LIBER V
Praefatio
Idem Poeta Aesopi nomen sicubi interposuero, cui reddidi iam pridem quicquid debui, auctoritatis esse scito gratia; ut quidam artifices nostro faciunt saeculo, qui pretium operibus maius inveniunt novis si marmori adscripserunt Praxitelen suo, detrito Myn argento, tabulae Zeuxidem. Adeo fucatae plus vetustati favet invidia mordax quam bonis praesentibus. Sed iam ad fabellam talis exempli feror.
Fabula I
Demetrius rex, qui Phalereus dictus est, Athenas occupavit imperio improbo. Ut mos est vulgi, passim et certatim ruit; Feliciter! succlamant. Ipsi principes illam osculantur qua sunt oppressi manum, tacite gementes tristem fortunae vicem. Quin etiam resides et sequentes otium, ne defuisse noceat, repunt ultimi; in quis Menander, nobilis comoediis, quas ipsum ignorans legerat Demetrius et admiratus fuerat ingenium viri, unguento delibutus, vestitu fluens, veniebat gressu delicato et languido. Hunc ubi tyrannus vidit extremo agmine: Quisnam cinaedus ille in conspectu meo audet cevere? Responderunt proximi: Hic est Menander scriptor. Mutatus statim Homo inquit fieri non potest formosior.
Fabula II
Duo cum incidissent in latronem milites, unus profugit, alter autem restitit et vindicavit sese forti dextera. Latrone excusso timidus accurrit comes stringitque gladium, dein reiecta paenula Cedo inquit illum; iam curabo sentiat quos attemptarit. Tunc qui depugnaverat: Vellem istis verbis saltem adivuisses modo; constantior fuissem vera existimans. Nunc conde ferrum et linguam pariter futilem. Ut possis alios ignorantes fallere, ego, qui sum expertus quantis fugias viribus, scio quam virtuti non sit credendum tuae. Illi adsignari debet haec narratio, qui re secunda fortis est, dubia fugax.
Fabula III
Calvi momordit musca nudatum caput, quam opprimere captans alapam sibi duxit gravem. Tunc illa inridens: Punctum volucris parvulae voluisti morte ulcisci; quid facies tibi, iniuriae qui addideris contumeliam? Respondit: Mecum facile redeo in gratiam, quia non fuisse mentem laedendi scio. Sed te, contempti generis animal improbum, quae delectaris bibere humanum sanguinem, optem carere vel maiore incommodo. Hoc argumento venia donari decet qui casu peccat. Nam qui consilio est nocens, illum esse quavis dignum poena iudico.
Fabula IV
Hordeum Quidam immolasset verrem cum sancto Herculi, cui pro salute votum debebat sua, asello iussit reliquias poni hordei. Quas aspernatus ille sic locutus est: Libenter istum prorsus adpeterem cibum, nisi qui nutritus illo est iugulatus foret. Huius respectu fabulae deterritus, periculosum semper vitavi lucrum. Sed dicis: Qui rapuere divitias, habent. Numeremus agedum qui deprensi perierunt; maiorem turbam punitorum reperies. Paucis temeritas est bono, multis malo.
Fabula V
Pravo favore labi mortales solent et, pro iudicio dum stant erroris sui, ad paenitendum rebus manifestis agi. Facturus ludos dives quidam nobilis proposito cunctos invitavit praemio, quam quisque posset ut novitatem ostenderet. Venere artifices laudis ad certamina; quos inter scurra, notus urbano sale, habere dixit se genus spectaculi quod in theatro numquam prolatum foret. Dispersus rumor civitatem concitat. Paulo ante vacua turbam deficiunt loca. In scaena vero postquam solus constitit sine apparatu, nullis adiutoribus, silentium ipsa fecit expectatio. Ille in sinum repente demisit caput, et sic porcelli vocem est imitatus sua, verum ut subesse pallio contenderent et excuti iuberent. Quo facto, simul nihil est repertum, multis onerant laudibus hominemque plausu prosequuntur maximo. Hoc vidit fieri rusticus: Non mehercule me vincet inquit, et statim professus est idem facturum melius se postridie. Fit turba maior. Iam favor mentes tenet et derisuros, non spectaturos, scias. Uterque prodit. Scurra degrunnit prior, movetque plausus et clamores suscitat. Tunc simulans sese vestimentis rusticus porcellum obtegere (quod faciebat scilicet, sed, in priore quia nil compererant, latens), pervellit aurem vero, quem celaverat, et cum dolore vocem naturae exprimit. Adclamat populus scurram multo similius imitatum, et cogit rusticum trudi foras. At ille profert ipsum porcellum e sinu, turpemque aperto pignore errorem probans: En hic declarat quales sitis iudices!
Fabula VI
Inuenit calvus forte in trivio pectinem. Accessit alter aeque defectus pilis. Heia inquit in commune quodcumque est lucri! Ostendit ille praedam et adiecit simul: Superum voluntas favit; sed fato invido carbonem, ut aiunt, pro thensauro invenimus. Quem spes delusit, huic querela convenit.
Fabula VII
Ubi vanus animus aura captus frivola arripuit insolentem sibi fiduciam, facile ad derisum stulta levitas ducitur. Princeps tibicen notior paulo fuit, operam Bathyllo solitus in scaena dare. Is forte ludis, non satis memini quibus, dum pegma rapitur, concidit casu gravi necopinus et sinistram fregit tibiam, duas cum dextras maluisset perdere. Inter manus sublatus et multum gemens domum refertur. Aliquot menses transeunt, ad sanitatem dum venit curatio. Ut spectatorum molle est et lepidum genus, desiderari coepit, cuius flatibus solebat excitari saltantis vigor. Erat facturus ludos quidam nobilis. Is, ut incipiebat Princeps ad baculum ingredi, perducit pretio precibus ut tantummodo ipso ludorum ostenderet sese die. Qui simul aduenit, rumor de tibicine fremit in theatro: quidam adfirmant mortuum, quidam in conspectum proditurum sine mora. Aulaeo misso, devolutis tonitribus, di sunt locuti more translaticio. Tunc chorus ignotum modo reducto canticum insonuit, cuius haec fuit sententia: LAETARE INCOLVMIS ROMA SALVO PRINCIPE. In plausus consurrectum est. Iactat basia tibicen; gratulari fautores putat. Equester ordo stultum errorem intellegit magnoque risu canticum repeti iubet. Iteratur illud. Homo meus se in pulpito totum prosternit. Plaudit inludens eques; rogare populus hunc choro veniam aestimat. Ut vero cuneis notuit res omnibus, Princeps, ligato crure nivea fascia, niveisque tunicis, niveis etiam calceis, superbiens honore divinae domus, ab universis capite est protrusus foras.
Fabula VIII
Cursu volucri, pendens in novacula, calvus, comosa fronte, nudo corpore, quem si occuparis, teneas, elapsum semel non ipse possit Iuppiter reprehendere, occasionem rerum significat brevem. Effectus impediret ne segnis mora, finxere antiqui talem effigiem Temporis.
Fabula IX
Angusto in audito taurus luctans cornibus cum vix intrare posset ad praesepia, monstrabat vitulus quo se pacto flecteret. Tace inquit; ante hoc novi quam tu natus es. Qui doctiorem emendat sibi dici putet.
Fabula X
Adversu omnes fortis et velox feras canis cum domino semper fecisset satis, languere coepit annis ingravantibus. Aliquando obiectus hispidi pugnae suis, arripuit aurem; sed cariosis dentibus praedam dimisit rictus. Venator dolens canem obiurgabat. Cui senex contra Lacon: Non te destituit animus, sed vires meae. Quod fuimus lauda, si iam damnas quod sumus. Hoc cur, Philete, scripserim pulchre vides.