt saecula luxu

[300] divitiae molles. quid enim venus ebria curat?

[301] inguinis et capitis quae sint discrimina nescit

[302] grandia quae mediis iam noctibus ostrea mordet,

[303] cum perfusa mero spumant unguenta Falerno,

[304] cum bibitur concha, cum iam vertigine tectum

[305] ambulat et geminis exsurgit mensa lucernis.

[306] i nunc et dubita qua sorbeat aera sanna

[308] Maura, Pudicitiae veterem cum praeterit aram,

[307] Tullia quid dicat, notae collactea Maurae.

[309] noctibus hic ponunt lecticas, micturiunt hic

[310] effigiemque deae longis siphonibus implent

[311] inque vices equitant ac Luna teste moventur,

[312] inde domos abeunt: tu calcas luce reversa

[313] coniugis urinam magnos visurus amicos.

[314] nota bonae secreta deae, cum tibia lumbos

[315] incitat et cornu pariter vinoque feruntur

[316] attonitae crinemque rotant ululantque Priapi

[317] maenades. o quantus tunc illis mentibus ardor

[318] concubitus, quae vox saltante libidine, quantus

[319] ille meri veteris per crura madentia torrens!

[320] lenonum ancillas posita Saufeia corona

[321] provocat et tollit pendentis praemia coxae,

[322] ipsa Medullinae fluctum crisantis adorat:

[323] palma inter dominas, virtus natalibus aequa.

[324] nil ibi per ludum simulabitur, omnia fient

[325] ad verum, quibus incendi iam frigidus aevo

[326] Laomedontiades et Nestoris hirnea possit.

[327] tunc prurigo morae inpatiens, tum femina simplex,

[328] ac pariter toto repetitus clamor ab antro

[329] ‘iam fas est, admitte viros.’ dormitat adulter,

[330] illa iubet sumpto iuvenem properare cucullo;

[331] si nihil est, servis incurritur; abstuleris spem

[332] servorum, venit et conductus aquarius; hic si

[333] quaeritur et desunt homines, mora nulla per ipsam

[334] quo minus inposito clunem summittat asello.

[335] atque utinam ritus veteres et publica saltem

[336] his intacta malis agerentur sacra; sed omnes

[337] noverunt Mauri atque Indi quae psaltria penem

[338] maiorem quam sunt duo Caesaris Anticatones

[339] illuc, testiculi sibi conscius unde fugit mus,

[340] intulerit, ubi velari pictura iubetur

[341] quaecumque alterius sexus imitata figuras.

[342] et quis tunc hominum contemptor numinis, aut quis

[343] simpuvium ridere Numae nigrumque catinum

[344] et Vaticano fragiles de monte patellas

[345] ausus erat? sed nunc ad quas non Clodius aras?

[346] ‘pone seram, cohibe.’ sed quis custodiet ipsos

[348] custodes? cauta est et ab illis incipit uxor.]

[349] iamque eadem summis pariter minimisque libido,

[350] nec melior silicem pedibus quae conterit atrum

[351] quam quae longorum vehitur ceruice Syrorum.

[352] ut spectet ludos, conducit Ogulnia vestem,

[353] conducit comites, sellam, ceruical, amicas,

[354] nutricem et flavam cui det mandata puellam.

[355] haec tamen argenti superest quodcumque paterni

[356] levibus athletis et vasa novissima donat.

[357] multis res angusta domi, sed nulla pudorem

[358] paupertatis habet nec se metitur ad illum

[359] quem dedit haec posuitque modum. tamen utile quid sit

[360] prospiciunt aliquando viri, frigusque famemque

[361] formica tandem quidam expavere magistra:

[362] prodiga non sentit pereuntem femina censum.

[363] ac velut exhausta recidiuus pullulet arca

[364] nummus et e pleno tollatur semper aceruo,

[365] non umquam reputant quanti sibi gaudia constent.

[Ox 1] in quacumque domo vivit luditque professus

[Ox 2] obscenum, tremula promittit et omnia dextra,

[Ox 3] inuenies omnis turpes similesque cinaedis.

[Ox 4] his violare cibos sacraeque adsistere mensae

[Ox 5] permittunt, et vasa iubent frangenda lavari

[Ox 6] cum colocyntha bibit vel cum barbata chelidon.

[Ox 7] purior ergo tuis laribus meliorque lanista,

[Ox 8] in cuius numero longe migrare iubetur

[Ox 9] psyllus ab eupholio. quid quod nec retia turpi

[Ox 10] iunguntur tunicae, nec cella ponit eadem

[Ox 11] munimenta umeri pulsatamque arma tridentem

[Ox 12] qui nudus pugnare solet? pars ultima ludi

[Ox 13] accipit has animas aliusque in carcere neruos.

[Ox 14] sed tibi communem calicem facit uxor et illis

[Ox 15] cum quibus Albanum Surrentinumque recuset

[Ox 16] flava ruinosi lupa degustare sepulchri.

[Ox 17] horum consiliis nubunt subitaeque recedunt,

[Ox 18] his languentem animum servant et seria vitae,

[Ox 19] his clunem atque latus discunt vibrare magistris,

[Ox 20] quicquid praeterea scit qui docet. haud tamen illi

[Ox 21] semper habenda fides: oculos fuligine pascit

[Ox 22] distinctus croceis et reticulatus adulter.

[Ox 23] suspectus tibi sit, quanto vox mollior et quo

[Ox 24] saepius in teneris haerebit dextera lumbis.

[Ox 25] hic erit in lecto fortissimus; exuit illic

[Ox 26] personam docili Thais saltata Triphallo.

[Ox 27] quem rides? aliis hunc mimum! sponsio fiat:

[Ox 28] purum te contendo virum. contendo: fateris?

[Ox 29] an vocat ancillas tortoris pergula? novi

[Ox 30] consilia et veteres quaecumque monetis amici,

[Ox 31] ‘pone seram, cohibe’. sed quis custodiet ipsos

[Ox 32] custodes, qui nunc lascivae furta puellae

[Ox 33] hac mercede silent? crimen commune tacetur.

[Ox 34] prospicit hoc prudens et a illis incipit uxor.

[366] sunt quas eunuchi inbelles ac mollia semper

[367] oscula delectent et desperatio barbae

[368] et quod abortivo non est opus. illa voluptas

[369] summa tamen, quom iam calida matura iuventa

[370] inguina traduntur medicis, iam pectine nigro.

[371] ergo expectatos ac iussos crescere primum

[372] testiculos, postquam coeperunt esse bilibres,

[373] tonsoris tantum damno rapit Heliodorus.

[373a] mangonum pueros vera ac miserabilis urit

[373b] debilitas, follisque pudet cicerisque relicti.

[374] conspicuus longe cunctisque notabilis intrat

[375] balnea nec dubie custodem vitis et horti

[376] provocat a domina factus spado. dormiat ille

[377] cum domina, sed tu iam durum, Postume, iamque

[378] tondendum eunucho Bromium committere noli.

[379] si gaudet cantu, nullius fibula durat

[380] vocem vendentis praetoribus. organa semper

[381] in manibus, densi radiant testudine tota

[382] sardonyches, crispo numerantur pectine chordae

[383] quo tener Hedymeles operas dedit: hunc tenet, hoc se

[384] solatur gratoque indulget basia plectro.

[385] quaedam de numero Lamiarum ac nominis Appi

[386] et farre et vino Ianum Vestamque rogabat,

[387] an Capitolinam deberet Pollio quercum

[388] sperare et fidibus promittere. quid faceret plus

[389] aegrotante viro, medicis quid tristibus erga

[390] filiolum? stetit ante aram nec turpe putavit

[391] pro cithara velare caput dictataque verba

[392] pertulit, ut mos est, et aperta palluit agna.

[393] dic mihi nunc, quaeso, dic, antiquissime divom,

[394] respondes his, Iane pater? magna otia caeli;

[395] non est, quod video, non est quod agatur apud vos.

[396] haec de comoedis te consulit, illa tragoedum

[397] commendare volet: varicosus fiet haruspex.

[398] sed cantet potius quam totam peruolet urbem

[399] audax et coetus possit quae ferre virorum

[400] cumque paludatis ducibus praesente marito

[401] ipsa loqui recta facie siccisque mamillis.

[402] haec eadem novit quid toto fiat in orbe,

[403] quid Seres, quid Thraces agant, secreta novercae

[404] et pueri, quis amet, quis diripiatur adulter;

[405] dicet quis viduam praegnatem fecerit et quo

[406] mense, quibus verbis concumbat quaeque, modis quot.

[407] instantem regi Armenio Parthoque cometen

[408] prima videt, famam rumoresque illa recentis

[409] excipit ad portas, quosdam facit; isse Niphaten

[410] in populos magnoque illic cuncta arua teneri

[411] diluvio, nutare urbes, subsidere terras,

[412] quocumque in trivio, cuicumque est obuia, narrat.

[413] nec tamen id vitium magis intolerabile quam quod

[414] vicinos humiles rapere et concidere loris

[415] exortata solet. nam si latratibus alti

[416] rumpuntur somni, ‘fustes huc ocius’ inquit

[417] ‘adferte’ atque illis dominum iubet ante feriri,

[418] deinde canem. gravis occursu, taeterrima uultu

[419] balnea nocte subit, conchas et castra moveri

[420] nocte iubet, magno gaudet sudare tumultu,

[421] cum lassata gravi ceciderunt bracchia massa,

[422] callidus et cristae digitos inpressit aliptes

[423] ac summum dominae femur exclamare coegit.

[424] convivae miseri interea somnoque fameque

[425] urguentur. tandem illa venit rubicundula, totum

[426] oenophorum sitiens, plena quod tenditur urna

[427] admotum pedibus, de quo sextarius alter

[428] ducitur ante cibum rabidam facturus orexim,

[429] dum redit et loto terram ferit intestino.

[430] marmoribus rivi properant, aurata Falernum

[431] peluis olet; nam sic, tamquam alta in dolia longus

[432] deciderit serpens, bibit et vomit. ergo maritus

[433] nauseat atque oculis bilem substringit opertis.

[434] illa tamen gravior, quae cum discumbere coepit

[435] laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae,

[436] committit vates et comparat, inde Maronem

[437] atque alia parte in trutina suspendit Homerum.

[438] cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis

[439] turba tacet, nec causidicus nec praeco loquetur,

[440] altera nec mulier. verborum tanta cadit vis,

[441] tot pariter pelues ac tintinnabula dicas

[442] pulsari. iam nemo tubas, nemo aera fatiget:

[443] una laboranti poterit succurrere Lunae.

[444] inponit finem sapiens et rebus honestis;

[445] nam quae docta nimis cupit et facunda videri

[446] crure tenus medio tunicas succingere debet,

[447] caedere Siluano porcum, quadrante lavari.

[448] non habeat matrona, tibi quae iuncta recumbit,

[449] dicendi genus, aut curuum sermone rotato

[450] torqueat enthymema, nec historias sciat omnes,

[451] sed quaedam ex libris et non intellegat. odi

[452] hanc ego quae repetit voluitque Palaemonis artem

[453] servata semper lege et ratione loquendi

[454] ignotosque mihi tenet antiquaria versus

[455] nec curanda viris. opicae castiget amicae

[456] verba: soloecismum liceat fecisse marito.

[457] nil non permittit mulier sibi, turpe putat nil,

[458] cum viridis gemmas collo circumdedit et cum

[459] auribus extentis magnos commisit elenchos.

[460] [intolerabilius nihil est quam femina dives.]

[461] interea foeda aspectu ridendaque multo

[462] pane tumet facies aut pinguia Poppaeana

[463] spirat et hinc miseri viscantur labra mariti.

[464] ad moechum lota veniunt cute. quando videri

[465] uult formonsa domi? moechis foliata parantur,

[466] his emitur quidquid graciles huc mittitis Indi.

[467] tandem aperit uultum et tectoria prima reponit,

[468] incipit agnosci, atque illo lacte fovetur

[469] propter quod secum comites educit asellas

[470] exul Hyperboreum si dimittatur ad axem.

[471] sed quae mutatis inducitur atque fovetur

[472] tot medicaminibus coctaeque siliginis offas

[473] accipit et madidae, facies dicetur an ulcus?

[474] est pretium curae penitus cognoscere toto

[475] quid faciant agitentque die. si nocte maritus

[476] aversus iacuit, periit libraria, ponunt

[477] cosmetae tunicas, tarde venisse Liburnus

[478] dicitur et poenas alieni pendere somni

[479] cogitur, hic frangit ferulas, rubet ille flagello,

[480] hic scutica; sunt quae tortoribus annua praestent.

[481] verberat atque obiter faciem linit, audit amicas

[482] aut latum pictae vestis considerat aurum

[483] et caedit, longi relegit transuersa diurni

[484] et caedit, donec lassis caedentibus ‘exi’

[485] intonet horrendum iam cognitione peracta.

[486] praefectura domus Sicula non mitior aula.

[487] nam si constituit solitoque decentius optat

[488] ornari et properat iamque expectatur in hortis

[489] aut apud Isiacae potius sacraria lenae,

[490] disponit crinem laceratis ipsa capillis

[491] nuda umeros Psecas infelix nudisque mamillis.

[492] ‘altior hic quare cincinnus?’ taurea punit

[493] continuo flexi crimen facinusque capilli.

[494] quid Psecas admisit? quaenam est hic culpa puellae,

[495] si tibi displicuit nasus tuus? altera laeuum

[496] extendit pectitque comas et voluit in orbem.

[497] est in consilio materna admotaque lanis

[498] emerita quae cessat acu; sententia prima

[499] huius erit, post hanc aetate atque arte minores

[500] censebunt, tamquam famae discrimen agatur

[501] aut animae: tanta est quaerendi cura decoris.

[502] tot premit ordinibus, tot adhuc conpagibus altum

[503] aedificat caput: Andromachen a fronte videbis,

[504] post minor est, credas aliam. cedo si breve parui

[505] sortita est lateris spatium breviorque videtur

[506] virgine Pygmaea nullis adiuta coturnis

[507] et levis erecta consurgit ad oscula planta.

[508] nulla viri cura interea nec mentio fiet

[509] damnorum. vivit tamquam vicina mariti,

[510] hoc solo propior, quod amicos coniugis odit

[511] et servos, gravis est rationibus. ecce furentis

[512] Bellonae matrisque deum chorus intrat et ingens

[513] semivir, obsceno facies reverenda minori,

[514] mollia qui rapta secuit genitalia testa

[515] iam pridem, cui rauca cohors, cui tympana cedunt

[516] plebeia et Phrygia vestitur bucca tiara.

[517] grande sonat metuique iubet Septembris et austri

[518] aduentum, nisi se centum lustraverit ovis

[519] et xerampelinas veteres donaverit ipsi,

[520] ut quidquid subiti et magni discriminis instat

[521] in tunicas eat et totum semel expiet annum.

[522] hibernum fracta glacie descendet in amnem,

[523] ter matutino Tiberi mergetur et ipsis

[524] verticibus timidum caput abluet, inde superbi

[525] totum regis agrum nuda ac tremibunda cruentis

[526] erepet genibus; si candida iusserit Io,

[527] ibit ad Aegypti finem calidaque petitas

[528] a Meroe portabit aquas, ut spargat in aede

[529] Isidis, antiquo quae proxima surgit ovili.

[530] credit enim ipsius dominae se voce moneri.

[531] en animam et mentem cum qua di nocte loquantur!

[532] ergo hic praecipuum summumque meretur honorem

[533] qui grege linigero circumdatus et grege caluo

[534] plangentis populi currit derisor Anubis.

[535] ille petit veniam, quotiens non abstinet uxor

[536] concubitu sacris observandisque diebus

[537] magnaque debetur violato poena cadurco

[538] et movisse caput visa est argentea serpens;

[539] illius lacrimae meditataque murmura praestant

[540] ut veniam culpae non abnuat ansere magno

[541] scilicet et tenui popano corruptus Osiris.

[542] cum dedit ille locum, cophino fenoque relicto

[543] arcanam Iudaea tremens mendicat in aurem,

[544] interpres legum Solymarum et magna sacerdos

[545] arboris ac summi fida internuntia caeli.

[546] implet et illa manum, sed parcius; aere minuto

[547] qualiacumque voles Iudaei somnia vendunt.

[548] spondet amatorem tenerum vel divitis orbi

[549] testamentum ingens calidae pulmone columbae

[550] tractato Armenius vel Commagenus haruspex;

[551] pectora pullorum rimabitur, exta catelli

[552] interdum et pueri; faciet quod deferat ipse.

[553] Chaldaeis sed maior erit fiducia: quidquid

[554] dixerit astrologus, credent a fonte relatum

[555] Hammonis, quoniam Delphis oracula cessant

[556] et genus humanum damnat caligo futuri.

[557] praecipuus tamen est horum, qui saepius exul,

[558] cuius amicitia conducendaque tabella

[559] magnus civis obit et formidatus Othoni.

[560] inde fides artis, sonuit si dextera ferro

[561] laevaque, si longe castrorum in carcere mansit.

[562] nemo mathematicus genium indemnatus habebit,

[563] sed qui paene perit, cui vix in Cyclada mitti

[564] contigit et parua tandem caruisse Seripho.

[565] consulit ictericae lento de funere matris,

[566] ante tamen de te Tanaquil tua, quando sororem

[567] efferat et patruos, an sit victurus adulter

[568] post ipsam; quid enim maius dare numina possunt?

[569] haec tamen ignorat quid sidus triste minetur

[570] Saturni, quo laeta Venus se proferat astro,

[571] quis mensis damnis, quae dentur tempora lucro:

[572] illius occursus etiam vitare memento,

[573] in cuius manibus ceu pinguia sucina tritas

[574] cernis ephemeridas, quae nullum consulit et iam

[575] consulitur, quae castra viro patriamque petente

[576] non ibit pariter numeris revocata Thrasylli.

[577] ad primum lapidem vectari cum placet, hora

[578] sumitur ex libro; si prurit frictus ocelli

[579] angulus, inspecta genesi collyria poscit;

[580] aegra licet iaceat, capiendo nulla videtur

[581] aptior hora cibo nisi quam dederit Petosiris.

[582] si mediocris erit, spatium lustrabit utrimque

[583] metarum et sortes ducet frontemque manumque

[584] praebebit vati crebrum poppysma roganti.

[585] divitibus responsa dabit Phryx augur et inde

[586] conductus, dabit astrorum mundique peritus

[587] atque aliquis senior qui publica fulgura condit.

[588] plebeium in circo positum est et in aggere fatum.

[589] quae nudis longum ostendit ceruicibus aurum

[590] consulit ante falas delphinorumque columnas

[591] an saga vendenti nubat caupone relicto.

[592] hae tamen et partus subeunt discrimen et omnis

[593] nutricis tolerant fortuna urguente labores,

[594] sed iacet aurato vix ulla puerpera lecto.

[595] tantum artes huius, tantum medicamina possunt,

[596] quae steriles facit atque homines in ventre necandos

[597] conducit. gaude, infelix, atque ipse bibendum

[598] porrige quidquid erit; nam si distendere vellet

[599] et vexare uterum pueris salientibus, esses

[600] Aethiopis fortasse pater, mox decolor heres

[601] impleret tabulas numquam tibi mane videndus.

[602] transeo suppositos et gaudia votaque saepe

[603] ad spurcos decepta lacus, saepe inde petitos

[604] pontifices, salios Scaurorum nomina falso

[605] corpore laturos. stat Fortuna inproba noctu

[606] adridens nudis infantibus: hos fovet omni

[607] inuoluitque sinu, domibus tunc porrigit altis

[608] secretumque sibi mimum parat; hos amat, his se

[609] ingerit utque suos semper producit alumnos.

[610] hic magicos adfert cantus, hic Thessala vendit

[611] philtra, quibus valeat mentem vexare mariti

[612] et solea pulsare natis. quod desipis, inde est,

[613] inde animi caligo et magna oblivio rerum

[614] quas modo gessisti. tamen hoc tolerabile, si non

[614a] [semper aquam portes rimosa ad dolia, semper

[614b] istud onus subeas ipsis manantibus urnis,

[614c] quo rabidus nostro Phalarim de rege dedisti.]

[615] et furere incipias ut auunculus ille Neronis,

[616] cui totam tremuli frontem Caesonia pulli

[617] infudit. quae non faciet quod principis uxor?

[618] ardebant cuncta et fracta conpage ruebant

[619] non aliter quam si fecisset Iuno maritum

[620] insanum. minus ergo nocens erit Agrippinae

[621] boletus, siquidem unius praecordia pressit

[622] ille senis tremulumque caput descendere iussit

[623] in caelum et longa manantia labra saliva:

[624] haec poscit ferrum atque ignes, haec potio torquet,

[625] haec lacerat mixtos equitum cum sanguine patres.

[626] tanti partus equae, tanti una venefica constat.

[627] oderunt natos de paelice; nemo repugnet,

[628] nemo vetet, iam iam privignum occidere fas est.

[629] vos ego, pupilli, moneo, quibus amplior est res,

[630] custodite animas et nulli credite mensae:

[631] livida materno feruent adipata veneno.

[632] mordeat ante aliquis quidquid porrexerit illa

[633] quae peperit, timidus praegustet pocula papas.

[634] fingimus haec altum satura sumente coturnum

[635] scilicet, et finem egressi legemque priorum

[636] grande Sophocleo carmen bacchamur hiatu,

[637] montibus ignotum Rutulis caeloque Latino?

[638] nos utinam vani. sed clamat Pontia ‘feci,

[639] confiteor, puerisque meis aconita paravi,

[640] quae deprensa patent; facinus tamen ipsa peregi.’

[641] tune duos una, saevissima vipera, cena?

[642] tune duos? ‘septem, si septem forte fuissent.’

[643] credamus tragicis quidquid de Colchide torua

[644] dicitur et Procne; nil contra conor. et illae

[645] grandia monstra suis audebant temporibus, sed

[646] non propter nummos. minor admiratio summis

[647] debetur monstris, quotiens facit ira nocentes

[648] hunc sexum et rabie iecur incendente feruntur

[649] praecipites, ut saxa iugis abrupta, quibus mons

[650] subtrahitur clivoque latus pendente recedit.

[651] illam ego non tulerim quae conputat et scelus ingens

[652] sana facit. spectant subeuntem fata mariti

[653] Alcestim et, similis si permutatio detur,

[654] morte viri cupiant animam servare catellae.

[655] occurrent multae tibi Belides atque Eriphylae

[656] mane, Clytemestram nullus non vicus habebit.

[657] hoc tantum refert, quod Tyndaris illa bipennem

[658] insulsam et fatuam dextra laevaque tenebat;

[659] at nunc res agitur tenui pulmone rubetae,

[660] sed tamen et ferro, si praegustarit Atrides

[661] Pontica ter victi cautus medicamina regis.