SATURA IV

[1] Ecce iterum Crispinus, et est mihi saepe vocandus

[2] ad partes, monstrum nulla virtute redemptum

[3] a vitiis, aegrae solaque libidine fortes

[4] deliciae, viduas tantum aspernatus adulter.

[5] quid refert igitur, quantis iumenta fatiget

[6] porticibus, quanta nemorum vectetur in umbra,

[7] iugera quot vicina foro, quas emerit aedes

[8] [nemo malus felix, minime corruptor et idem]

[9] incestus, cum quo nuper vittata iacebat

[10] sanguine adhuc vivo terram subitura sacerdos?

[11] sed nunc de factis levioribus. et tamen alter

[12] si fecisset idem caderet sub iudice morum;

[13] nam, quod turpe bonis Titio Seiioque, decebat

[14] Crispinum. quid agas, cum dira et foedior omni

[15] crimine persona est? mullum sex milibus emit,

[16] aequantem sane paribus sestertia libris,

[17] ut perhibent qui de magnis maiora locuntur.

[18] consilium laudo artificis, si munere tanto

[19] praecipuam in tabulis ceram senis abstulit orbi;

[20] est ratio ulterior, magnae si misit amicae,

[21] quae vehitur cluso latis specularibus antro.

[22] nil tale expectes: emit sibi. multa videmus

[23] quae miser et frugi non fecit Apicius. hoc tu

[24] succinctus patria quondam, Crispine, papyro?

[25] hoc pretio squamae? potuit fortasse minoris

[26] piscator quam piscis emi; provincia tanti

[27] vendit agros, sed maiores Apulia vendit.

[28] qualis tunc epulas ipsum gluttisse putamus

[29] induperatorem, cum tot sestertia, partem

[30] exiguam et modicae sumptam de margine cenae,

[31] purpureus magni ructarit scurra Palati,

[32] iam princeps equitum, magna qui voce solebat

[33] vendere municipes fracta de merce siluros?

[34] incipe, Calliope. licet et considere: non est

[35] cantandum, res vera agitur. narrate, puellae

[36] Pierides, prosit mihi vos dixisse puellas.

[37] cum iam semianimum laceraret Flavius orbem

[38] ultimus et caluo serviret Roma Neroni,

[39] incidit Hadriaci spatium admirabile rhombi

[40] ante domum Veneris, quam Dorica sustinet Ancon,

[41] implevitque sinus; neque enim minor haeserat illis

[42] quos operit glacies Maeotica ruptaque tandem

[43] solibus effundit torrentis ad ostia Ponti

[44] desidia tardos et longo frigore pingues.

[45] destinat hoc monstrum cumbae linique magister

[46] pontifici summo. quis enim proponere talem

[47] aut emere auderet, cum plena et litora multo

[48] delatore forent? dispersi protinus algae

[49] inquisitores agerent cum remige nudo,

[50] non dubitaturi fugitiuum dicere piscem

[51] depastumque diu vivaria Caesaris, inde

[52] elapsum veterem ad dominum debere reverti.

[53] si quid Palfurio, si credimus Armillato,

[54] quidquid conspicuum pulchrumque est aequore toto

[55] res fisci est, ubicumque natat. donabitur ergo,

[56] ne pereat. iam letifero cedente pruinis

[57] autumno, iam quartanam sperantibus aegris,

[58] stridebat deformis hiems praedamque recentem

[59] servabat; tamen hic properat, velut urgueat auster.

[60] utque lacus suberant, ubi quamquam diruta servat

[61] ignem Troianum et Vestam colit Alba minorem,

[62] obstitit intranti miratrix turba parumper.

[63] ut cessit, facili patuerunt cardine valvae;

[64] exclusi spectant admissa obsonia patres.

[65] itur ad Atriden. tum Picens ‘accipe’ dixit

[66] ‘privatis maiora focis. genialis agatur

[67] iste dies. propera stomachum laxare sagina

[68] et tua servatum consume in saecula rhombum.

[69] ipse capi voluit.’ quid apertius? et tamen illi

[70] surgebant cristae. nihil est quod credere de se

[71] non possit cum laudatur dis aequa potestas.

[72] sed derat pisci patinae mensura. vocantur

[73] ergo in consilium proceres, quos oderat ille,

[74] in quorum facie miserae magnaeque sedebat

[75] pallor amicitiae. primus clamante Liburno

[76] ‘currite, iam sedit’ rapta properabat abolla

[77] Pegasus, attonitae positus modo vilicus urbi.

[78] anne aliud tum praefecti? quorum optimus atque

[79] interpres legum sanctissimus omnia, quamquam

[80] temporibus diris, tractanda putabat inermi

[81] iustitia. venit et Crispi iucunda senectus,

[82] cuius erant mores qualis facundia, mite

[83] ingenium. maria ac terras populosque regenti

[84] quis comes utilior, si clade et peste sub illa

[85] saevitiam damnare et honestum adferre liceret

[86] consilium? sed quid violentius aure tyranni,

[87] cum quo de pluviis aut aestibus aut nimboso

[88] vere locuturi fatum pendebat amici?

[89] ille igitur numquam derexit bracchia contra

[90] torrentem, nec civis erat qui libera posset

[91] verba animi proferre et vitam inpendere vero.

[92] sic multas hiemes atque octogensima vidit

[93] solstitia, his armis illa quoque tutus in aula.

[94] proximus eiusdem properabat Acilius aevi

[95] cum iuvene indigno quem mors tam saeva maneret

[96] et domini gladiis tam festinata; sed olim

[97] prodigio par est in nobilitate senectus,

[98] unde fit ut malim fraterculus esse gigantis.

[99] profuit ergo nihil misero quod comminus ursos

[100] figebat Numidas Albana nudus harena

[101] venator. quis enim iam non intellegat artes

[102] patricias? quis priscum illud miratur acumen,

[103] Brute, tuum? facile est barbato inponere regi.

[104] nec melior uultu quamuis ignobilis ibat

[105] Rubrius, offensae veteris reus atque tacendae,

[106] et tamen inprobior saturam scribente cinaedo.

[107] Montani quoque venter adest abdomine tardus,

[108] et matutino sudans Crispinus amomo

[109] quantum vix redolent duo funera, saevior illo

[110] Pompeius tenui iugulos aperire susurro,

[111] et qui uulturibus servabat viscera Dacis

[112] Fuscus marmorea meditatus proelia villa,

[113] et cum mortifero prudens Veiiento Catullo,

[114] qui numquam visae flagrabat amore puellae,

[115] grande et conspicuum nostro quoque tempore monstrum,

[116] caecus adulator dirusque a ponte satelles,

[117] dignus Aricinos qui mendicaret ad axes

[118] blandaque devexae iactaret basia raedae.

[119] nemo magis rhombum stupuit; nam plurima dixit

[120] in laeuum conuersus, at illi dextra iacebat

[121] belua. sic pugnas Cilicis laudabat et ictus

[122] et pegma et pueros inde ad velaria raptos.

[123] non cedit Veiiento, sed ut fanaticus oestro

[124] percussus, Bellona, tuo divinat et ‘ingens

[125] omen habes’ inquit ‘magni clarique triumphi.

[126] regem aliquem capies, aut de temone Britanno

[127] excidet Aruiragus. peregrina est belua: cernis

[128] erectas in terga sudes?’ hoc defuit unum

[129] Fabricio, patriam ut rhombi memoraret et annos.

[130] ‘quidnam igitur censes? conciditur?’ ‘absit ab illo

[131] dedecus hoc’ Montanus ait, ‘testa alta paretur

[132] quae tenui muro spatiosum colligat orbem.

[133] debetur magnus patinae subitusque Prometheus.

[134] argillam atque rotam citius properate, sed ex hoc

[135] tempore iam, Caesar, figuli tua castra sequantur.’

[136] vicit digna viro sententia. noverat ille

[137] luxuriam inperii veterem noctesque Neronis

[138] iam medias aliamque famem, cum pulmo Falerno

[139] arderet. nulli maior fuit usus edendi

[140] tempestate mea: Circeis nata forent an

[141] Lucrinum ad saxum Rutupinove edita fundo

[142] ostrea callebat primo deprendere morsu,

[143] et semel aspecti litus dicebat echini.

[144] surgitur et misso proceres exire iubentur

[145] consilio, quos Albanam dux magnus in arcem

[146] traxerat attonitos et festinare coactos,

[147] tamquam de Chattis aliquid toruisque Sygambris

[148] dicturus, tamquam ex diversis partibus orbis

[149] anxia praecipiti venisset epistula pinna.

[150] atque utinam his potius nugis tota illa dedisset

[151] tempora saevitiae, claras quibus abstulit urbi

[152] inlustresque animas inpune et vindice nullo.

[153] sed periit postquam cerdonibus esse timendus

[154] coeperat: hoc nocuit Lamiarum caede madenti.