SATURA I

[1] Semper ego auditor tantum? numquamne reponam

[2] vexatus totiens rauci Theseide Cordi?

[3] inpune ergo mihi recitaverit ille togatas,

[4] hic elegos? inpune diem consumpserit ingens

[5] Telephus aut summi plena iam margine libri

[6] scriptus et in tergo necdum finitus Orestes?

[7] nota magis nulli domus est sua quam mihi lucus

[8] Martis et Aeoliis vicinum rupibus antrum

[9] Vulcani; quid agant venti, quas torqueat umbras

[10] Aeacus, unde alius furtivae devehat aurum

[11] pelliculae, quantas iaculetur Monychus ornos,

[12] Frontonis platani convolsaque marmora clamant

[13] semper et adsiduo ruptae lectore columnae.

[14] expectes eadem a summo minimoque poeta.

[15] et nos ergo manum ferulae subduximus, et nos

[16] consilium dedimus Sullae, privatus ut altum

[17] dormiret. stulta est clementia, cum tot ubique

[18] vatibus occurras, periturae parcere chartae.

[19] cur tamen hoc potius libeat decurrere campo,

[20] per quem magnus equos Auruncae flexit alumnus,

[21] si vacat ac placidi rationem admittitis, edam.

[22] cum tener uxorem ducat spado, Mevia Tuscum

[23] figat aprum et nuda teneat venabula mamma,

[24] patricios omnis opibus cum provocet unus

[25] quo tondente gravis iuveni mihi barba sonabat,

[26] cum pars Niliacae plebis, cum verna Canopi

[27] Crispinus Tyrias umero revocante lacernas

[28] ventilet aestiuum digitis sudantibus aurum

[29] nec sufferre queat maioris pondera gemmae,

[30] difficile est saturam non scribere. nam quis iniquae

[31] tam patiens urbis, tam ferreus, ut teneat se,

[32] causidici nova cum veniat lectica Mathonis

[33] plena ipso, post hunc magni delator amici

[34] et cito rapturus de nobilitate comesa

[35] quod superest, quem Massa timet, quem munere

[36] palpat Carus et a trepido Thymele summissa Latino;

[37] cum te summoveant qui testamenta merentur

[38] noctibus, in caelum quos evehit optima summi

[39] nunc via processus, vetulae vesica beatae?

[40] unciolam Proculeius habet, sed Gillo deuncem,

[41] partes quisque suas ad mensuram inguinis heres.

[42] accipiat sane mercedem sanguinis et sic

[43] palleat ut nudis pressit qui calcibus anguem

[44] aut Lugudunensem rhetor dicturus ad aram.

[45] quid referam quanta siccum iecur ardeat ira,

[46] cum populum gregibus comitum premit hic spoliator

[47] pupilli prostantis et hic damnatus inani

[48] iudicio? quid enim salvis infamia nummis?

[49] exul ab octava Marius bibit et fruitur dis

[50] iratis, at tu victrix, provincia, ploras.

[51] haec ego non credam Venusina digna lucerna?

[52] haec ego non agitem? sed quid magis? Heracleas

[53] aut Diomedeas aut mugitum labyrinthi

[54] et mare percussum puero fabrumque volantem,

[55] cum leno accipiat moechi bona, si capiendi

[56] ius nullum uxori, doctus spectare lacunar,

[57] doctus et ad calicem vigilanti stertere naso;

[58] cum fas esse putet curam sperare cohortis

[59] qui bona donavit praesepibus et caret omni

[60] maiorum censu, dum peruolat axe citato

[61] Flaminiam puer Automedon? nam lora tenebat

[62] ipse, lacernatae cum se iactaret amicae.

[63] nonne libet medio ceras inplere capaces

[64] quadrivio, cum iam sexta ceruice feratur

[65] hinc atque inde patens ac nuda paene cathedra

[66] et multum referens de Maecenate supino

[67] signator falsi, qui se lautum atque beatum

[68] exiguis tabulis et gemma fecerit uda?

[69] occurrit matrona potens, quae molle Calenum

[70] porrectura viro miscet sitiente rubetam

[71] instituitque rudes melior Lucusta propinquas

[72] per famam et populum nigros efferre maritos.

[73] aude aliquid brevibus Gyaris et carcere dignum,

[74] si vis esse aliquid. probitas laudatur et alget;

[75] criminibus debent hortos, praetoria, mensas,

[76] argentum vetus et stantem extrapocula caprum.

[77] quem patitur dormire nurus corruptor avarae,

[78] quem sponsae turpes et praetextatus adulter?

[79] si natura negat, facit indignatio versum

[80] qualemcumque potest, quales ego vel Cluvienus.

[81] ex quo Deucalion nimbis tollentibus aequor

[82] navigio montem ascendit sortesque poposcit

[83] paulatimque anima caluerunt mollia saxa

[84] et maribus nudas ostendit Pyrrha puellas,

[85] quidquid agunt homines, votum, timor, ira, voluptas,

[86] gaudia, discursus, nostri farrago libelli est.

[87] et quando uberior vitiorum copia? quando

[88] maior avaritiae patuit sinus? alea quando

[89] hos animos? neque enim loculis comitantibus itur

[90] ad casum tabulae, posita sed luditur arca.

[91] proelia quanta illic dispensatore videbis

[92] armigero! simplexne furor sestertia centum

[93] perdere et horrenti tunicam non reddere servo?

[94] quis totidem erexit villas, quis fercula septem

[95] secreto cenavit auus? nunc sportula primo

[96] limine parua sedet turbae rapienda togatae.

[97] ille tamen faciem prius inspicit et trepidat ne

[98] suppositus venias ac falso nomine poscas:

[99] agnitus accipies. iubet a praecone vocari

[100] ipsos Troiugenas, nam vexant limen et ipsi

[101] nobiscum. ‘da praetori, da deinde tribuno.’

[102] sed libertinus prior est. ‘prior’ inquit ‘ego adsum.

[103] cur timeam dubitemur locum defendere, quamvis

[104] natus ad Euphraten, molles quod in aure fenestrae

[105] arguerint, licet ipse negem? sed quinque tabernae

[106] quadringenta parant. quid confert purpura maior

[107] optandum, si Laurenti custodit in agro

[108] conductas Corvinus ovis, ego possideo plus

[109] Pallante et Licinis?’ expectent ergo tribuni,

[110] vincant divitiae, sacro ne cedat honori

[111] nuper in hanc urbem pedibus qui venerat albis,

[112] quandoquidem inter nos sanctissima divitiarum

[113] maiestas, etsi funesta Pecunia templo

[114] nondum habitat, nullas nummorum ereximus aras,

[115] ut colitur Pax atque Fides, Victoria, Virtus

[116] quaeque salutato crepitat Concordia nido.

[117] sed cum summus honor finito conputet anno,

[118] sportula quid referat, quantum rationibus addat,

[119] quid facient comites quibus hinc toga, calceus hinc est

[120] et panis fumusque domi? densissima centum

[121] quadrantes lectica petit, sequiturque maritum

[122] languida vel praegnas et circumducitur uxor.

[123] hic petit absenti nota iam callidus arte

[124] ostendens vacuam et clausam pro coniuge sellam.

[125] ‘Galla mea est’ inquit, ‘citius dimitte. moraris?

[126] profer, Galla, caput. noli vexare, quiescet.’

[127] ipse dies pulchro distinguitur ordine rerum:

[128] sportula, deinde forum iurisque peritus Apollo

[129] atque triumphales, inter quas ausus habere

[130] nescio quis titulos Aegyptius atque Arabarches,

[131] cuius ad effigiem non tantum meiiere fas est.

[132] vestibulis abeunt veteres lassique clientes

[133] votaque deponunt, quamquam longissima cenae

[134] spes homini; caulis miseris atque ignis emendus.

[135] optima siluarum interea pelagique vorabit

[136] rex horum vacuisque toris tantum ipse iacebit.

[137] nam de tot pulchris et latis orbibus et tam

[138] antiquis una comedunt patrimonia mensa.

[139] nullus iam parasitus erit. sed quis ferat istas

[140] luxuriae sordes? quanta est gula quae sibi totos

[141] ponit apros, animal propter convivia natum!

[142] poena tamen praesens, cum tu deponis amictus

[143] turgidus et crudum pavonem in balnea portas.

[144] hinc subitae mortes atque intestata senectus.

[145] it nova nec tristis per cunctas fabula cenas;

[146] ducitur iratis plaudendum funus amicis.

[147] nil erit ulterius quod nostris moribus addat

[148] posteritas, eadem facient cupientque minores,

[149] omne in praecipiti vitium stetit. utere velis,

[150] totos pande sinus. dices hic forsitan ‘unde

[151] ingenium par materiae? unde illa priorum

[152] scribendi quodcumque animo flagrante liberet

[153] simplicitas? ‘cuius non audeo dicere nomen?

[154] quid refert dictis ignoscat Mucius an non?’

[155] pone Tigillinum, taeda lucebis in illa

[156] qua stantes ardent qui fixo gutture fumant,

[157] et latum media sulcum deducit harena.’

[158] qui dedit ergo tribus patruis aconita, vehatur

[159] pensilibus plumis atque illinc despiciat nos?

[160] ‘cum veniet contra, digito compesce labellum:

[161] accusator erit qui verbum dixerit ‘hic est.’

[162] securus licet Aenean Rutulumque ferocem

[163] committas, nulli gravis est percussus Achilles

[164] aut multum quaesitus Hylas urnamque secutus:

[165] ense velut stricto quotiens Lucilius ardens

[166] infremuit, rubet auditor cui frigida mens est

[167] criminibus, tacita sudant praecordia culpa.

[168] inde ira et lacrimae. tecum prius ergo voluta

[169] haec animo ante tubas: galeatum sero duelli

[170] paenitet.’ experiar quid concedatur in illos

[171] quorum Flaminia tegitur cinis atque Latina.