SATURA V

[1] Si te propositi nondum pudet atque eadem est mens,

[2] ut bona summa putes aliena vivere quadra,

[3] si potes illa pati quae nec Sarmentus iniquas

[4] Caesaris ad mensas nec vilis Gabba tulisset,

[5] quamuis iurato metuam tibi credere testi.

[6] ventre nihil novi frugalius; hoc tamen ipsum

[7] defecisse puta, quod inani sufficit aluo:

[8] nulla crepido vacat? nusquam pons et tegetis pars

[9] dimidia brevior? tantine iniuria cenae,

[10] tam ieiuna fames, cum possit honestius illic

[11] et tremere et sordes farris mordere canini?

[12] primo fige loco, quod tu discumbere iussus

[13] mercedem solidam veterum capis officiorum.

[14] fructus amicitiae magnae cibus: inputat hunc rex,

[15] et quamuis rarum tamen inputat. ergo duos post

[16] si libuit menses neglectum adhibere clientem,

[17] tertia ne vacuo cessaret culcita lecto,

[18] ‘una simus’ ait. votorum summa. quid ultra

[19] quaeris? habet Trebius propter quod rumpere somnum

[20] debeat et ligulas dimittere, sollicitus ne

[21] tota salutatrix iam turba peregerit orbem,

[22] sideribus dubiis aut illo tempore quo se

[23] frigida circumagunt pigri serraca Bootae.

[24] qualis cena tamen! vinum quod sucida nolit

[25] lana pati: de conviva Corybanta videbis.

[26] iurgia proludunt, sed mox et pocula torques

[27] saucius et rubra deterges uulnera mappa,

[28] inter vos quotiens libertorumque cohortem

[29] pugna Saguntina feruet commissa lagona.

[30] ipse capillato diffusum consule potat

[31] calcatamque tenet bellis socialibus uvam.

[32] cardiaco numquam cyathum missurus amico

[33] cras bibet Albanis aliquid de montibus aut de

[34] Setinis, cuius patriam titulumque senectus

[35] delevit multa veteris fuligine testae,

[36] quale coronati Thrasea Heluidiusque bibebant

[37] Brutorum et Cassi natalibus. ipse capaces

[38] Heliadum crustas et inaequales berullo

[39] Virro tenet phialas: tibi non committitur aurum,

[40] vel, si quando datur, custos adfixus ibidem,

[41] qui numeret gemmas, ungues observet acutos.

[42] da veniam: praeclara illi laudatur iaspis.

[43] nam Virro, ut multi, gemmas ad pocula transfert

[44] a digitis, quas in vaginae fronte solebat

[45] ponere zelotypo iuvenis praelatus Iarbae.

[46] tu Beneventani sutoris nomen habentem

[47] siccabis calicem nasorum quattuor ac iam

[48] quassatum et rupto poscentem sulpura vitro.

[49] si stomachus domini feruet vinoque ciboque,

[50] frigidior Geticis petitur decocta pruinis.

[51] non eadem vobis poni modo vina querebar?

[52] vos aliam potatis aquam. tibi pocula cursor

[53] Gaetulus dabit aut nigri manus ossea Mauri

[54] et cui per mediam nolis occurrere noctem,

[55] clivosae veheris dum per monumenta Latinae.

[56] flos Asiae ante ipsum, pretio maiore paratus

[57] quam fuit et Tulli census pugnacis et Anci

[58] et, ne te teneam, Romanorum omnia regum

[59] frivola. quod cum ita sit, tu Gaetulum Ganymedem

[60] respice, cum sities. nescit tot milibus emptus

[61] pauperibus miscere puer, sed forma, sed aetas

[62] digna supercilio. quando ad te peruenit ille?

[63] quando rogatus adest calidae gelidaeque minister?

[64] quippe indignatur veteri parere clienti

[65] quodque aliquid poscas et quod se stante recumbas.

[66] [maxima quaeque domus servis est plena superbis.]

[67] ecce alius quanto porrexit murmure panem

[68] vix fractum, solidae iam mucida frusta farinae,

[69] quae genuinum agitent, non admittentia morsum.

[70] sed tener et niveus mollique siligine fictus

[71] servatur domino. dextram cohibere memento;

[72] salua sit artoptae reverentia. finge tamen te

[73] inprobulum, superest illic qui ponere cogat:

[74] ‘vis tu consuetis, audax conviva, canistris

[75] impleri panisque tui novisse colorem?’

[76] ‘scilicet hoc fuerat, propter quod saepe relicta

[77] coniuge per montem aduersum gelidasque cucurri

[78] Esquilias, fremeret saeva cum grandine vernus

[79] Iuppiter et multo stillaret paenula nimbo.’

[80] aspice quam longo distinguat pectore lancem

[81] quae fertur domino squilla, et quibus undique saepta

[82] asparagis qua despiciat convivia cauda,

[83] dum venit excelsi manibus sublata ministri.

[84] sed tibi dimidio constrictus cammarus ovo

[85] ponitur exigua feralis cena patella.

[86] ipse Venafrano piscem perfundit, at hic qui

[87] pallidus adfertur misero tibi caulis olebit

[88] lanternam; illud enim vestris datur alueolis quod

[89] canna Micipsarum prora subuexit acuta,

[90] propter quod Romae cum Boccare nemo lavatur,

[91] quod tutos etiam facit a serpentibus atris.

[92] mullus erit domini, quem misit Corsica vel quem

[93] Tauromenitanae rupes, quando omne peractum est

[94] et iam defecit nostrum mare, dum gula saevit,

[95] retibus adsiduis penitus scrutante macello

[96] proxima, nec patimur Tyrrhenum crescere piscem.

[97] instruit ergo focum provincia, sumitur illinc

[98] quod captator emat Laenas, Aurelia vendat.

[99] Virroni muraena datur, quae maxima venit

[100] gurgite de Siculo; nam dum se continet Auster,

[101] dum sedet et siccat madidas in carcere pinnas,

[102] contemnunt mediam temeraria lina Charybdim:

[103] vos anguilla manet longae cognata colubrae

[104] aut glacie aspersus maculis Tiberinus et ipse

[105] vernula riparum, pinguis torrente cloaca

[106] et solitus mediae cryptam penetrare Suburae.

[107] ipsi pauca velim, facilem si praebeat aurem.

[108] nemo petit, modicis quae mittebantur amicis

[109] a Seneca, quae Piso bonus, quae Cotta solebat

[110] largiri; namque et titulis et fascibus olim

[111] maior habebatur donandi gloria. solum

[112] poscimus ut cenes civiliter. hoc face et esto,

[113] esto, ut nunc multi, dives tibi, pauper amicis.

[114] anseris ante ipsum magni iecur, anseribus par

[115] altilis, et flavi dignus ferro Meleagri

[116] spumat aper. post hunc tradentur tubera, si ver

[117] tunc erit et facient optata tonitrua cenas

[118] maiores. ‘tibi habe frumentum’ Alledius inquit,

[119] ‘o Libye, disiunge boves, dum tubera mittas.’

[120] structorem interea, ne qua indignatio desit,

[121] saltantem spectes et chironomunta volanti

[122] cultello, donec peragat dictata magistri

[123] omnia; nec minimo sane discrimine refert

[124] quo gestu lepores et quo gallina secetur.

[125] duceris planta velut ictus ab Hercule Cacus

[126] et ponere foris, si quid temptaveris umquam

[127] hiscere tamquam habeas tria nomina. quando propinat

[128] Virro tibi sumitue tuis contacta labellis

[129] pocula? quis vestrum temerarius usque adeo, quis

[130] perditus, ut dicat regi ‘bibe’? plurima sunt quae

[131] non audent homines pertusa dicere laena.

[132] quadringenta tibi si quis deus aut similis dis

[133] et melior fatis donaret homuncio, quantus

[134] ex nihilo, quantus fieres Virronis amicus!

[135] ‘da Trebio, pone ad Trebium. vis, frater, ab ipsis

[136] ilibus?’ o nummi, vobis hunc praestat honorem,

[137] vos estis frater. dominus tamen et domini rex

[138] si vis tunc fieri, nullus tibi paruulus aula

[139] luserit Aeneas nec filia dulcior illo.

[140] [iucundum et carum sterilis facit uxor amicum.]

[141] sed tua nunc Mycale pariat licet et pueros tres

[142] in gremium patris fundat semel, ipse loquaci

[143] gaudebit nido, viridem thoraca iubebit

[144] adferri minimasque nuces assemque rogatum,

[145] ad mensam quotiens parasitus venerit infans.

[146] vilibus ancipites fungi ponentur amicis,

[147] boletus domino, sed quales Claudius edit

[148] ante illum uxoris, post quem nihil amplius edit.

[149] Virro sibi et reliquis Virronibus illa iubebit

[150] poma dari, quorum solo pascaris odore,

[151] qualia perpetuus Phaeacum autumnus habebat,

[152] credere quae possis subrepta sororibus Afris:

[153] tu scabie frueris mali, quod in aggere rodit

[154] qui tegitur parma et galea metuensque flagelli

[155] discit ab hirsuta iaculum torquere capella.

[156] forsitan inpensae Virronem parcere credas.

[157] hoc agit, ut doleas; nam quae comoedia, mimus

[158] quis melior plorante gula? ergo omnia fiunt,

[159] si nescis, ut per lacrimas effundere bilem

[160] cogaris pressoque diu stridere molari.

[161] tu tibi liber homo et regis conviva videris:

[162] captum te nidore suae putat ille culinae,

[163] nec male coniectat; quis enim tam nudus, ut illum

[164] bis ferat, Etruscum puero si contigit aurum

[165] vel nodus tantum et signum de paupere loro?

[166] spes bene cenandi vos decipit. ‘ecce dabit iam

[167] semesum leporem atque aliquid de clunibus apri,

[168] ad nos iam veniet minor altilis.’ inde parato

[169] intactoque omnes et stricto pane tacetis.

[170] ille sapit, qui te sic utitur. omnia ferre

[171] si potes, et debes. pulsandum vertice raso

[172] praebebis quandoque caput nec dura timebis

[173] flagra pati, his epulis et tali dignus amico.