Carmina

Carmen I

[1] Cui dono lepidum novum libellum

[2] arida modo pumice expolitum?

[3] Corneli, tibi: namque tu solebas

[4] meas esse aliquid putare nugas

[5] iam tum, cum ausus es unus Italorum

[6] omne aevum tribus explicare cartis

[7] doctis, Iuppiter, et laboriosis.

[8] quare habe tibi quidquid hoc libelli

[9] qualecumque; quod, patrona virgo

[10] plus uno maneat perenne saeclo.

Carmen II

[1] Passer, deliciae meae puellae,

[2] quicum ludere, quem in sinu tenere,

[3] cui primum digitum dare appetenti

[4] et acris solet incitare morsus,

[5] cum desiderio meo nitenti

[6] carum nescio quid lubet iocari

[7] et solaciolum sui doloris,

[8] credo ut tum gravis acquiescat ardor:

[9] tecum ludere sicut ipsa possem

[10] et tristis animi levare curas!

Carmen IIb

* * * [I tre versi che seguono sono da alcuni ritenuti un frammento e dalla maggioranza degli studiosi riconosciuti come la conclusione del carme II.] * * *

[1] Tam gratum est mihi quam ferunt puellae

[2] pernici aureolum fuisse malum,

[3] quod zonam solvit diu ligatam.

Carmen III

[1] Lugete, o Veneres Cupidinesque,

[2] et quantum est hominum venustiorum:

[3] passer mortuus est meae puellae,

[4] passer, deliciae meae puellae,

[5] quem plus illa oculis suis amabat.

[6] nam mellitus erat suamque norat

[7] ipsam tam bene quam puella matrem,

[8] nec sese a gremio illius movebat,

[9] sed circumsiliens modo huc modo illuc

[10] ad solam dominam usque pipiabat.

[11] qui nunc it per iter tenebricosum

[12] illuc, unde negant redire quemquam.

[13] at vobis male sit, malae tenebrae

[14] Orci, quae omnia bella devoratis:

[15] tam bellum mihi passerem abstulistis

[16] o factum male! o miselle passer!

[17] tua nunc opera meae puellae

[18] flendo turgiduli rubent ocelli.

Carmen IV

[1] Phaselus ille, quem videtis, hospites,

[2] ait fuisse navium celerrimus,

[3] neque ullius natantis impetum trabis

[4] nequisse praeterire, sive palmulis

[5] opus foret volare sive linteo.

[6] et hoc negat minacis Hadriatici

[7] negare litus insulasue Cycladas

[8] Rhodumque nobilem horridamque Thraciam

[9] Propontida trucemue Ponticum sinum,

[10] ubi iste post phaselus antea fuit

[11] comata silva; nam Cytorio in iugo

[12] loquente saepe sibilum edidit coma.

[13] Amastri Pontica et Cytore buxifer,

[14] tibi haec fuisse et esse cognitissima

[15] ait phaselus: ultima ex origine

[16] tuo stetisse dicit in cacumine,

[17] tuo imbuisse palmulas in aequore,

[18] et inde tot per impotentia freta

[19] erum tulisse, laeva sive dextera

[20] vocaret aura, sive utrumque Iuppiter

[21] simul secundus incidisset in pedem;

[22] neque ulla vota litoralibus deis

[23] sibi esse facta, cum veniret a mari

[24] novissimo hunc ad usque limpidum lacum.

[25] sed haec prius fuere: nunc recondita

[26] senet quiete seque dedicat tibi,

[27] gemelle Castor et gemelle Castoris.

Carmen V

[1] Vivamus mea Lesbia, atque amemus,

[2] rumoresque senum severiorum

[3] omnes unius aestimemus assis!

[4] soles occidere et redire possunt:

[5] nobis cum semel occidit brevis lux,

[6] nox est perpetua una dormienda.

[7] da mi basia mille, deinde centum,

[8] dein mille altera, dein secunda centum,

[9] deinde usque altera mille, deinde centum.

[10] dein, cum milia multa fecerimus,

[11] conturbabimus illa, ne sciamus,

[12] aut ne quis malus invidere possit,

[13] cum tantum sciat esse basiorum.

Carmen VI

[1] Flavi, delicias tuas Catullo,

[2] ni sint illepidae atque inelegantes,

[3] velles dicere nec tacere posses.

[4] verum nescio quid febriculosi

[5] scorti diligis: hoc pudet fateri.

[6] nam te non viduas iacere noctes

[7] nequiquam tacitum cubile clamat

[8] sertis ac Syrio fragrans olivo,

[9] pulvinusque peraeque et hic et ille

[10] attritus, tremulique quassa lecti

[11] argutatio inambulatioque.

[12] nam inista prevalet nihil tacere.

[13] cur? non tam latera ecfututa pandas,

[14] ni tu quid facias ineptiarum.

[15] quare, quidquid habes boni malique,

[16] dic nobis. volo te ac tuos amores

[17] ad caelum lepido vocare versu.

Carmen VII

[1] Quaeris, quot mihi basiationes

[2] tuae, Lesbia, sint satis superque.

[3] quam magnus numerus Libyssae harenae

[4] lasarpiciferis iacet Cyrenis

[5] oraclum Iovis inter aestuosi

[6] et Batti veteris sacrum sepulcrum;

[7] aut quam sidera multa, cum tacet nox,

[8] furtivos hominum vident amores:

[9] tam te basia multa basiare

[10] vesano satis et super Catullo est,

[11] quae nec pernumerare curiosi

[12] possint nec mala fascinare lingua.

Carmen VIII

[1] Miser Catulle, desinas ineptire,

[2] et quod vides perisse perditum ducas.

[3] fulsere quondam candidi tibi soles,

[4] cum ventitabas quo puella ducebat

[5] amata nobis quantum amabitur nulla.

[6] ibi illa multa cum iocosa fiebant,

[7] quae tu volebas nec puella nolebat,

[8] fulsere vere candidi tibi soles.

[9] nunc iam illa non vult: tu quoque impotens noli,

[10] nec quae fugit sectare, nec miser vive,

[11] sed obstinata mente perfer, obdura.

[12] vale puella, iam Catullus obdurat,

[13] nec te requiret nec rogabit invitam.

[14] at tu dolebis, cum rogaberis nulla.

[15] scelesta, vae te, quae tibi manet vita?

[16] quis nunc te adibit? cui videberis bella?

[17] quem nunc amabis? cuius esse diceris?

[18] quem basiabis? cui labella mordebis?

[19] at tu, Catulle, destinatus obdura.

Carmen IX

[1] Verani, omnibus e meis amicis

[2] antistans mihi milibus trecentis,

[3] venistine domum ad tuos penates

[4] fratresque unanimos anumque matrem?

[5] venisti. o mihi nuntii beati!

[6] visam te incolumem audiamque Hiberum

[7] narrantem loca, facta nationes,

[8] ut mos est tuus, applicansque collum

[9] iucundum os oculosque suaviabor.

[10] o quantum est hominum beatiorum,

[11] quid me laetius est beatiusue?

Carmen X

[1] Varus me meus ad suos amores

[2] visum duxerat e foro otiosum,

[3] scortillum, ut mihi tum repente visum est,

[4] non sane illepidum neque invenustum,

[5] huc ut venimus, incidere nobis

[6] sermones varii, in quibus, quid esset

[7] iam Bithynia, quo modo se haberet,

[8] et quonam mihi profuisset aere.

[9] respondi id quod erat, nihil neque ipsis

[10] nec praetoribus esse nec cohorti,

[11] cur quisquam caput unctius referret,

[12] praesertim quibus esset irrumator

[13] praetor, nec faceret pili cohortem.

[14] ‘at certe tamen,’ inquiunt ‘quod illic

[15] natum dicitur esse, comparasti

[16] ad lecticam homines.’ ego, ut puellae

[17] unum me facerem beatiorem,

[18] ‘non’ inquam ‘mihi tam fuit maligne

[19] ut, provincia quod mala incidisset,

[20] non possem octo homines parare rectos.’

[21] at mi nullus erat nec hic neque illic

[22] fractum qui veteris pedem grabati

[23] in collo sibi collocare posset.

[24] hic illa, ut decuit cinaediorem,

[25] ‘quaeso’ inquit ‘mihi, mi Catulle, paulum

[26] istos commoda: nam volo ad Serapim

[27] deferri.’ ‘mane’ inquii puellae,

[28] ‘istud quod modo dixeram me habere,

[29] fugit me ratio: meus sodalis –

[30] Cinna est Gaius – is sibi paravit.

[31] verum, utrum illius an mei, quid ad me?

[32] utor tam bene quam mihi pararim.

[33] sed tu insulsa male et molesta vivis,

[34] per quam non licet esse neglegentem.’

Carmen XI

[1] Furi et Aureli comites Catulli,

[2] sive in extremos penetrabit Indos,

[3] litus ut longe resonante Eoa

[4] tunditur unda,

[5] sive in Hyrcanos Arabesue molles,

[6] seu Sagas sagittiferosue Parthos,

[7] sive quae septemgeminus colorat

[8] aequora Nilus,

[9] sive trans altas gradietur Alpes,

[10] Caesaris visens monimenta magni,

[11] Gallicum Rhenum horribile aequor ulti-

[12] mosque Britannos,

[13] omnia haec, quaecumque feret voluntas

[14] caelitum, temptare simul parati,

[15] pauca nuntiate meae puellae

[16] non bona dicta.

[17] cum suis vivat valeatque moechis,

[18] quos simul complexa tenet trecentos,

[19] nullum amans vere, sed identidem omnium

[20] ilia rumpens;

[21] nec meum respectet, ut ante, amorem,

[22] qui illius culpa cecidit velut prati

[23] ultimi flos, praetereunte postquam

[24] tactus aratro est.

Carmen XII

[1] Marrucine Asini, manu sinistra

[2] non belle uteris: in ioco atque vino

[3] tollis lintea neglegentiorum.

[4] hoc salsum esse putas? fugit te, inepte:

[5] quamuis sordida res et invenusta est.

[6] non credis mihi? crede Pollioni

[7] fratri, qui tua furta vel talento

[8] mutari velit: est enim leporum

[9] differtus puer ac facetiarum.

[10] quare aut hendecasyllabos trecentos

[11] exspecta, aut mihi linteum remitte,

[12] quod me non movet aestimatione,

[13] verum est mnemosynum mei sodalis.

[14] nam sudaria Saetaba ex Hiberis

[15] miserunt mihi muneri Fabullus

[16] et Veranius: haec amem necesse est

[17] ut Veraniolum meum et Fabullum.

Carmen XIII

[1] Cenabis bene, mi Fabulle, apud me

[2] paucis, si tibi di favent, diebus,

[3] si tecum attuleris bonam atque magnam

[4] cenam, non sine candida puella

[5] et vino et sale et omnibus cachinnis.

[6] haec si, inquam, attuleris, venuste noster,

[7] cenabis bene; nam tui Catulli

[8] plenus sacculus est aranearum.

[9] sed contra accipies meros amores

[10] seu quid suavius elegantiusue est:

[11] nam unguentum dabo, quod meae puellae

[12] donarunt Veneres Cupidinesque,

[13] quod tu cum olfacies, deos rogabis,

[14] totum ut te faciant, Fabulle, nasum.

Carmen XIV

[1] Ni te plus oculis meis amarem,

[2] iucundissime Calve, munere isto

[3] odissem te odio Vatiniano:

[4] nam quid feci ego quidue sum locutus,

[5] cur me tot male perderes poetis?

[6] isti di mala multa dent clienti,

[7] qui tantum tibi misit impiorum.

[8] quod si, ut suspicor, hoc novum ac repertum

[9] munus dat tibi Sulla litterator,

[10] non est mi male, sed bene ac beate,

[11] quod non dispereunt tui labores.

[12] di magni, horribilem et sacrum libellum!

[13] quem tu scilicet ad tuum Catullum

[14] misti, continuo ut die periret,

[15] Saturnalibus, optimo dierum!

[16] non non hoc tibi, false, sic abibit.

[17] nam si luxerit ad librariorum

[18] curram scrinia, Caesios, Aquinos,

[19] Suffenum, omnia colligam venena.

[20] ac te his suppliciis remunerabor.

[21] vos hinc interea valete abite

[22] illuc, unde malum pedem attulistis,

[23] saecli incommoda, pessimi poetae.

Carmen XIVb

* * * [I tre versi che seguono, qui inseriti sin dai primi editori di Catullo, sono normalmente ritenuti un frammento, apparentemente di una dedica secondaria dopo quella carme I.] * * *

[1] Si qui forte mearum ineptiarum

[2] lectores eritis manusque vestras

[3] non horrebitis admovere nobis,

Carmen XV

[1] Commendo tibi me ac meos amores,

[2] Aureli. veniam peto pudentem,

[3] ut, si quicquam animo tuo cupisti,

[4] quod castum expeteres et integellum,

[5] conserves puerum mihi pudice,

[6] non dico a populo – nihil veremur

[7] istos, qui in platea modo huc modo illuc

[8] in re praetereunt sua occupati –

[9] verum a te metuo tuoque pene

[10] infesto pueris bonis malisque.

[11] quem tu qua lubet, ut lubet moveto

[12] quantum vis, ubi erit foris paratum:

[13] hunc unum excipio, ut puto, pudenter.

[14] quod si te mala mens furorque vecors

[15] in tantam impulerit, sceleste, culpam,

[16] ut nostrum insidiis caput lacessas.

[17] a tum te miserum malique fati!

[18] quem attractis pedibus patente porta

[19] percurrent raphanique mugilesque.

Carmen XVI

[1] Pedicabo ego vos et irrumabo,

[2] Aureli pathice et cinaede Furi,

[3] qui me ex versiculis meis putastis,

[4] quod sunt molliculi, parum pudicum.

[5] nam castum esse decet pium poetam

[6] ipsum, versiculos nihil necesse est;

[7] qui tum denique habent salem ac leporem,

[8] si sunt molliculi ac parum pudici,

[9] et quod pruriat incitare possunt,

[10] non dico pueris, sed his pilosis

[11] qui duros nequeunt movere lumbos.

[12] vos, quod milia multa basiorum

[13] legistis, male me marem putatis?

[14] pedicabo ego vos et irrumabo.

Carmen XVII

[1] O Colonia, quae cupis ponte ludere longo,

[2] et salire paratum habes, sed vereris inepta

[3] crura ponticuli axulis stantis in redivivis,

[4] ne supinus eat cavaque in palude recumbat:

[5] sic tibi bonus ex tua pons libidine fiat,

[6] in quo vel Salisubsali sacra suscipiantur,

[7] munus hoc mihi maximi da, Colonia, risus.

[8] quendam municipem meum de tuo volo ponte

[9] ire praecipitem in lutum per caputque pedesque,

[10] verum totius ut lacus putidaeque paludis

[11] lividissima maximeque est profunda vorago.

[12] insulsissimus est homo, nec sapit pueri instar

[13] bimuli tremula patris dormientis in ulna.

[14] cui cum sit viridissimo nupta flore puella

[15] et puella tenellulo delicatior haedo,

[16] adservanda nigerrimis diligentius uvis,

[17] ludere hanc sinit ut lubet, nec pili facit uni,

[18] nec se sublevat ex sua parte, sed velut alnus

[19] in fossa Liguri iacet suppernata securi,

[20] tantundem omnia sentiens quam si nulla sit usquam;

[21] talis iste meus stupor nil videt, nihil audit,

[22] ipse qui sit, utrum sit an non sit, id quoque nescit.

[23] nunc eum volo de tuo ponte mittere pronum,

[24] si pote stolidum repente excitare veternum,

[25] et supinum animum in gravi derelinquere caeno,

[26] ferream ut soleam tenaci in voragine mula.

Carmina XVIII-XX

* * * [Nelle edizioni catulliane precedenti quella del Lachmann erano inseriti con i numeri XVIII, XIX e XX, nonostante la cosa non risultasse dai manoscritti, rispettivamente il frammento 1 di Catullo e i priapei 3 e 2 dell’Appendix Vergiliana.] * * *

Carmen XXI

[1] Aureli, pater esuritionum,

[2] non harum modo, sed quot aut fuerunt

[3] aut sunt aut aliis erunt in annis,

[4] pedicare cupis meos amores.

[5] nec clam: nam simul es, iocaris una,

[6] haerens ad latus omnia experiris.

[7] frustra: nam insidias mihi instruentem

[8] tangam te prior irrumatione.

[9] atque id si faceres satur, tacerem:

[10] nunc ipsum id doleo, quod esurire

[11] me me puer et sitire discet.

[12] quare desine, dum licet pudico,

[13] ne finem facias, sed irrumatus.

Carmen XXII

[1] Suffenus iste, Vare, quem probe nosti,

[2] homo est venustus et dicax et urbanus,

[3] idemque longe plurimos facit versus.

[4] puto esse ego illi milia aut decem aut plura

[5] perscripta, nec sic ut fit in palimpsesto

[6] relata: cartae regiae, novi libri,

[7] novi umbilici, lora rubra membranae,

[8] derecta plumbo et pumice omnia aequata.

[9] haec cum legas tu, bellus ille et urbanus

[10] Suffenus unus caprimulgus aut fossor

[11] rursus videtur: tantum abhorret ac mutat.

[12] hoc quid putemus esse? qui modo scurra

[13] aut si quid hac re scitius videbatur,

[14] idem infaceto est infacetior rure,

[15] simul poemata attigit, neque idem umquam

[16] aeque est beatus ac poema cum scribit:

[17] tam gaudet in se tamque se ipse miratur.

[18] nimirum idem omnes fallimur, neque est quisquam

[19] quem non in aliqua re videre Suffenum

[20] possis. suus cuique attributus est error;

[21] sed non videmus manticae quod in tergo est.

Carmen XXIII

[1] Furi, cui neque servus est neque arca

[2] nec cimex neque araneus neque ignis,

[3] verum est et pater et noverca, quorum

[4] dentes vel silicem comesse possunt,

[5] est pulcre tibi cum tuo parente

[6] et cum coniuge lignea parentis.

[7] nec mirum: bene nam valetis omnes,

[8] pulcre concoquitis, nihil timetis,

[9] non incendia, non graves ruinas,

[10] non facta impia, non dolos veneni,

[11] non casus alios periculorum.

[12] atque corpora sicciora cornu

[13] aut siquid magis aridum est habetis

[14] sole et frigore et esuritione.

[15] quare non tibi sit bene ac beate?

[16] a te sudor abest, abest saliva,

[17] mucusque et mala pituita nasi.

[18] hanc ad munditiem adde mundiorem,

[19] quod culus tibi purior salillo est,

[20] nec toto decies cacas in anno;

[21] atque id durius est faba et lapillis.

[22] quod tu si manibus teras fricesque,

[23] non umquam digitum inquinare posses

[24] haec tu commoda tam beata, Furi,

[25] noli spernere nec putare parvi,

[26] et sestertia quae soles precari

[27] centum desine: nam sat es beatus.

Carmen XXIV

[1] O qui flosculus es Iuventiorum,

[2] non horum modo, sed quot aut fuerunt

[3] aut posthac aliis erunt in annis,

[4] mallem divitias Midae dedisses

[5] isti, cui neque servus est neque arca,

[6] quam sic te sineres ab illo amari.

[7] ‘qui? non est homo bellus?’ inquies. est:

[8] sed bello huic neque servus est neque arca.

[9] hoc tu quam lubet abice elevaque:

[10] nec servum tamen ille habet neque arcam.

Carmen XXV

[1] Cinaede Thalle, mollior cuniculi capillo

[2] vel anseris medullula vel imula oricilla

[3] vel pene languido senis situque araneoso,

[4] idemque, Thalle, turbida rapacior procella,

[5] cum diva mulier aries ostendit oscitantes,

[6] remitte pallium mihi meum, quod involasti,

[7] sudariumque Saetabum catagraphosque Thynos,

[8] inepte, quae palam soles habere tamquam avita.

[9] quae nunc tuis ab unguibus reglutina et remitte,

[10] ne laneum latusculum manusque mollicellas

[11] inusta turpiter tibi flagella conscribillent,

[12] et insolenter aestues, velut minuta magno

[13] deprensa navis in mari, vesaniente vento.

Carmen XXVI

[1] Furi, villula vestra non ad Austri

[2] flatus opposita est neque ad Favoni

[3] nec saevi Boreae aut Apheliotae,

[4] verum ad milia quindecim et ducentos.

[5] o ventum horribilem atque pestilentem!

Carmen XXVII

[1] Minister vetuli puer Falerni

[2] inger mi calices amariores,

[3] ut lex Postumiae iubet magistrae

[4] ebriosa acina ebriosioris.

[5] at vos quo lubet hinc abite, lymphae

[6] vini pernicies, et ad severos

[7] migrate. hic merus est Thyonianus.

Carmen XXVIII

[1] Pisonis comites, cohors inanis,

[2] aptis sarcinulis et expeditis,

[3] Verani optime tuque mi Fabulle,

[4] quid rerum geritis? satisne cum isto

[5] vappa frigoraque et famem tulistis?

[6] ecquidnam in tabulis patet lucelli

[7] expensum, ut mihi, qui meum secutus

[8] praetorem refero datum lucello?

[9] o Memmi, bene me ac diu supinum

[10] tota ista trabe lentus irrumasti.

[11] sed, quantum video, pari fuistis

[12] casu: nam nihilo minore verpa

[13] farti estis. pete nobiles amicos!

[14] at vobis mala multa di deaeque

[15] dent, opprobria Romuli Remique.

Carmen XXIX

[1] Quis hoc potest videre, quis potest pati,

[2] nisi impudicus et vorax et aleo,

[3] Mamurram habere quod Comata Gallia

[4] habebat uncti et ultima Britannia?

[5] cinaede Romule haec videbis et feres?

[6] et ille nunc superbus et superfluens

[7] perambulabit omnium cubilia,

[8] ut albulus columbus aut Adoneus?

[9] cinaede Romule, haec videbis et feres?

[10] es impudicus et vorax et aleo.

[11] eone nomine, imperator unice,

[12] fuisti in ultima occidentis insula,

[13] ut ista vestra diffututa mentula

[14] ducenties comesset aut trecenties?

[15] quid est alid sinistra liberalitas?

[16] parum expatravit an parum elluatus est?

[17] paterna prima lancinata sunt bona,

[18] secunda praeda Pontica, inde tertia

[19] Hibera, quam scit amnis aurifer Tagus:

[20] nunc Galliae timetur et Britanniae.

[21] quid hunc malum fovetis? aut quid hic potest

[22] nisi uncta devorare patrimonia?

[23] eone nomine urbis opulentissime

[24] socer generque, perdidistis omnia?

Carmen XXX

[1] Alfene immemor atque unanimis false sodalibus,

[2] iam te nil miseret, dure, tui dulcis amiculi?

[3] iam me prodere, iam non dubitas fallere, perfide?

[4] nec facta impia fallacum hominum caelicolis placent.

[5] quae tu neglegis ac me miserum deseris in malis.

[6] eheu quid faciant, dic, homines cuive habeant fidem?

[7] certe tute iubebas animam tradere, inique, me

[8] inducens in amorem, quasi tuta omnia mi forent.

[9] idem nunc retrahis te ac tua dicta omnia factaque

[10] ventos irrita ferre ac nebulas aereas sinis.

[11] si tu oblitus es, at di meminerunt, meminit Fides,

[12] quae te ut paeniteat postmodo facti faciet tui.

Carmen XXXI

[1] Paene insularum, Sirmio, insularumque

[2] ocelle, quascumque in liquentibus stagnis

[3] marique vasto fert uterque Neptunus,

[4] quam te libenter quamque laetus inviso,

[5] vix mi ipse credens Thuniam atque Bithunos

[6] liquisse campos et videre te in tuto.

[7] o quid solutis est beatius curis,

[8] cum mens onus reponit, ac peregrino

[9] labore fessi venimus larem ad nostrum,

[10] desideratoque acquiescimus lecto?

[11] hoc est quod unum est pro laboribus tantis.

[12] salve, o venusta Sirmio, atque ero gaude

[13] gaudente, vosque, o Lydiae lacus undae,

[14] ridete quidquid est domi cachinnorum.

Carmen XXXII

[1] Amabo, mea dulcis Ipsitilla,

[2] meae deliciae, mei lepores,

[3] iube ad te veniam meridiatum.

[4] et si iusseris, illud adiuvato,

[5] ne quis liminis obseret tabellam,

[6] neu tibi lubeat foras abire,

[7] sed domi maneas paresque nobis

[8] novem continuas fututiones.

[9] verum si quid ages, statim iubeto:

[10] nam pransus iaceo et satur supinus

[11] pertundo tunicamque palliumque.

Carmen XXXIII

[1] O Furum optime balneariorum

[2] Vibenni pater et cinaede fili

[3] (nam dextra pater inquinatiore,

[4] culo filius est voraciore),

[5] cur non exilium malasque in oras

[6] itis? quandoquidem patris rapinae

[7] notae sunt populo, et natis pilosas,

[8] fili, non potes asse venditare.

Carmen XXXIV

[1] Dianae sumus in fide

[2] puellae et pueri integri:

[3] Dianam pueri integri

[4] puellaeque canamus.

[5] o Latonia, maximi

[6] magna progenies Iovis,

[7] quam mater prope Deliam

[8] deposivit olivam,

[9] montium domina ut fores

[10] silvarumque virentium

[11] saltuumque reconditorum

[12] amniumque sonantum:

[13] tu Lucina dolentibus

[14] Iuno dicta puerperis,

[15] tu potens Trivia et notho es

[16] dicta lumine Luna.

[17] tu cursu, dea, menstruo

[18] metiens iter annuum,

[19] rustica agricolae bonis

[20] tecta frugibus exples.

[21] sis quocumque tibi placet

[22] sancta nomine, Romulique,

[23] antique ut solita es, bona

[24] sospites ope gentem.

Carmen XXXV

[1] Poetae tenero, meo sodali,

[2] velim Caecilio, papyre, dicas

[3] Veronam veniat, Novi relinquens

[4] Comi moenia Lariumque litus.

[5] nam quasdam volo cogitationes

[6] amici accipiat sui meique.

[7] quare, si sapiet, viam vorabit,

[8] quamuis candida milies puella

[9] euntem revocet, manusque collo

[10] ambas iniciens roget morari.

[11] quae nunc, si mihi vera nuntiantur,

[12] illum deperit impotente amore.

[13] nam quo tempore legit incohatam

[14] Dindymi dominam, ex eo misellae

[15] ignes interiorem edunt medullam.

[16] ignosco tibi, Sapphica puella

[17] musa doctior; est enim venuste

[18] Magna Caecilio incohata Mater.

Carmen XXXVI

[1] Annales Volusi, cacata carta,

[2] votum solvite pro mea puella.

[3] nam sanctae Veneri Cupidinique

[4] vouit, si sibi restitutus essem

[5] desissemque truces vibrare iambos,

[6] electissima pessimi poetae

[7] scripta tardipedi deo daturam

[8] infelicibus ustulanda lignis.

[9] et hoc pessima se puella vidit

[10] iocose lepide vouere divis.

[11] nunc o caeruleo creata ponto,

[12] quae sanctum Idalium Vriosque apertos

[13] quaeque Ancona Cnidumque harundinosam

[14] colis quaeque Amathunta quaeque Golgos

[15] quaeque Durrachium Hadriae tabernam,

[16] acceptum face redditumque votum,

[17] si non illepidum neque invenustum est.

[18] at vos interea venite in ignem,

[19] pleni ruris et inficetiarum.

[20] annales Volusi, cacata carta.

Carmen XXXVII

[1] Salax taberna vosque contubernales,

[2] a pilleatis nona fratribus pila,

[3] solis putatis esse mentulas vobis,

[4] solis licere, quidquid est puellarum,

[5] confutuere et putare ceteros hircos?

[6] an, continenter quod sedetis insulsi

[7] centum an ducenti, non putatis ausurum

[8] me una ducentos irrumare sessores?

[9] atqui putate: namque totius vobis

[10] frontem tabernae sopionibus scribam.

[11] puella nam mi, quae meo sinu fugit,

[12] amata tantum quantum amabitur nulla,

[13] pro qua mihi sunt magna bella pugnata,

[14] consedit istic. hanc boni beatique

[15] omnes amatis, et quidem, quod indignum est,

[16] omnes pusilli et semitarii moechi;

[17] tu praeter omnes une de capillatis,

[18] cuniculosae Celtiberiae fili,

[19] Egnati. opaca quem bonum facit barba

[20] et dens Hibera defricatus urina.

Carmen XXXVIII

[1] Malest, Cornifici, tuo Catullo

[2] malest, me hercule, et laboriose,

[3] et magis magis in dies et horas.

[4] quem tu, quod minimum facillimumque est,

[5] qua solatus es allocutione?

[6] irascor tibi. sic meos amores?

[7] paulum quid lubet allocutionis,

[8] maestius lacrimis Simonideis.

Carmen XXXIX

[1] Egnatius, quod candidos habet dentes,

[2] renidet usque quaque. si ad rei ventum est

[3] subsellium, cum orator excitat fletum,

[4] renidet ille; si ad pii rogum fili

[5] lugetur, orba cum flet unicum mater,

[6] renidet ille. quidquid est, ubicumque est,

[7] quodcumque agit, renidet: hunc habet morbum,

[8] neque elegantem, ut arbitror, neque urbanum.

[9] quare monendum est te mihi, bone Egnati.

[10] si urbanus esses aut Sabinus aut Tiburs

[11] aut pinguis Vmber aut obesus Etruscus

[12] aut Lanuvinus ater atque dentatus

[13] aut Transpadanus, ut meos quoque attingam,

[14] aut quilubet, qui puriter lavit dentes,

[15] tamen renidere usque quaque te nollem:

[16] nam risu inepto res ineptior nulla est.

[17] nunc Celtiber es: Celtiberia in terra,

[18] quod quisque minxit, hoc sibi solet mane

[19] dentem atque russam defricare gingivam,

[20] ut quo iste vester expolitior dens est,

[21] hoc te amplius bibisse praedicet loti.

Carmen XL

[1] Quaenam te mala mens, miselle Ravide,

[2] agit praecipitem in meos iambos?

[3] quis deus tibi non bene aduocatus

[4] vecordem parat excitare rixam?

[5] an ut pervenias in ora vulgi?

[6] quid vis? qualubet esse notus optas?

[7] eris, quandoquidem meos amores

[8] cum longa voluisti amare poena.

Carmen XLI

[1] Ameana puella defututa

[2] tota milia me decem poposcit,

[3] ista turpiculo puella naso,

[4] decoctoris amica Formiani.

[5] propinqui, quibus est puella curae,

[6] amicos medicosque convocate:

[7] non est sana puella, nec rogare

[8] qualis sit solet aes imaginosum.

Carmen XLII

[1] Adeste, hendecasyllabi, quot estis

[2] omnes undique, quotquot estis omnes.

[3] iocum me putat esse moecha turpis,

[4] et negat mihi nostra reddituram

[5] pugillaria, si pati potestis.

[6] persequamur eam et reflagitemus.

[7] quae sit, quaeritis? illa, quam videtis

[8] turpe incedere, mimice ac moleste

[9] ridentem catuli ore Gallicani.

[10] circumsistite eam, et reflagitate,

[11] ‘moecha putida, redde codicillos,

[12] redde putida moecha, codicillos!’

[13] non assis facis? o lutum, lupanar,

[14] aut si perditius potes quid esse.

[15] sed non est tamen hoc satis putandum.

[16] quod si non aliud potest ruborem

[17] ferreo canis exprimamus ore.

[18] conclamate iterum altiore voce.

[19] ‘moecha putide, redde codicillos,

[20] redde, putida moecha, codicillos!’

[21] sed nil proficimus, nihil movetur.

[22] mutanda est ratio modusque vobis,

[23] siquid proficere amplius potestis:

[24] ‘pudica et proba, redde codicillos.’

Carmen XLIII

[1] Salve, nec minimo puella naso

[2] nec bello pede nec nigris ocellis

[3] nec longis digitis nec ore sicco

[4] nec sane nimis elegante lingua,

[5] decoctoris amica Formiani.

[6] ten provincia narrat esse bellam?

[7] tecum Lesbia nostra comparatur?

[8] o saeclum insapiens et infacetum!

Carmen XLIV

[1] O Funde noster seu Sabine seu Tiburs

[2] (nam te esse Tiburtem autumant, quibus non est

[3] cordi Catullum laedere; at quibus cordi est,

[4] quovis Sabinum pignore esse contendunt),

[5] sed seu Sabine sive verius Tiburs,

[6] fui libenter in tua suburbana

[7] villa, malamque pectore expuli tussim,

[8] non inmerenti quam mihi meus venter,

[9] dum sumptuosas appeto, dedit, cenas.

[10] nam, Sestianus dum volo esse conviva,

[11] orationem in Antium petitorem

[12] plenam veneni et pestilentiae legi.

[13] hic me gravedo frigida et frequens tussis

[14] quassavit usque, dum in tuum sinum fugi,

[15] et me recuravi otioque et urtica.

[16] quare refectus maximas tibi grates

[17] ago, meum quod non es ulta peccatum.

[18] nec deprecor iam, si nefaria scripta

[19] Sesti recepso, quin gravedinem et tussim

[20] non mihi, sed ipsi Sestio ferat frigus,

[21] qui tunc vocat me, cum malum librum legi.

Carmen XLV

[1] Acmen Septimius suos amores

[2] tenens in gremio ‘mea’ inquit ‘Acme,

[3] ni te perdite amo atque amare porro

[4] omnes sum assidue paratus annos,

[5] quantum qui pote plurimum perire,

[6] solus in Libya Indiaque tosta

[7] caesio veniam obuius leoni.’

[8] hoc ut dixit, Amor sinistra ut ante

[9] dextra sternuit approbationem.

[10] at Acme leviter caput reflectens

[11] et dulcis pueri ebrios ocellos

[12] illo purpureo ore suaviata,

[13] ‘sic’ inquit ‘mea vita Septimille,

[14] huic uni domino usque serviamus,

[15] ut multo mihi maior acriorque

[16] ignis mollibus ardet in medullis.’

[17] hoc ut dixit, Amor sinistra ut ante

[18] dextra sternuit approbationem.

[19] nunc ab auspicio bono profecti

[20] mutuis animis amant amantur.

[21] unam Septimius misellus Acmen

[22] mavult quam Syrias Britanniasque:

[23] uno in Septimio fidelis Acme

[24] facit delicias libidinisque.

[25] quis ullos homines beatiores

[26] vidit, quis Venerem auspicatiorem?

Carmen XLVI

[1] Iam ver egelidos refert tepores,

[2] iam caeli furor aequinoctialis

[3] iucundis Zephyri silescit aureis.

[4] linquantur Phrygii, Catulle, campi

[5] Nicaeaeque ager uber aestuosae:

[6] ad claras Asiae volemus urbes.

[7] iam mens praetrepidans avet vagari,

[8] iam laeti studio pedes vigescunt.

[9] o dulces comitum valete coetus,

[10] longe quos simul a domo profectos

[11] diversae varie viae reportant.

Carmen XLVII

[1] Porci et Socration, duae sinistrae

[2] Pisonis, scabies famesque mundi,

[3] vos Veraniolo meo et Fabullo

[4] verpus praeposuit Priapus ille?

[5] vos convivia lauta sumptuose

[6] de die facitis, mei sodales

[7] quaerunt in trivio vocationes?

Carmen XLVIII

[1] Mellitos oculos tuos, Iuventi,

[2] si quis me sinat usque basiare,

[3] usque ad milia basiem trecenta

[4] nec numquam videar satur futurus,

[5] non si densior aridis aristis

[6] sit nostrae seges osculationis.

Carmen IL

[1] Disertissime Romuli nepotum,

[2] quot sunt quotque fuere, Marce Tulli,

[3] quotque post aliis erunt in annis,

[4] gratias tibi maximas Catullus

[5] agit pessimus omnium poeta,

[6] tanto pessimus omnium poeta,

[7] quanto tu optimus omnium patronus.

Carmen L

[1] Hesterno, Licini, die otiosi

[2] multum lusimus in meis tabellis,

[3] ut convenerat esse delicatos:

[4] scribens versiculos uterque nostrum

[5] ludebat numero modo hoc modo illoc,

[6] reddens mutua per iocum atque vinum.

[7] atque illinc abii tuo lepore

[8] incensus, Licini, facetiisque,

[9] ut nec me miserum cibus iuvaret

[10] nec somnus tegeret quiete ocellos,

[11] sed toto indomitus furore lecto

[12] versarer, cupiens videre lucem,

[13] ut tecum loquerer, simulque ut essem.

[14] at defessa labore membra postquam

[15] semimortua lectulo iacebant,

[16] hoc, iucunde, tibi poema feci,

[17] ex quo perspiceres meum dolorem.

[18] nunc audax cave sis, precesque nostras,

[19] oramus, cave despuas, ocelle,

[20] ne poenas Nemesis reposcat a te.

[21] est vehemens dea: laedere hanc caveto.

Carmen LI

[1] Ille mi par esse deo videtur,

[2] ille, si fas est, superare divos,

[3] qui sedens aduersus identidem te

[4] spectat et audit

[5] dulce ridentem, misero quod omnis

[6] eripit sensus mihi: nam simul te,

[7] Lesbia, aspexi, nihil est super mi

[8] * * * [deest] * * *

[9] lingua sed torpet, tenuis sub artus

[10] flamma demanat, sonitu suopte

[11] tintinant aures gemina, teguntur

[12] lumina nocte.

[13] otium, Catulle, tibi molestum est:

[14] otio exsultas nimiumque gestis:

[15] otium et reges prius et beatas

[16] perdidit urbes.

Carmen LII

[1] Quid est, Catulle? quid moraris emori?

[2] sella in curuli struma Nonius sedet,

[3] per consulatum peierat Vatinius:

[4] quid est, Catulle? quid moraris emori?

Carmen LIII

[1] Risi nescio quem modo e corona,

[2] qui, cum mirifice Vatiniana

[3] meus crimina Calvos explicasset

[4] admirans ait haec manusque tollens,

[5] ‘di magni, salaputium disertum!’

Carmen LIV

[1] Othonis caput oppido est pusillum,

[2] et eri rustice semilauta crura,

[3] subtile et leve peditum Libonis,

[4] si non omnia, displicere vellem

[5] tibi et Sufficio seni recocto…

[6] irascere iterum meis iambis

[7] inmerentibus, unice imperator.

Carmen LV

[1] Oramus, si forte non molestum est,

[2] demonstres ubi sint tuae tenebrae.

[3] te Campo quaesivimus minore,

[4] te in Circo, te in omnibus libellis,

[5] te in templo summi Iovis sacrato.

[6] in Magni simul ambulatione

[7] femellas omnes, amice, prendi,

[8] quas vultu vidi tamen sereno.

[9] avelte, sic ipse flagitabam,

[10] Camerium mihi pessimae puellae.

[11] quaedam inquit, nudum reduc…

[12] ‘en hic in roseis latet papillis.’

[13] sed te iam ferre Herculi labos est;

[14] tanto te in fastu negas, amice.

[15] dic nobis ubi sis futurus, ede

[16] audacter, committe, crede luci.

[17] nunc te lacteolae tenent puellae?

[18] si linguam clauso tenes in ore,

[19] fructus proicies amoris omnes.

[20] verbosa gaudet Venus loquella.

[21] vel, si vis, licet obseres palatum,

[22] dum vestri sim particeps amoris.

Carmen LVI

[1] O rem ridiculam, Cato, et iocosam,

[2] dignamque auribus et tuo cachinno!

[3] ride quidquid amas, Cato, Catullum:

[4] res est ridicula et nimis iocosa.

[5] deprendi modo pupulum puellae

[6] trusantem; hunc ego, si placet Dionae,

[7] protelo rigida mea cecidi.

Carmen LVII

[1] Pulchre convenit improbis cinaedis,

[2] Mamurrae pathicoque Caesarique.

[3] nec mirum: maculae pares utrisque,

[4] urbana altera et illa Formiana,

[5] impressae resident nec eluentur:

[6] morbosi pariter, gemelli utrique,

[7] uno in lecticulo erudituli ambo,

[8] non hic quam ille magis vorax adulter,

[9] rivales socii puellularum.

[10] pulcre convenit improbis cinaedis.

Carmen LVIII

[1] Caeli, Lesbia nostra, Lesbia illa.

[2] illa Lesbia, quam Catullus unam

[3] plus quam se atque suos amavit omnes,

[4] nunc in quadriviis et angiportis

[5] glubit magnanimi Remi nepotes.

Carmen LVIIIb

* * * [I versi che seguono sono normalmente inseriti tra il verso 13 e il verso 14 del carme LV, ma i manoscritti lo riportano come componimento a parte.] * * *

[1] Non custos si fingar ille Cretum,

[2] non Ladas ego pinnipesue Perseus,

[3] non si Pegaseo ferar volatu,

[4] non Rhesi niveae citaeque bigae;

[5] adde huc plumipedas volatilesque,

[6] ventorumque simul require cursum,

[7] quos iunctos, Cameri, mihi dicares:

[8] defessus tamen omnibus medullis

[9] et multis languoribus peresus

[10] essem te mihi, amice, quaeritando.

Carmen LIX

[1] Bononiensis Rufa Rufulum fellat,

[2] uxor Meneni, saepe quam in sepulcretis

[3] vidistis ipso rapere de rogo cenam,

[4] cum devolutum ex igne prosequens panem

[5] ab semiraso tunderetur ustore.

Carmen LX

[1] Num te leaena montibus Libystinis

[2] aut Scylla latrans infima inguinum parte

[3] tam mente dura procreavit ac taetra,

[4] ut supplicis vocem in novissimo casu

[5] contemptam haberes, a nimis fero corde?

Carmen LXI

[1] Collis o Heliconii

[2] cultor, Vraniae genus,

[3] qui rapis teneram ad virum

[4] virginem, o Hymenaee Hymen,

[5] o Hymen Hymenaee;

[6] cinge tempora floribus

[7] suave olentis amaraci,

[8] flammeum cape laetus, huc

[9] huc veni, niveo gerens

[10] luteum pede soccum;

[11] excitusque hilari die,

[12] nuptialia concinens

[13] voce carmina tinnula,

[14] pelle humum pedibus, manu

[15] pineam quate taedam.

[16] namque Iunia Manlio,

[17] qualis Idalium colens

[18] venit ad Phrygium Venus

[19] iudicem, bona cum bona

[20] nubet alite virgo,

[21] floridis velut enitens

[22] myrtus Asia ramulis

[23] quos Hamadryades deae

[24] ludicrum sibi roscido

[25] nutriunt umore.

[26] quare age, huc aditum ferens,

[27] perge linquere Thespiae

[28] rupis Aonios specus,

[29] nympha quos super irrigat

[30] frigerans Aganippe.

[31] ac domum dominam voca

[32] coniugis cupidam novi,

[33] mentem amore revinciens,

[34] ut tenax hedera huc et huc

[35] arborem implicat errans.

[36] vosque item simul, integrae

[37] virgines, quibus aduenit

[38] par dies, agite in modum

[39] dicite, o Hymenaee Hymen,

[40] o Hymen Hymenaee.

[41] ut libentius, audiens

[42] se citarier ad suum

[43] munus, huc aditum ferat

[44] dux bonae Veneris, boni

[45] coniugator amoris.

[46] quis deus magis est ama-

[47] tis petendus amantibus?

[48] quem colent homines magis

[49] caelitum, o Hymenaee Hymen,

[50] o Hymen Hymenaee?

[51] te suis tremulus parens

[52] invocat, tibi virgines

[53] zonula solvunt sinus,

[54] te timens cupida novos

[55] captat aure maritus.

[56] tu fero iuveni in manus

[57] floridam ipse puellulam

[58] dedis a gremio suae

[59] matris, o Hymenaee Hymen,

[60] o Hymen Hymenaee.

[61] nil potest sine te Venus,

[62] fama quod bona comprobet,

[63] commodi capere, at potest

[64] te volente. quis huic deo

[65] compararier ausit?

[66] nulla quit sine te domus

[67] liberos dare, nec parens

[68] stirpe nitier; ac potest

[69] te volente. quis huic deo

[70] compararier ausit?

[71] quae tuis careat sacris,

[72] non queat dare praesides

[73] terra finibus: at queat

[74] te volente. quis huic deo

[75] compararier ausit?

[76] claustra pandite ianuae.

[77] virgo adest. viden ut faces

[78] splendidas quatiunt comas?

[79] * * * [deest] * * *

[80] * * * [deest] * * *

[81] * * * [deest] * * *

[82] * * * [deest] * * *

[83] tardet ingenuus pudor.

[84] quem tamen magis audiens,

[85] flet quod ire necesse est.

[86] flere desine. non tibi Au-

[87] runculeia periculum est,

[88] ne qua femina pulcrior

[89] clarum ab Oceano diem

[90] viderit venientem.

[91] talis in vario solet

[92] divitis domini hortulo

[93] stare flos hyacinthinus.

[94] sed moraris, abit dies.

[95] prodeas nova nupta.

[96] prodeas nova nupta, si

[97] iam videtur, et audias

[98] nostra verba. viden? faces

[99] aureas quatiunt comas:

[100] prodeas nova nupta.

[101] non tuus levis in mala

[102] deditus vir adultera,

[103] probra turpia persequens,

[104] a tuis teneris volet

[105] secubare papillis,

[106] lenta sed velut adsitas

[107] vitis implicat arbores,

[108] implicabitur in tuum

[109] complexum. sed abit dies:

[110] prodeas nova nupta.

[111] o cubile, quod omnibus

[112] * * * [deest] * * *

[113] * * * [deest] * * *

[114] * * * [deest] * * *

[115] candido pede lecti,

[116] quae tuo veniunt ero,

[117] quanta gaudia, quae vaga

[118] nocte, quae medio die

[119] gaudeat! sed abit dies:

[120] prodeas nova nupta.

[121] tollite, o pueri, faces:

[122] flammeum video venire.

[123] ite concinite in modum

[124] ‘io Hymen Hymenaee io,

[125] io Hymen Hymenaee.’

[126] ne diu taceat procax

[127] Fescennina iocatio,

[128] nec nuces pueris neget

[129] desertum domini audiens

[130] concubinus amorem.

[131] da nuces pueris, iners

[132] concubine! satis diu

[133] lusisti nucibus: lubet

[134] iam servire Talasio.

[135] concubine, nuces da.

[136] sordebant tibi villicae,

[137] concubine, hodie atque heri:

[138] nunc tuum cinerarius

[139] tondet os. miser a miser

[140] concubine, nuces da.

[141] diceris male te a tuis

[142] unguentate glabris marite

[143] abstinere, sed abstine.

[144] io Hymen Hymenaee io,

[145] io Hymen Hymenaee.

[146] scimus haec tibi quae licent

[147] sola cognita, sed marito

[148] ista non eadem licent.

[149] io Hymen Hymenaee io,

[150] io Hymen Hymenaee.

[151] nupta, tu quoque quae tuus

[152] vir petet cave ne neges,

[153] ni petitum aliunde eat.

[154] io Hymen Hymenaee io,

[155] io Hymen Hymenaee.

[156] en tibi domus ut potens

[157] et beata viri tui,

[158] quae tibi sine serviat

[159] (io Hymen Hymenaee io,

[160] io Hymen Hymenaee)

[161] usque dum tremulum movens

[162] cana tempus anilitas

[163] omnia omnibus annuit.

[164] io Hymen Hymenaee io,

[165] io Hymen Hymenaee.

[166] transfer omine cum bono

[167] limen aureolos pedes,

[168] rasilemque subi forem.

[169] io Hymen Hymenaee io,

[170] io Hymen Hymenaee.

[171] aspice intus ut accubans

[172] vir tuus Tyrio in toro

[173] totus immineat tibi.

[174] io Hymen Hymenaee io,

[175] io Hymen Hymenaee.

[176] illi non minus ac tibi

[177] pectore uritur intimo

[178] flamma, sed penite magis.

[179] io Hymen Hymenaee io,

[180] io Hymen Hymenaee.

[181] mitte brachiolum teres,

[182] praetextate, puellulae:

[183] iam cubile adeat viri.

[184] io Hymen Hymenaee io,

[185] io Hymen Hymenaee.

[186] vos bonae senibus viris

[187] cognitae bene feminae,

[188] collocate puellulam.

[189] io Hymen Hymenaee io,

[190] io Hymen Hymenaee.

[191] iam licet venias, marite:

[192] uxor in thalamo tibi est,

[193] ore floridulo nitens,

[194] alba parthenice velut

[195] luteumue papaver.

[196] at, marite, ita me iuvent

[197] caelites, nihilo minus

[198] pulcer es, neque te Venus

[199] neglegit. sed abit dies:

[200] perge, ne remorare.

[201] non diu remoratus es:

[202] iam venis. bona te Venus

[203] iuverit, quoniam palam

[204] quod cupis cupis, et bonum

[205] non abscondis amorem.

[206] ille pulveris Africi

[207] siderumque micantium

[208] subducat numerum prius,

[209] qui vestri numerare volt

[210] multa milia ludi.

[211] ludite ut lubet, et brevi

[212] liberos date. non decet

[213] tam vetus sine liberis

[214] nomen esse, sed indidem

[215] semper ingenerari.

[216] Torquatus volo parvulus

[217] matris e gremio suae

[218] porrigens teneras manus

[219] dulce rideat ad patrem

[220] semihiante labello.

[221] sit suo similis patri

[222] Manlio et facile insciis

[223] noscitetur ab omnibus,

[224] et pudicitiam suae

[225] matris indicet ore.

[226] talis illius a bona

[227] matre laus genus approbet,

[228] qualis unica ab optima

[229] matre Telemacho manet

[230] fama Penelopeo.

[231] claudite ostia, virgines:

[232] lusimus satis. at boni

[233] coniuges, bene vivite et

[234] munere assiduo valentem

[235] exercete iuventam.

Carmen LXII

[1] Vesper adest, iuvenes, consurgite: Vesper Olympo

[2] exspectata diu vix tandem lumina tollit.

[3] surgere iam tempus, iam pinguis linquere mensas,

[4] iam veniet virgo, iam dicetur hymenaeus.

[5] Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee!

[6] Cernitis, innuptae, iuvenes? consurgite contra;

[7] nimirum Oetaeos ostendit Noctifer ignes.

[8] sic certest; viden ut perniciter exsiluere?

[9] non temere exsiluere, canent quod vincere par est.

[10] Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee!

[11] non facilis nobis, aequales, palma parata est:

[12] aspicite, innuptae secum ut meditata requirunt.

[13] non frustra meditantur: habent memorabile quod sit;

[14] nec mirum, penitus quae tota mente laborant.

[15] nos alio mentes, alio divisimus aures;

[16] iure igitur vincemur: amat victoria curam.

[17] quare nunc animos saltem convertite vestros;

[18] dicere iam incipient, iam respondere decebit.

[19] Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee!

[20] Hespere, quis caelo fertur crudelior ignis?

[21] qui natam possis complexu avellere matris,

[22] complexu matris retinentem avellere natam,

[23] et iuveni ardenti castam donare puellam.

[24] quid faciunt hostes capta crudelius urbe?

[25] Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee!

[26] Hespere, quis caelo lucet iucundior ignis?

[27] qui desponsa tua firmes conubia flamma,

[28] quae pepigere viri, pepigerunt ante parentes,

[29] nec iunxere prius quam se tuus extulit ardor.

[30] quid datur a divis felici optatius hora?

[31] Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee!

[32] Hesperus e nobis, aequales, abstulit unam.

[33] * * * [deest] * * *

[34] * * * [deest] * * *

[35] namque tuo aduentu vigilat custodia semper,

[36] nocte latent fures, quos idem saepe revertens,

[37] Hespere, mutato comprendis nomine Eous

[38] at lubet innuptis ficto te carpere questu.

[39] quid tum, si carpunt, tacita quem mente requirunt?

[40] Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee!

[41] Vt flos in saeptis secretus nascitur hortis,

[42] ignotus pecori, nullo convolsus aratro,

[43] quem mulcent aurae, firmat sol, educat imber;

[44] multi illum pueri, multae optavere puellae:

[45] idem cum tenui carptus defloruit ungui,

[46] nulli illum pueri, nullae optavere puellae:

[47] sic virgo, dum intacta manet, dum cara suis est;

[48] cum castum amisit polluto corpore florem,

[49] nec pueris iucunda manet, nec cara puellis.

[50] Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee!

[51] Vt vidua in nudo vitis quae nascitur arvo,

[52] numquam se extollit, numquam mitem educat uvam,

[53] sed tenerum prono deflectens pondere corpus

[54] iam iam contingit summum radice flagellum;

[55] hanc nulli agricolae, nulli coluere iuvenci:

[56] at si forte eadem est ulmo coniuncta marito,

[57] multi illam agricolae, multi coluere iuvenci:

[58] sic virgo dum intacta manet, dum inculta senescit;

[59] cum par conubium maturo tempore adepta est,

[60] cara viro magis et minus est invisa parenti.

[61] Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee!

[62] Et tu ne pugna cum tali coniuge virgo.

[63] non aequom est pugnare, pater cui tradidit ipse,

[64] ipse pater cum matre, quibus parere necesse est.

[65] virginitas non tota tua est, ex parte parentum est,

[66] tertia pars patrest, pars est data tertia matri,

[67] tertia sola tua est: noli pugnare duobus,

[68] qui genero suo iura simul cum dote dederunt.

[69] Hymen o Hymenaee, Hymen ades o Hymenaee!

Carmen LXIII

[1] Super alta vectus Attis celeri rate maria,

[2] Phrygium ut nemus citato cupide pede tetigit,

[3] adiitque opaca silvis redimita loca deae,

[4] stimulatus ibi furenti rabie, vagus animis,

[5] devolsit ili acuto sibi pondera silice,

[6] itaque ut relicta sensit sibi membra sine viro,

[7] etiam recente terrae sola sanguine maculans,

[8] niveis citata cepit manibus leve typanum,

[9] typanum tuum, Cybebe, tua, mater initia,

[10] quatiensque terga tauri teneris cava digitis

[11] canere haec suis adorta est tremebunda comitibus.

[12] ‘agite ite ad alta, Gallae, Cybeles nemora simul,

[13] simul ite, Dindymenae dominae vaga pecora,

[14] aliena quae petentes velut exules loca

[15] sectam meam exsecutae duce me mihi comites

[16] rapidum salum tulistis truculentaque pelagi

[17] et corpus evirastis Veneris nimio odio;

[18] hilarate erae citatis erroribus animum.

[19] mora tarda mente cedat: simul ite, sequimini

[20] Phrygiam ad domum Cybebes, Phrygia ad nemora deae,

[21] ubi cymbalum sonat vox, ubi tympana reboant,

[22] tibicen ubi canit Phryx curvo grave calamo,

[23] ubi capita Maenades vi iaciunt hederigerae,

[24] ubi sacra sancta acutis ululatibus agitant,

[25] ubi suevit illa divae volitare vaga cohors,

[26] quo nos decet citatis celerare tripudiis.’

[27] simul haec comitibus Attis cecinit notha mulier,

[28] thiasus repente linguis trepidantibus ululat,

[29] leve tympanum remugit, cava cymbala recrepant.

[30] viridem citus adit Idam properante pede chorus.

[31] furibunda simul anhelans vaga vadit animam agens

[32] comitata tympano Attis per opaca nemora dux,

[33] veluti iuvenca vitans onus indomita iugi;

[34] rapidae ducem sequuntur Gallae properipedem.

[35] itaque, ut domum Cybebes tetigere lassulae,

[36] nimio e labore somnum capiunt sine Cerere.

[37] piger his labante languore oculos sopor operit;

[38] abit in quiete molli rabidus furor animi.

[39] sed ubi oris aurei Sol radiantibus oculis

[40] lustravit aethera album, sola dura, mare ferum,

[41] pepulitque noctis umbras vegetis sonipedibus,

[42] ibi Somnus excitam Attin fugiens citus abiit;

[43] trepidante eum recepit dea Pasithea sinu.

[44] ita de quiete molli rapida sine rabie

[45] simul ipsa pectore Attis sua facta recoluit,

[46] liquidaque mente vidit sine quis ubique foret,

[47] animo aestuante rusum reditum ad vada tetulit.

[48] ibi maria vasta visens lacrimantibus oculis,

[49] patriam allocuta maestast ita voce miseriter.

[50] ‘patria o mei creatrix, patria o mea genetrix,

[51] ego quam miser relinquens, dominos ut erifugae

[52] famuli solent, ad Idae tetuli nemora pedem,

[53] ut aput nivem et ferarum gelida stabula forem,

[54] et earum omnia adirem furibunda latibula,

[55] ubinam aut quibus locis te positam, patria, reor?

[56] cupit ipsa pupula ad te sibi derigere aciem,

[57] rabie fera carens dum breve tempus animus est.

[58] egone a mea remota haec ferar in nemora domo?

[59] patria, bonis, amicis, genitoribus abero?

[60] abero foro, palaestra, stadio et gyminasiis?

[61] miser a miser, querendum est etiam atque etiam, anime.

[62] quod enim genus figurast, ego non quod obierim?

[63] ego mulier, ego adulescens, ego ephebus, ego puer,

[64] ego gymnasi fui flos, ego eram decus olei:

[65] mihi ianuae frequentes, mihi limina tepida,

[66] mihi floridis corollis redimita domus erat,

[67] linquendum ubi esset orto mihi Sole cubiculum.

[68] ego nunc deum ministra et Cybeles famula ferar?

[69] ego Maenas, ego mei pars, ego vir sterilis ero?

[70] ego viridis algida Idae nive amicta loca colam?

[71] ego vitam agam sub altis Phrygiae columinibus,

[72] ubi cerva silvicultrix, ubi aper nemorivagus?

[73] iam iam dolet quod egi, iam iamque paenitet.’

[74] roseis ut huic labellis sonitus citus abiit

[75] geminas deorum ad aures nova nuntia referens,

[76] ibi iuncta iuga resolvens Cybele leonibus

[77] laevumque pecoris hostem stimulans ita loquitur.

[78] ‘agedum,’ inquit ‘age ferox i, fac ut hunc furor

[79] fac uti furoris ictu reditum in nemora ferat,

[80] mea libere nimis qui fugere imperia cupit.

[81] age caede terga cauda, tua verbera patere,

[82] fac cuncta mugienti fremitu loca retonent,

[83] rutilam ferox torosa cervice quate iubam.’

[84] ait haec minax Cybebe religatque iuga manu.

[85] ferus ipse sese adhortans rapidum incitat animo,

[86] vadit, fremit, refringit virgulta pede vago.

[87] at ubi umida albicantis loca litoris adiit,

[88] teneramque vidit Attin prope marmora pelagi,

[89] facit impetum. illa demens fugit in nemora fera;

[90] ibi semper omne vitae spatium famula fuit.

[91] dea, magna dea, Cybebe, dea domina Dindymi,

[92] procul a mea tuos sit furor omnis, era, domo:

[93] alios age incitatos, alios age rabidos.

Carmen LXIV

[1] Peliaco quondam prognatae vertice pinus

[2] dicuntur liquidas Neptuni nasse per undas

[3] Phasidos ad fluctus et fines Aeetaeos,

[4] cum lecti iuvenes, Argivae robora pubis,

[5] auratam optantes Colchis avertere pellem

[6] ausi sunt vada salsa cita decurrere puppi,

[7] caerula verrentes abiegnis aequora palmis.

[8] diva quibus retinens in summis urbibus arces

[9] ipsa levi fecit volitantem flamine currum,

[10] pinea coniungens inflexae texta carinae.

[11] illa rudem cursu prima imbuit Amphitriten;

[12] quae simul ac rostro ventosum proscidit aequor

[13] tortaque remigio spumis incanuit unda,

[14] emersere freti candenti e gurgite vultus

[15] aequoreae monstrum Nereides admirantes.

[16] illa, atque alia, viderunt luce marinas

[17] mortales oculis nudato corpore Nymphas

[18] nutricum tenus exstantes e gurgite cano.

[19] tum Thetidis Peleus incensus fertur amore,

[20] tum Thetis humanos non despexit hymenaeos,

[21] tum Thetidi pater ipse iugandum Pelea sensit.

[22] o nimis optato saeclorum tempore nati

[23] heroes, salvete, deum genus! o bona matrum

[24] progenies, salvete iter * * *

[25] vos ego saepe, meo vos carmine compellabo.

[26] teque adeo eximie taedis felicibus aucte,

[27] Thessaliae columen Peleu, cui Iuppiter ipse,

[28] ipse suos divum genitor concessit amores;

[29] tene Thetis tenuit pulcerrima Nereine?

[30] tene suam Tethys concessit ducere neptem,

[31] Oceanusque, mari totum qui amplectitur orbem?

[32] quae simul optatae finito tempore luces

[33] aduenere, domum conventu tota frequentat

[34] Thessalia, oppletur laetanti regia coetu:

[35] dona ferunt prae se, declarant gaudia vultu.

[36] deseritur Cieros, linquunt Pthiotica Tempe

[37] Crannonisque domos ac moenia Larisaea,

[38] Pharsalum coeunt, Pharsalia tecta frequentant.

[39] rura colit nemo, mollescunt colla iuvencis,

[40] non humilis curvis purgatur vinea rastris,

[41] non glebam prono convellit vomere taurus,

[42] non falx attenuat frondatorum arboris umbram,

[43] squalida desertis rubigo infertur aratris.

[44] ipsius at sedes, quacumque opulenta recessit

[45] regia, fulgenti splendent auro atque argento.

[46] candet ebur soliis, collucent pocula mensae,

[47] tota domus gaudet regali splendida gaza.

[48] pulvinar vero divae geniale locatur

[49] sedibus in mediis, Indo quod dente politum

[50] tincta tegit roseo conchyli purpura fuco.

[51] haec vestis priscis hominum variata figuris

[52] heroum mira virtutes indicat arte.

[53] namque fluentisono prospectans litore Diae,

[54] Thesea cedentem celeri cum classe tuetur

[55] indomitos in corde gerens Ariadna furores,

[56] necdum etiam sese quae visit visere credit,

[57] utpote fallaci quae tum primum excita somno

[58] desertam in sola miseram se cernat harena.

[59] immemor at iuvenis fugiens pellit vada remis,

[60] irrita ventosae linquens promissa procellae.

[61] quem procul ex alga maestis Minois ocellis,

[62] saxea ut effigies bacchantis, prospicit, eheu,

[63] prospicit et magnis curarum fluctuat undis,

[64] non flavo retinens subtilem vertice mitram,

[65] non contecta levi velatum pectus amictu,

[66] non tereti strophio lactentis vincta papillas,

[67] omnia quae toto delapsa e corpore passim

[68] ipsius ante pedes fluctus salis alludebant.

[69] sed neque tum mitrae neque tum fluitantis amictus

[70] illa vicem curans toto ex te pectore, Theseu,

[71] toto animo, tota pendebat perdita mente.

[72] misera, assiduis quam luctibus externavit

[73] spinosas Erycina serens in pectore curas,

[74] illa tempestate, ferox quo ex tempore Theseus

[75] egressus curvis e litoribus Piraei

[76] attigit iniusti regis Gortynia templa.

[77] nam perhibent olim crudeli peste coactam

[78] Androgeoneae poenas exsolvere caedis

[79] electos iuvenes simul et decus innuptarum

[80] Cecropiam solitam esse dapem dare Minotauro.

[81] quis angusta malis cum moenia vexarentur,

[82] ipse suum Theseus pro caris corpus Athenis

[83] proicere optavit potius quam talia Cretam

[84] funera Cecropiae nec funera portarentur.

[85] atque ita nave levi nitens ac lenibus auris

[86] magnanimum ad Minoa venit sedesque superbas.

[87] hunc simul ac cupido conspexit lumine virgo

[88] regia, quam suavis exspirans castus odores

[89] lectulus in molli complexu matris alebat,

[90] quales Eurotae praecingunt flumina myrtus

[91] aurave distinctos educit verna colores,

[92] non prius ex illo flagrantia declinavit

[93] lumina, quam cuncto concepit corpore flammam

[94] funditus atque imis exarsit tota medullis.

[95] heu misere exagitans immiti corde furores

[96] sancte puer, curis hominum qui gaudia misces,

[97] quaeque regis Golgos quaeque Idalium frondosum,

[98] qualibus incensam iactastis mente puellam

[99] fluctibus, in flavo saepe hospite suspirantem!

[100] quantos illa tulit languenti corde timores!

[101] quanto saepe magis fulgore expalluit auri,

[102] cum saevum cupiens contra contendere monstrum

[103] aut mortem appeteret Theseus aut praemia laudis!

[104] non ingrata tamen frustra munuscula divis

[105] promittens tacito succepit vota labello.

[106] nam velut in summo quatientem brachia Tauro

[107] quercum aut conigeram sudanti cortice pinum

[108] indomitus turbo contorquens flamine robur,

[109] eruit (illa procul radicitus exturbata

[110] prona cadit, late quaevis cumque obuia frangens,)

[111] sic domito saevum prostravit corpore Theseus

[112] nequiquam vanis iactantem cornua ventis.

[113] inde pedem sospes multa cum laude reflexit

[114] errabunda regens tenui vestigia filo,

[115] ne labyrintheis e flexibus egredientem

[116] tecti frustraretur inobservabilis error.

[117] sed quid ego a primo digressus carmine plura

[118] commemorem, ut linquens genitoris filia vultum,

[119] ut consanguineae complexum, ut denique matris,

[120] quae misera in gnata deperdita laeta

[121] omnibus his Thesei dulcem praeoptarit amorem:

[122] aut ut vecta rati spumosa ad litora Diae

[123] aut ut eam devinctam lumina somno

[124] liquerit immemori discedens pectore coniunx?

[125] saepe illam perhibent ardenti corde furentem

[126] clarisonas imo fudisse e pectore voces,

[127] ac tum praeruptos tristem conscendere montes,

[128] unde aciem pelagi vastos protenderet aestus,

[129] tum tremuli salis aduersas procurrere in undas

[130] mollia nudatae tollentem tegmina surae,

[131] atque haec extremis maestam dixisse querellis,

[132] frigidulos udo singultus ore cientem:

[133] ‘sicine me patriis avectam, perfide, ab aris

[134] perfide, deserto liquisti in litore, Theseu?

[135] sicine discedens neglecto numine divum,

[136] immemor a! devota domum periuria portas?

[137] nullane res potuit crudelis flectere mentis

[138] consilium? tibi nulla fuit clementia praesto,

[139] immite ut nostri vellet miserescere pectus?

[140] at non haec quondam blanda promissa dedisti

[141] voce mihi, non haec miserae sperare iubebas,

[142] sed conubia laeta, sed optatos hymenaeos,

[143] quae cuncta aereii discerpunt irrita venti.

[144] nunc iam nulla viro iuranti femina credat,

[145] nulla viri speret sermones esse fideles;

[146] quis dum aliquid cupiens animus praegestit apisci,

[147] nil metuunt iurare, nihil promittere parcunt:

[148] sed simul ac cupidae mentis satiata libido est,

[149] dicta nihil metuere, nihil periuria curant.

[150] certe ego te in medio versantem turbine leti

[151] eripui, et potius germanum amittere crevi,

[152] quam tibi fallaci supremo in tempore dessem.

[153] pro quo dilaceranda feris dabor alitibusque

[154] praeda, neque iniacta tumulabor mortua terra.

[155] quaenam te genuit sola sub rupe leaena,

[156] quod mare conceptum spumantibus exspuit undis,

[157] quae Syrtis, quae Scylla rapax, quae vasta Carybdis,

[158] talia qui reddis pro dulci praemia vita?

[159] si tibi non cordi fuerant conubia nostra,

[160] saeva quod horrebas prisci praecepta parentis,

[161] attamen in vestras potuisti ducere sedes,

[162] quae tibi iucundo famularer serva labore,

[163] candida permulcens liquidis vestigia lymphis,

[164] purpureave tuum consternens veste cubile.

[165] sed quid ego ignaris nequiquam conquerar auris,

[166] externata malo, quae nullis sensibus auctae

[167] nec missas audire queunt nec reddere voces?

[168] ille autem prope iam mediis versatur in undis,

[169] nec quisquam apparet vacua mortalis in alga.

[170] sic nimis insultans extremo tempore saeva

[171] fors etiam nostris invidit questibus auris.

[172] Iuppiter omnipotens, utinam ne tempore primo

[173] Gnosia Cecropiae tetigissent litora puppes,

[174] indomito nec dira ferens stipendia tauro

[175] perfidus in Cretam religasset navita funem,

[176] nec malus hic celans dulci crudelia forma

[177] consilia in nostris requiesset sedibus hospes!

[178] nam quo me referam? quali spe perdita nitor?

[179] Idaeosne petam montes? at gurgite lato

[180] discernens ponti truculentum dividit aequor.

[181] an patris auxilium sperem? quemne ipsa reliqui

[182] respersum iuvenem fraterna caede secuta?

[183] coniugis an fido consoler memet amore?

[184] quine fugit lentos incurvans gurgite remos?

[185] praeterea nullo colitur sola insula tecto,

[186] nec patet egressus pelagi cingentibus undis.

[187] nulla fugae ratio, nulla spes: omnia muta,

[188] omnia sunt deserta, ostentant omnia letum.

[189] non tamen ante mihi languescent lumina morte,

[190] nec prius a fesso secedent corpore sensus,

[191] quam iustam a divis ecam prodita multam

[192] caelestumque fidem postrema comprecer hora.

[193] quare facta virum multantes vindice poena

[194] Eumenides, quibus anguino redimita capillo

[195] frons exspirantis praeportat pectoris iras,

[196] huc huc aduentate, meas audite querellas,

[197] quas ego, vae misera, extremis proferre medullis

[198] cogor inops, ardens, amenti caeca furore.

[199] quae quoniam verae nascuntur pectore ab imo,

[200] vos nolite pati nostrum vanescere luctum,

[201] sed quali solam Theseus me mente reliquit,

[202] tali mente, deae, funestet seque suosque.’

[203] has postquam maesto profudit pectore voces,

[204] supplicium saevis ecens anxia factis,

[205] annuit invicto caelestum numine rector;

[206] quo motu tellus atque horrida contremuerunt

[207] aequora concussitque micantia sidera mundus.

[208] ipse autem caeca mentem caligine Theseus

[209] consitus oblito dimisit pectore cuncta,

[210] quae mandata prius constanti mente tenebat,

[211] dulcia nec maesto sustollens signa parenti

[212] sospitem Erechtheum se ostendit visere portum.

[213] namque ferunt olim, classi cum moenia divae

[214] linquentem gnatum ventis concrederet Aegeus,

[215] talia complexum iuveni mandata dedisse:

[216] ‘gnate mihi longa iucundior unice vita,

[217] gnate, ego quem in dubios cogor dimittere casus,

[218] reddite in extrema nuper mihi fine senectae,

[219] quandoquidem fortuna mea ac tua fervida virtus

[220] eripit invito mihi te, cui languida nondum

[221] lumina sunt gnati cara saturata figura,

[222] non ego te gaudens laetanti pectore mittam,

[223] nec te ferre sinam fortunae signa secundae,

[224] sed primum multas expromam mente querellas,

[225] canitiem terra atque infuso pulvere foedans,

[226] inde infecta vago suspendam lintea malo,

[227] nostros ut luctus nostraeque incendia mentis

[228] carbasus obscurata dicet ferrugine Hibera.

[229] quod tibi si sancti concesserit incola Itoni,

[230] quae nostrum genus ac sedes defendere Erecthei

[231] annuit, ut tauri respergas sanguine dextram,

[232] tum vero facito ut memori tibi condita corde

[233] haec vigeant mandata, nec ulla oblitteret aetas;

[234] ut simul ac nostros invisent lumina collis,

[235] funestam antennae deponant undique vestem,

[236] candidaque intorti sustollant vela rudentes,

[237] quam primum cernens ut laeta gaudia mente

[238] agnoscam, cum te reducem aetas prospera sistet.’

[239] haec mandata prius constanti mente tenentem

[240] Thesea ceu pulsae ventorum flamine nubes

[241] aereum nivei montis liquere cacumen.

[242] at pater, ut summa prospectum ex arce petebat,

[243] anxia in assiduos absumens lumina fletus,

[244] cum primum infecti conspexit lintea veli,

[245] praecipitem sese scopulorum e vertice iecit,

[246] amissum credens immiti Thesea fato.

[247] sic funesta domus ingressus tecta paterna

[248] morte ferox Theseus, qualem Minoidi luctum

[249] obtulerat mente immemori, talem ipse recepit.

[250] quae tum prospectans cedentem maesta carinam

[251] multiplices animo voluebat saucia curas.

[252] at parte ex alia florens volitabat Iacchus

[253] cum thiaso Satyrorum et Nysigenis Silenis,

[254] te quaerens, Ariadna, tuoque incensus amore.

[255] * * * [deest] * * *

[256] quae tum alacres passim lymphata mente furebant

[257] euhoe bacchantes, euhoe capita inflectentes.

[258] harum pars tecta quatiebant cuspide thyrsos,

[259] pars e divolso iactabant membra iuvenco,

[260] pars sese tortis serpentibus incingebant,

[261] pars obscura cavis celebrabant orgia cistis,

[262] orgia quae frustra cupiunt audire profani;

[263] plangebant aliae proceris tympana palmis,

[264] aut tereti tenuis tinnitus aere ciebant;

[265] multis raucisonos efflabant cornua bombos

[266] barbaraque horribili stridebat tibia cantu.

[267] talibus amplifice vestis decorata figuris

[268] pulvinar complexa suo velabat amictu.

[269] quae postquam cupide spectando Thessala pubes

[270] expleta est, sanctis coepit decedere divis.

[271] hic, qualis flatu placidum mare matutino

[272] horrificans Zephyrus proclivas incitat undas,

[273] Aurora exoriente vagi sub limina Solis,

[274] quae tarde primum clementi flamine pulsae

[275] procedunt leviterque sonant plangore cachinni,

[276] post vento crescente magis magis increbescunt,

[277] purpureaque procul nantes ab luce refulgent:

[278] sic tum vestibuli linquentes regia tecta

[279] ad se quisque vago passim pede discedebant.

[280] quorum post abitum princeps e vertice Pelei

[281] aduenit Chiron portans silvestria dona:

[282] nam quoscumque ferunt campi, quos Thessala magnis

[283] montibus ora creat, quos propter fluminis undas

[284] aura parit flores tepidi fecunda Favoni,

[285] hos indistinctis plexos tulit ipse corollis,

[286] quo permulsa domus iucundo risit odore.

[287] confestim Penios adest, viridantia Tempe,

[288] Tempe, quae silvae cingunt super impendentes,

[289] Minosim linquens doris celebranda choreis,

[290] non vacuos: namque ille tulit radicitus altas

[291] fagos ac recto proceras stipite laurus,

[292] non sine nutanti platano lentaque sorore

[293] flammati Phaethontis et aerea cupressu.

[294] haec circum sedes late contexta locavit,

[295] vestibulum ut molli velatum fronde vireret.

[296] post hunc consequitur sollerti corde Prometheus,

[297] extenuata gerens veteris vestigia poenae,

[298] quam quondam silici restrictus membra catena

[299] persoluit pendens e verticibus praeruptis.

[300] inde pater divum sancta cum coniuge natisque

[301] aduenit caelo, te solum, Phoebe, relinquens

[302] unigenamque simul cultricem montibus Idri:

[303] Pelea nam tecum pariter soror aspernata est,

[304] nec Thetidis taedas voluit celebrare iugales.

[305] qui postquam niveis flexerunt sedibus artus

[306] large multiplici constructae sunt dape mensae,

[307] cum interea infirmo quatientes corpora motu

[308] veridicos Parcae coeperunt edere cantus.

[309] his corpus tremulum complectens undique vestis

[310] candida purpurea talos incinxerat ora,

[311] at roseae niveo residebant vertice vittae,

[312] aeternumque manus carpebant rite laborem.

[313] laeva colum molli lana retinebat amictum,

[314] dextera tum leviter deducens fila supinis

[315] formabat digitis, tum prono in pollice torquens

[316] libratum tereti versabat turbine fusum,

[317] atque ita decerpens aequabat semper opus dens,

[318] laneaque aridulis haerebant morsa labellis,

[319] quae prius in levi fuerant exstantia filo:

[320] ante pedes autem candentis mollia lanae

[321] vellera virgati custodibant calathisci.

[322] haec tum clarisona pellentes vellera voce

[323] talia divino fuderunt carmine fata,

[324] carmine, perfidiae quod post nulla arguet aetas.

[325] o decus eximium magnis virtutibus augens,

[326] Emathiae tutamen, Opis carissime nato,

[327] accipe, quod laeta tibi pandunt luce sorores,

[328] veridicum oraclum: sed vos, quae fata sequuntur,

[329] currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

[330] adueniet tibi iam portans optata maritis

[331] Hesperus, adueniet fausto cum sidere coniunx,

[332] quae tibi flexanimo mentem perfundat amore,

[333] languidulosque paret tecum coniungere somnos,

[334] levia substernens robusto bracchia collo.

[335] currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

[336] nulla domus tales umquam contexit amores,

[337] nullus amor tali coniunxit foedere amantes,

[338] qualis adest Thetidi, qualis concordia Peleo.

[339] currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

[340] nascetur vobis expers terroris Achilles,

[341] hostibus haud tergo, sed forti pectore notus,

[342] qui persaepe vago victor certamine cursus

[343] flammea praevertet celeris vestigia cervae.

[344] currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

[345] non illi quisquam bello se conferet heros,

[346] cum Phrygii Teucro manabunt sanguine

[347] Troicaque obsidens longinquo moenia bello,

[348] periuri Pelopis vastabit tertius heres.

[349] currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

[350] illius egregias virtutes claraque facta

[351] saepe fatebuntur gnatorum in funere matres,

[352] cum incultum cano solvent a vertice crinem,

[353] putridaque infirmis variabunt pectora palmis.

[354] currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

[355] namque velut densas praecerpens messor aristas

[356] sole sub ardenti flaventia demetit arva,

[357] Troiugenum infesto prosternet corpora ferro.

[358] currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

[359] testis erit magnis virtutibus unda Scamandri,

[360] quae passim rapido diffunditur Hellesponto,

[361] cuius iter caesis angustans corporum acervis

[362] alta tepefaciet permixta flumina caede.

[363] currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

[364] denique testis erit morti quoque reddita praeda,

[365] cum teres excelso coacervatum aggere bustum

[366] excipiet niveos perculsae virginis artus.

[367] currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

[368] nam simul ac fessis dederit fors copiam Achivis

[369] urbis Dardaniae Neptunia solvere vincla,

[370] alta Polyxenia madefient caede sepulcra;

[371] quae, velut ancipiti succumbens victima ferro,

[372] proiciet truncum summisso poplite corpus.

[373] currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

[374] quare agite optatos animi coniungite amores.

[375] accipiat coniunx felici foedere divam,

[376] dedatur cupido iam dudum nupta marito.

[377] currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

[378] non illam nutrix orienti luce revisens

[379] hesterno collum poterit circumdare filo,

[380] anxia nec mater discordis maesta puellae

[381] secubitu caros mittet sperare nepotes.

[382] currite ducentes subtegmina, currite, fusi.

[383] talia praefantes quondam felicia Pelei

[384] carmina divino cecinerunt pectore Parcae.

[385] praesentes namque ante domos invisere castas

[386] heroum, et sese mortali ostendere coetu,

[387] caelicolae nondum spreta pietate solebant.

[388] saepe pater divum templo in fulgente revisens,

[389] annua cum festis venissent sacra diebus,

[390] conspexit terra centum procumbere tauros.

[391] saepe vagus Liber Parnasi vertice summo

[392] Thyiadas effusis evantis crinibus egit,

[393] cum Delphi tota certatim ex urbe ruentes

[394] acciperent laeti divum fumantibus aris.

[395] saepe in letifero belli certamine Mavors

[396] aut rapidi Tritonis era aut Amarunsia virgo

[397] armatas hominum est praesens hortata catervas.

[398] sed postquam tellus scelere est imbuta nefando

[399] iustitiamque omnes cupida de mente fugarunt,

[400] perfudere manus fraterno sanguine fratres,

[401] destitit extinctos gnatus lugere parentes,

[402] optavit genitor primaevi funera nati,

[403] liber ut innuptae poteretur flore novercae,

[404] ignaro mater substernens se impia nato

[405] impia non verita est divos scelerare penates.

[406] omnia fanda nefanda malo permixta furore

[407] iustificam nobis mentem avertere deorum.

[408] quare nec talis dignantur visere coetus,

[409] nec se contingi patiuntur lumine claro.

Carmen LXV

[1] Etsi me assiduo confectum cura dolore

[2] sevocat a doctis, Ortale, virginibus,

[3] nec potis est dulcis Musarum expromere fetus

[4] mens animi, tantis fluctuat ipsa malis –

[5] namque mei nuper Lethaeo in gurgite fratris

[6] pallidulum manans alluit unda pedem,

[7] Troia Rhoeteo quem subter litore tellus

[8] ereptum nostris obterit ex oculis.

[9] * * * [deest] * * *

[10] numquam ego te, vita frater amabilior,

[11] aspiciam posthac? at certe semper amabo,

[12] semper maesta tua carmina morte canam,

[13] qualia sub densis ramorum concinit umbris

[14] Daulias, absumpti fata gemens Ityli –

[15] sed tamen in tantis maeroribus, Ortale, mitto

[16] haec expressa tibi carmina Battiadae,

[17] ne tua dicta vagis nequiquam credita ventis

[18] effluxisse meo forte putes animo,

[19] ut missum sponsi furtivo munere malum

[20] procurrit casto virginis e gremio,

[21] quod miserae oblitae molli sub veste locatum,

[22] dum aduentu matris prosilit, excutitur,

[23] atque illud prono praeceps agitur decursu,

[24] huic manat tristi conscius ore rubor.

Carmen LXVI

[1] Omnia qui magni dispexit lumina mundi,

[2] qui stellarum ortus comperit atque obitus,

[3] flammeus ut rapidi solis nitor obscuretur,

[4] ut cedant certis sidera temporibus,

[5] ut Triviam furtim sub Latmia saxa relegans

[6] dulcis amor gyro devocet aereo:

[7] idem me ille Conon caelesti in limine vidit

[8] e Beroniceo vertice caesariem

[9] fulgentem clare, quam multis illa dearum

[10] levia protendens brachia pollicita est,

[11] qua rex tempestate novo auctus hymenaeo

[12] vastatum finis iverat Assyrios,

[13] dulcia nocturnae portans vestigia rixae,

[14] quam de virgineis gesserat exuviis.

[15] estne novis nuptis odio Venus? anne parentum

[16] frustrantur falsis gaudia lacrimulis,

[17] ubertim thalami quas intra limina fundunt?

[18] non, ita me divi, vera gemunt, iverint.

[19] id mea me multis docuit regina querellis

[20] invisente novo proelia torva viro.

[21] et tu non orbum luxti deserta cubile,

[22] sed fratris cari flebile discidium?

[23] quam penitus maestas exedit cura medullas!

[24] ut tibi tunc toto pectore sollicitae

[25] sensibus ereptis mens excidit! at ego certe

[26] cognoram a parva virgine magnanimam.

[27] anne bonum oblita es facinus, quo regium adepta es

[28] coniugium, quod non fortior ausitalis?

[29] sed tum maesta virum mittens quae verba locuta est!

[30] Iuppiter, ut tristi lumina saepe manu!

[31] quis te mutavit tantus deus? an quod amantes

[32] non longe a caro corpore abesse volunt?

[33] atque ibi me cunctis pro dulci coniuge divis

[34] non sine taurino sanguine pollicita es,

[35] si reditum tetulisset. is haut in tempore longo

[36] captam Asiam Aegypti finibus addiderat.

[37] quis ego pro factis caelesti reddita coetu

[38] pristina vota novo munere dissolvo.

[39] invita, o regina, tuo de vertice cessi,

[40] invita: adiuro teque tuumque caput,

[41] digna ferat quod si quis inaniter adiurarit:

[42] sed qui se ferro postulet esse parem?

[43] ille quoque eversus mons est, quem maximum in oris

[44] progenies Thiae clara supervehitur,

[45] cum Medi peperere novum mare, cumque iuventus

[46] per medium classi barbara navit Athon.

[47] quid facient crines, cum ferro talia cedant?

[48] Iuppiter, ut Chalybon omne genus pereat,

[49] et qui principio sub terra quaerere venas

[50] institit ac ferri stringere duritiem!

[51] abiunctae paulo ante comae mea fata sorores

[52] lugebant, cum se Memnonis Aethiopis

[53] unigena impellens nutantibus aera pennis

[54] obtulit Arsinoes Locridis ales equos,

[55] isque per aetherias me tollens avolat umbras

[56] et Veneris casto collocat in gremio.

[57] ipsa suum Zephyritis eo famulum legarat

[58] Graiia Canopitis incola litoribus.

[59] hi dii ven ibi vario ne solum in lumine caeli

[60] ex Ariadnaeis aurea temporibus

[61] fixa corona foret, sed nos quoque fulgeremus

[62] devotae flavi verticis exuviae,

[63] uvidulam a fluctu cedentem ad templa deum me

[64] sidus in antiquis diva novum posuit.

[65] Virginis et saevi contingens namque Leonis

[66] lumina, Callisto iuncta Lycaoniae,

[67] vertor in occasum, tardum dux ante Booten,

[68] qui vix sero alto mergitur Oceano.

[69] sed quamquam me nocte premunt vestigia divum,

[70] lux autem canae Tethyi restituit

[71] (pace tua fari hic liceat, Ramnusia virgo,

[72] namque ego non ullo vera timore tegam,

[73] nec si me infestis discerpent sidera dictis,

[74] condita quin veri pectoris evolvam),

[75] non his tam laetor rebus, quam me afore semper,

[76] afore me a dominae vertice discrucior,

[77] quicum ego, dum virgo quondam fuit omnibus expers

[78] unguentis, una milia multa bibi.

[79] nunc vos, optato quas iunxit lumine taeda,

[80] non prius unanimis corpora coniugibus

[81] tradite nudantes reiecta veste papillas,

[82] quam iucunda mihi munera libet onyx,

[83] vester onyx, casto colitis quae iura cubili.

[84] sed quae se impuro dedit adulterio,

[85] illius a mala dona levis bibat irrita pulvis:

[86] namque ego ab indignis praemia nulla peto.

[87] sed magis, o nuptae, semper concordia vestras,

[88] semper amor sedes incolat assiduus.

[89] tu vero, regina, tuens cum sidera divam

[90] placabis festis luminibus Venerem,

[91] unguinis expertem non siris esse tuam me,

[92] sed potius largis affice muneribus.

[93] sidera corruerint utinam! coma regia fiam,

[94] proximus Hydrochoi fulgeret Oarion!

Carmen LXVII

[1] O dulci iucunda viro, iucunda parenti,

[2] salve, teque bona Iuppiter auctet ope,

[3] ianua, quam Balbo dicunt servisse benigne

[4] olim, cum sedes ipse senex tenuit,

[5] quamque ferunt rursus gnato servisse maligne,

[6] postquam es porrecto facta marita sene.

[7] dic agedum nobis, quare mutata feraris

[8] in dominum veterem deservisse fidem.

[9] ‘Non (ita Caecilio placeam, cui tradita nunc sum)

[10] culpa mea est, quamquam dicitur esse mea,

[11] nec peccatum a me quisquam pote dicere quicquam:

[12] verum istius populi ianua qui te facit,

[13] qui quacumque aliquid reperitur non bene factum

[14] ad me omnes clamant: ianua, culpatua est.’

[15] Non istuc satis est uno te dicere verbo.

[16] sed facere ut quivis sentiat et videat.

[17] ‘Qui possum? nemo quaerit nec scire laborat?’

[18] Nos volumus: nobis dicere ne dubita.

[19] ‘Primum igitur, virgo quod fertur tradita nobis,

[20] falsum est. non illam vir prior attigerit,

[21] languidior tenera cui pendens sicula beta.

[22] numquam se mediam sustulit ad tunicam;

[23] sed pater illius gnati violasse cubile

[24] dicitur et miseram conscelerasse domum,

[25] sive quod impia mens caeco flagrabat amore,

[26] seu quod iners sterili semine natus erat,

[27] ut quaerendum unde foret nervosius illud,

[28] quod posset zonam solvere virgineam.’

[29] Egregium narras mira pietate parentem.

[30] qui ipse sui gnati minxerit in gremium.

[31] Atqui non solum hoc dicit se cognitum habere

[32] Brixia Cycneae supposita speculae,

[33] flavus quam molli praecurrit flumine Mella,

[34] Brixia Veronae mater amata meae,

[35] sed de Postumio et Corneli narrat amore,

[36] cum quibus illa malum fecit adulterium.

[37] dixerit hic aliquis: quid? tu istaec, ianua, nosti,

[38] cui numquam domini limine abesse licet,

[39] nec populum auscultare, sed hic suffixa tigillo

[40] tantum operire soles aut aperire domum?

[41] saepe illam audivi furtiva voce loquentem

[42] solam cum ancillis haec sua flagitia,

[43] nomine dicentem quos diximus, utpote quae mi

[44] speraret nec linguam esse nec auriculam.

[45] praeterea addebat quendam, quem dicere nolo

[46] nomine, ne tollat rubra supercilia.

[47] longus homo est, magnas cui lites intulit olim

[48] falsum mendaci ventre puerperium.’

Carmen LXVIII

[1] Quod mihi fortuna casuque oppressus acerbo

[2] conscriptum hoc lacrimis mittis epistolium,

[3] naufragum ut eiectum spumantibus aequoris undis

[4] sublevem et a mortis limine restituam,

[5] quem neque sancta Venus molli requiescere somno

[6] desertum in lecto caelibe perpetitur,

[7] nec veterum dulci scriptorum carmine Musae

[8] oblectant, cum mens anxia pervigilat:

[9] id gratum est mihi, me quoniam tibi dicis amicum,

[10] muneraque et Musarum hinc petis et Veneris.

[11] sed tibi ne mea sint ignota incommoda, Mani,

[12] neu me odisse putes hospitis officium,

[13] accipe, quis merser fortunae fluctibus ipse,

[14] ne amplius a misero dona beata petas.

[15] tempore quo primum vestis mihi tradita pura est,

[16] iucundum cum aetas florida ver ageret,

[17] multa satis lusi: non est dea nescia nostri,

[18] quae dulcem curis miscet amaritiem.

[19] sed totum hoc studium luctu fraterna mihi mors

[20] abstulit. o misero frater adempte mihi,

[21] tu mea tu moriens fregisti commoda, frater,

[22] tecum una tota est nostra sepulta domus,

[23] omnia tecum una perierunt gaudia nostra,

[24] quae tuus in vita dulcis alebat amor.

[25] cuius ego interitu tota de mente fugavi

[26] haec studia atque omnes delicias animi.

[27] quare, quod scribis Veronae turpe Catullo

[28] esse, quod hic quisquis de meliore nota

[29] frigida deserto tepefactet membra cubili,

[30] id, Mani, non est turpe, magis miserum est.

[31] ignosces igitur si, quae mihi luctus ademit,

[32] haec tibi non tribuo munera, cum nequeo.

[33] nam, quod scriptorum non magna est copia apud me,

[34] hoc fit, quod Romae vivimus: illa domus,

[35] illa mihi sedes, illic mea carpitur aetas;

[36] huc una ex multis capsula me sequitur.

[37] quod cum ita sit, nolim statuas nos mente maligna

[38] id facere aut animo non satis ingenuo,

[39] quod tibi non utriusque petenti copia posta est:

[40] ultro ego deferrem, copia siqua foret.

[41] Non possum reticere, deae, qua me Allius in re

[42] iuverit aut quantis iuverit officiis,

[43] ne fugiens saeclis obliviscentibus aetas

[44] illius hoc caeca nocte tegat studium:

[45] sed dicam vobis, vos porro dicite multis

[46] milibus et facite haec carta loquatur anus.

[47] * * * [deest] * * *

[48] notescatque magis mortuus atque magis,

[49] nec tenuem texens sublimis aranea telam

[50] in deserto Alli nomine opus faciat.

[51] nam, mihi quam dederit duplex Amathusia curam,

[52] scitis, et in quo me torruerit genere,

[53] cum tantum arderem quantum Trinacria rupes

[54] lymphaque in Oetaeis Malia Thermopylis,

[55] maesta neque assiduo tabescere lumina fletu

[56] cessarent. tristique imbre madere genae.

[57] qualis in aerii perlucens vertice montis

[58] rivus muscoso prosilit e lapide,

[59] qui cum de prona praeceps est valle volutus,

[60] per medium densi transit iterpopuli,

[61] dulce viatori lasso in sudore levamen,

[62] cum gravis exustos aestus hiulcat agros:

[63] hic, velut in nigro iactatis turbine nautis

[64] lenius aspirans aura secunda venit

[65] iam prece Pollucis, iam Castoris implorata,

[66] tale fuit nobis Allius auxilium.

[67] is clausum lato patefecit limite campum,

[68] isque domum nobis isque dedit dominae,

[69] ad quam communes exerceremus amores.

[70] quo mea se molli candida diva pede

[71] intulit et trito fulgentem in limine plantam

[72] innixa arguta constituit solea,

[73] coniugis ut quondam flagrans aduenit amore

[74] Protesilaeam Laodamia domum

[75] inceptam frustra, nondum cum sanguine sacro

[76] hostia caelestis pacificasseteros.

[77] nil mihi tam valde placeat, Ramnusia virgo,

[78] quod temere invitis suscipiatur eris.

[79] quam ieiuna pium desiderat ara cruorem,

[80] docta est amisso Laudamia viro,

[81] coniugis ante coacta novi dimittere collum,

[82] quam veniens una atque altera rursus hiems

[83] noctibus in longis avidum saturasset amorem,

[84] posset ut abrupto vivere coniugio,

[85] quod scibant Parcae non longo tempore abesse,

[86] si miles muros isset ad Iliacos.

[87] nam tum Helenae raptu primores Argivorum

[88] coeperat ad sese Troia ciere viros,

[89] Troia (nefas!) commune sepulcrum Asiae Europaeque,

[90] Troia virum et virtutum omnium acerba cinis,

[91] quaene etiam nostro letum miserabile fratri

[92] attulit. ei misero frater adempte mihi

[93] ei misero fratri iucundum lumen ademptum,

[94] tecum una tota est nostra sepulta domus,

[95] omnia tecum una perierunt gaudia nostra,

[96] quae tuus in vita dulcis alebat amor.

[97] quem nunc tam longe non inter nota sepulcra

[98] nec prope cognatos compositum cineres,

[99] sed Troia obscena, Troia infelice sepultum

[100] detinet extremo terra aliena solo.

[101] ad quam tum properans fertur undique pubes

[102] Graecae penetralis deservisse focos,

[103] ne Paris abducta gavisus libera moecha

[104] otia pacato degeret in thalamo.

[105] quo tibi tum casu, pulcerrima Laudamia,

[106] ereptum est vita dulcius atque anima

[107] coniugium: tanto te absorbens vertice amoris

[108] aestus in abruptum detulerat barathrum,

[109] quale ferunt Grai Pheneum prope Cylleneum

[110] siccare emulsa pingue palude solum,

[111] quod quondam caesis montis fodisse medullis

[112] audit falsiparens Amphitryoniades,

[113] tempore quo certa Stymphalia monstra sagitta

[114] perculit imperio deterioris eri,

[115] pluribus ut caeli tereretur ianua divis,

[116] Hebe nec longa virginitate foret.

[117] sed tuus altus amor barathro fuit altior illo,

[118] qui tamen indomitam ferre iugum docuit.

[119] nam nec tam carum confecto aetate parenti

[120] una caput seri nata nepotis alit,

[121] qui cum divitiis vix tandem iuventus avitis

[122] nomen testatas intulit in tabulas,

[123] impia derisi gentilis gaudia tollens,

[124] suscitat a cano volturium capiti:

[125] nec tantum niveo gavisa est ulla columbo

[126] compar, quae multo dicitur improbius

[127] oscula mordenti semper decerpere rostro,

[128] quam quae praecipue multivola est mulier.

[129] sed tu horum magnos vicisti sola furores,

[130] ut semel es flavo conciliata viro.

[131] aut nihil aut paulum cui tum concedere digna

[132] lux mea se nostrum contulit in gremium,

[133] quam circumcursans hinc illinc saepe Cupido

[134] fulgebat crocina candidus in tunica.

[135] quae tamen etsi uno non est contenta Catullo,

[136] rara verecundae furta feremus erae

[137] ne nimium simus stultorum more molesti.

[138] saepe etiam Iuno, maxima caelicolum,

[139] coniugis in culpa flagrantem concoquit iram,

[140] noscens omnivoli plurima furta Iovis.

[141] atqui nec divis homines componier aequum est,

[142] * * * [deest] * * *

[143] * * * [deest] * * *

[144] ingratum tremuli tolle parentis onus.

[145] nec tamen illa mihi dextra deducta paterna

[146] fragrantem Assyrio venit odore domum,

[147] sed furtiva dedit mira munuscula nocte,

[148] ipsius ex ipso dempta viri gremio.

[149] quare illud satis est, si nobis is datur unis

[150] quem lapide illa dies candidiore notat.

[151] hoc tibi, quod potui, confectum carmine munus

[152] pro multis, Alli, redditur officiis,

[153] ne vestrum scabra tangat rubigine nomen

[154] haec atque illa dies atque alia atque alia.

[155] huc addent divi quam plurima, quae Themis olim

[156] antiquis solita est munera ferre piis.

[157] sitis felices et tu simul et tua vita,

[158] et domus in qua lusimuset domina,

[159] et qui principio nobis terram dedit aufert,

[160] a quo sunt primo omnia nata bona,

[161] et longe ante omnes mihi quae me carior ipso est,

[162] lux mea, qua viva vivere dulce mihi est.

Carmen LXIX

[1] Noli admirari, quare tibi femina nulla,

[2] Rufe, velit tenerum supposuisse femur,

[3] non si illam rarae labefactes munere vestis

[4] aut perluciduli deliciis lapidis.

[5] laedit te quaedam mala fabula, qua tibi fertur

[6] valle sub alarum trux habitare caper.

[7] hunc metuunt omnes, neque mirum: nam mala valde est

[8] bestia, nec quicum bella puella cubet.

[9] quare aut crudelem nasorum interfice pestem,

[10] aut admirari desine cur fugiunt.

Carmen LXX

[1] Nulli se dicit mulier mea nubere malle

[2] quam mihi, non si se Iuppiteripse petat.

[3] dicit: sed mulier cupido quod dicit amanti,

[4] in vento et rapida scribere oportet aqua.

Carmen LXXI

[1] SI cui iure bono sacer alarum obstitit hircus,

[2] aut si quem merito tarda podagra secat.

[3] aemulus iste tuus, qui vestrem exercet amorem,

[4] mirifice est a te nactus utrumque malum.

[5] nam quotiens futuit, totiens ulciscitur ambos:

[6] illam affligit odore, ipse perit podagra.

Carmen LXXII

[1] Dicebas quondam solum te nosse Catullum,

[2] Lesbia, nec prae me velle tenere Iovem.

[3] dilexi tum te non tantum ut vulgus amicam,

[4] sed pater ut gnatos diligit et generos.

[5] nunc te cognovi: quare etsi impensius uror,

[6] multo mi tamen es vilior et levior.

[7] qui potis est, inquis? quod amantem iniuria talis

[8] cogit amare magis, sed bene velleminus.

Carmen LXXIII

[1] Desine de quoquam quicquam bene velle mereri

[2] aut aliquem fieri posse putare pium.

[3] omnia sunt ingrata, nihil fecisse benigne

[4] immo etiam taedet obestque magis;

[5] ut mihi, quem nemo gravius nec acerbius urget,

[6] quam modo qui me unum atque unicum amicum habuit.

Carmen LXXIV

[1] Gellius audierat patruum obiurgare solere,

[2] si quis delicias diceret aut faceret.

[3] hoc ne ipsi accideret, patrui perdepsuit ipsam

[4] uxorem, et patruum reddidit Arpocratem.

[5] quod voluit fecit: nam, quamuis irrumet ipsum

[6] nunc patruum, verbum non faciet patruus.

Carmen LXXV

[1] Huc est mens deducta tua mea, Lesbia, culpa

[2] atque ita se officio perdidit ipsa suo,

[3] ut iam nec bene velle queat tibi, si optima fias,

[4] nec desistere amare, omnia si facias.

Carmen LXXVI

[1] Siqua recordanti benefacta priora voluptas

[2] est homini, cum se cogitat esse pium,

[3] nec sanctam violasse fidem, nec foedere nullo

[4] divum ad fallendos numine abusum homines,

[5] multa parata manent in longa aetate, Catulle,

[6] ex hoc ingrato gaudia amore tibi.

[7] nam quaecumque homines bene cuiquam aut dicere possunt

[8] aut facere, haec a te dictaque factaque sunt.

[9] omnia quae ingratae perierunt credita menti.

[10] quare iam te cur amplius excrucies?

[11] quin tu animo offirmas atque istinc teque reducis,

[12] et dis invitis desinis esse miser?

[13] difficile est longum subito deponere amorem,

[14] difficile est, verum hoc qua lubet efficias:

[15] una salus haec est. hoc est tibi pervincendum,

[16] hoc facias, sive id non pote sive pote.

[17] o di, si vestrum est misereri, aut si quibus umquam

[18] extremam iam ipsa in morte tulistis opem,

[19] me miserum aspicite et, si vitam puriter egi,

[20] eripite hanc pestem perniciemque mihi,

[21] quae mihi subrepens imos ut torpor in artus

[22] expulit ex omni pectore laetitias.

[23] non iam illud quaero, contra me ut diligat illa,

[24] aut, quod non potis est, essepudica velit:

[25] ipse valere opto et taetrum hunc deponere morbum.

[26] o di, reddite mi hoc pro pietate mea.

Carmen LXXVII

[1] Rufe mihi frustra ac nequiquam credite amice

[2] (frustra? immo magno cum pretio atque malo),

[3] sicine subrepsti mi, atque intestina perurens

[4] ei misero eripuisti omnia nostra bona?

[5] eripuisti, heu heu nostrae crudele venenum

[6] vitae, heu heu nostrae pestis amicitiae.

Carmen LXXVIII

[1] Gallus habet fratres, quorum est lepidissima coniunx

[2] alterius, lepidus filius alterius.

[3] Gallus homo est bellus: nam dulces iungit amores,

[4] cum puero ut bello bella puella cubet.

[5] Gallus homo est stultus, nec se videt esse maritum,

[6] qui patruus patrui monstret adulterium.

Carmen LXXVIIIb

* * * [Nei manoscritti questi quattro versi seguono immediatamente il carme LXXVIII, con il quale non sembrano per? avere rapporto.] * * *

[1] * * * [deest] * * *

[2] sed nunc id doleo, quod purae pura puellae

[3] suavia comminxit spurca saliva tua.

[4] verum id non impune feres: nam te omnia saecla

[5] noscent et, qui sis, fama loquetur anus.

Carmen LXXIX

[1] Lesbius est pulcer. quid ni? quem Lesbia malit

[2] quam te cum tota gente, Catulle, tua.

[3] sed tamen hic pulcer vendat cum gente Catullum,

[4] si tria natorum suavia reppererit.

Carmen LXXX

[1] Quid dicam, Gelli, quare rosea ista labella

[2] hiberna fiant candidiora nive,

[3] mane domo cum exis et cum te octava quiete

[4] e molli longo suscitat hora die?

[5] nescio quid certe est: an vere fama susurrat

[6] grandia te medii tenta vorare viri?

[7] sic certe est: clamant Victoris rupta miselli

[8] ilia, et emulso labra notata sero.

Carmen LXXXI

[1] Nemone in tanto potuit populo esse, Iuventi,

[2] bellus homo, quem tu diligere inciperes.

[3] praeterquam iste tuus moribunda ab sede Pisauri

[4] hospes inaurata palladior statua,

[5] qui tibi nunc cordi est, quem tu praeponere nobis

[6] audes, et nescis quod facinus facias?

Carmen LXXXII

[1] Quinti, si tibi vis oculos debere Catullum

[2] aut aliud si quid carius est oculis,

[3] eripere ei noli, multo quod carius illi

[4] est oculis seu quid carius est oculis.

Carmen LXXXIII

[1] Lesbia mi praesente viro mala plurima dicit:

[2] haec illi fatuo maxima laetitia est.

[3] mule, nihil sentis? si nostri oblita taceret,

[4] sana esset: nunc quod gannit et obloquitur,

[5] non solum meminit, sed, quae multo acrior est res,

[6] irata est. hoc est, uritur et loquitur.

Carmen LXXXIV

[1] Chommoda dicebat, si quando commoda vellet

[2] dicere, et insidias Arrius hinsidias,

[3] et tum mirifice sperabat se esse locutum,

[4] cum quantum poterat dixerat hinsidias.

[5] credo, sic mater, sic liber avunculus eius.

[6] sic maternus avus dixerat atque avia.

[7] hoc misso in Syriam requierant omnibus aures

[8] audibant eadem haec leniter et leviter,

[9] nec sibi postilla metuebant talia verba,

[10] cum subito affertur nuntius horribilis,

[11] Ionios fluctus, postquam illuc Arrius isset,

[12] iam non Ionios esse sed Hionios.

Carmen LXXXV

[1] Odi et amo. quare id faciam, fortasse requiris.

[2] nescio, sed fieri sentio et excrucior.

Carmen LXXXVI

[1] Quintia formosa est multis. mihi candida, longa,

[2] recta est: haec ego sic singula confiteor.

[3] totum illud formosa nego: nam nulla venustas,

[4] nulla in tam magno est corpore mica salis.

[5] Lesbia formosa est, quae cum pulcerrima tota est,

[6] tum omnibus una omnis surripuit Veneres.

Carmen LXXXVII

[1] Nulla potest mulier tantum se dicere amatam

[2] vere, quantum a me Lesbia amata mea est.

[3] nulla fides ullo fuit umquam foedere tanta,

[4] quanta in amore tuo ex parte reperta mea est.

Carmen LXXXVIII

[1] Quid facit is, Gelli, qui cum matre atque sorore

[2] prurit, et abiectis pervigilat tunicis?

[3] quid facit is, patruum qui non sinit esse maritum?

[4] ecquid scis quantum suscipiat sceleris?

[5] suscipit, o Gelli, quantum non ultima Tethys

[6] nec genitor Nympharum abluit Oceanus:

[7] nam nihil est quicquam sceleris, quo prodeat ultra,

[8] non si demisso se ipse voret capite.

Carmen LXXXIX

[1] Gellius est tenuis: quid ni? cui tam bona mater

[2] tamque valens vivat tamque venusta soror

[3] tamque bonus patruus tamque omnia plena puellis

[4] cognatis, quare is desinat esse macer?

[5] qui ut nihil attingat, nisi quod fas tangere non est,

[6] quantumuis quare sit macer invenies.

Carmen XC

[1] Nascatur magus ex Gelli matrisque nefando

[2] coniugio et discat Persicum aruspicium:

[3] nam magus ex matre et gnato gignatur oportet,

[4] si vera est Persarum impia religio,

[5] gratus ut accepto veneretur carmine divos

[6] omentum in flamma pingue liquefaciens.

Carmen XCI

[1] Non ideo, Gelli, sperabam te mihi fidum

[2] in misero hoc nostro, hoc perdito amore fore,

[3] quod te cognossem bene constantemue putarem

[4] aut posse a turpi mentem inhibere probro;

[5] sed neque quod matrem nec germanam esse videbam

[6] hanc tibi, cuius me magnus edebat amor.

[7] et quamuis tecum multo coniungerer usu,

[8] non satis id causae credideram esse tibi.

[9] tu satis id duxti: tantum tibi gaudium in omni

[10] culpa est, in quacumque est aliquid sceleris.

Carmen XCII

[1] Lesbia mi dicit semper male nec tacet umquam

[2] de me: Lesbia me dispeream nisi amat.

[3] quo signo? quia sunt totidem mea: deprecor illam

[4] assidue, verum dispeream nisi amo.

Carmen XCIII

[1] Nil nimium studeo, Caesar, tibi velle placere,

[2] nec scire utrum sis albus an aterhomo.

Carmen XCIV

[1] Mentula moechatur. Moechatur mentula? Certe.

[2] Hoc est quod dicunt: ipsa olera olla legit.

Carmen XCV

[1] Zmyrna mei Cinnae nonam post denique messem

[2] quam coepta est nonamque edita post hiemem,

[3] milia cum interea quingenta Hortensius uno

[4] * * * [deest] * * *

[5] Zmyrna cavas Satrachi penitus mittetur ad undas,

[6] Zmyrnam cana diu saecula pervolvent.

[7] at Volusi annales Paduam morientur ad ipsam

[8] et laxas scombris saepe dabunt tunicas.

Carmen XCVb

* * * [I due versi che seguono sono normalmente uniti al carme XCV.] * * *

[1] Parva mei mihi sint cordi monimenta * * *,

[2] at populus tumido gaudeat Antimacho.

Carmen XCVI

[1] Si quicquam mutis gratum acceptumque sepulcris

[2] accidere a nostro, Calve, dolore potest,

[3] quo desiderio veteres renovamus amores

[4] atque olim missas flemus amicitias,

[5] certe non tanto mors immatura dolori est

[6] Quintiliae, quantum gaudet amore tuo.

Carmen XCVII

[1] Non (ita me di ament) quicquam referre putavi,

[2] utrumne os an culum olfacerem Aemilio.

[3] nilo mundius hoc, nihiloque immundius illud,

[4] verum etiam culus mundior et melior:

[5] nam sine dentibus est. hic dentis sesquipedalis,

[6] gingivas vero ploxeni habet veteris,

[7] praeterea rictum qualem diffissus in aestu

[8] meientis mulae cunnus habere solet.

[9] hic futuit multas et se facit esse venustum,

[10] et non pistrino traditur atque asino?

[11] quem siqua attingit, non illam posse putemus

[12] aegroti culum lingere carnificis?

Carmen XCVIII

[1] In te, si in quemquam, dici pote, putide Victi,

[2] id quod verbosis dicitur et fatuis.

[3] ista cum lingua, si usus veniat tibi, possis

[4] culos et crepidas lingere carpatinas.

[5] si nos omnino vis omnes perdere, Victi,

[6] hiscas: omnino quod cupis efficies.

Carmen XCIX

[1] Surripui tibi, dum ludis, mellite Iuventi,

[2] suaviolum dulci dulcius ambrosia.

[3] verum id non impune tuli: namque amplius horam

[4] suffixum in summa me memini esse cruce,

[5] dum tibi me purgo nec possum fletibus ullis

[6] tantillum vestrae demere saevitiae.

[7] nam simul id factum est, multis diluta labella

[8] guttis abstersisti omnibus articulis,

[9] ne quicquam nostro contractum ex ore maneret,

[10] tamquam commictae spurca saliva lupae.

[11] praeterea infesto miserum me tradere amori

[12] non cessasti omnique excruciare modo,

[13] ut mi ex ambrosia mutatum iam foret illud

[14] suaviolum tristi tristius elleboro.

[15] quam quoniam poenam misero proponis amori,

[16] numquam iam posthac basia surripiam.

Carmen C

[1] Caelius Aufillenum et Quintius Aufillenam

[2] flos Veronensum depereunt iuvenum,

[3] hic fratrem, ille sororem. hoc est, quod dicitur, illud

[4] fraternum vere dulce sodalicium.

[5] cui faveam potius? Caeli, tibi: nam tua nobis

[6] perspecta ex igni est unica amicitia,

[7] cum vesana meas torreret flamma medullas.

[8] sis felix, Caeli, sis in amore potens.

Carmen CI

[1] Multas per gentes et multa per aequora vectus

[2] aduenio has miseras, frater, ad inferias,

[3] ut te postremo donarem munere mortis

[4] et mutam nequiquam alloquerer cinerem.

[5] quandoquidem fortuna mihi tete abstulit ipsum.

[6] heu miser indigne frater adempte mihi,

[7] nunc tamen interea haec, prisco quae more parentum

[8] tradita sunt tristi munere ad inferias,

[9] accipe fraterno multum manantia fletu,

[10] atque in perpetuum, frater, ave atque vale.

Carmen CII

[1] Si quicquam tacito commissum est fido ab amico,

[2] cuius sit penitus nota fides animi,

[3] meque esse invenies illorum iure sacratum,

[4] Corneli, et factum me esse puta Arpocratem.

Carmen CIII

[1] Aut sodes mihi redde decem sestertia, Silo,

[2] deinde esto quamuis saevus et indomitus:

[3] aut, si te nummi delectant, desine quaeso

[4] leno esse atque idem saevus et indomitus.

Carmen CIV

[1] Credis me potuisse meae maledicere vitae,

[2] ambobus mihi quae carior est oculis?

[3] non potui, nec, si possem, tam perdite amarem:

[4] sed tu cum Tappone omnia monstra facis.

Carmen CV

[1] Mentula conatur Pipleium scandere montem:

[2] Musae furcillis praecipitem eiciunt.

Carmen CVI

[1] Cum puero bello praeconem qui videt esse,

[2] quid credat, nisi se vendere discupere?

Carmen CVII

[1] Si quicquam cupido optantique optigit umquam

[2] insperanti, hoc est gratum animo proprie.

[3] quare hoc est gratum nobis quoque carius auro

[4] quod te restituis, Lesbia, mi cupido.

[5] restituis cupido atque insperanti, ipsa refers te

[6] nobis. o lucem candidiore nota!

[7] quis me uno vivit felicior aut magis hac est

[8] optandus vita dicere quis poterit?

Carmen CVIII

[1] Si, Comini, populi arbitrio tua cana senectus

[2] spurcata impuris moribus intereat,

[3] non equidem dubito quin primum inimica bonorum

[4] lingua exsecta avido sit data vulturio,

[5] effossos oculos voret atro gutture corvus,

[6] intestina canes, cetera membra lupi.

Carmen CIX

[1] Iucundum, mea vita, mihi proponis amorem

[2] hunc nostrum inter nos perpetuumque fore.

[3] di magni, facite ut vere promittere possit,

[4] atque id sincere dicat et ex animo,

[5] ut liceat nobis tota perducere vita

[6] aeternum hoc sanctae foedus amicitiae.

Carmen CX

[1] Aufilena, bonae semper laudantur amicae:

[2] accipiunt pretium, quae facere instituunt.

[3] tu, quod promisti, mihi quod mentita inimica es,

[4] quod nec das et fers saepe, facis facinus.

[5] aut facere ingenuae est, aut non promisse pudicae,

[6] Aufillena, fuit: sed data corripere

[7] fraudando officiis, plus quam meretricis avarae

[8] quae sese toto corpore prostituit.

Carmen CXI

[1] Aufilena, viro contentam vivere solo,

[2] nuptarum laus ex laudibus eximiis:

[3] sed cuivis quamuis potius succumbere par est,

[4] quam matrem fratres efficere ex patruo * * *

Carmen CXII

[1] Multus homo es, Naso, neque tecum multus homo

[2] te scindat: Naso, multuses et pathicus.

Carmen CXIII

[1] Consule Pompeio primum duo, Cinna, solebant

[2] Maeciliam: facto consule nunc iterum

[3] manserunt duo, sed creverunt milia in unum

[4] singula. fecundum semen adulterio.

Carmen CXIV

[1] Firmanus saltu non falso Mentula dives

[2] fertur, qui tot res in se habet egregias,

[3] aucupium omne genus, piscis, prata, arva ferasque.

[4] nequiquam: fructus sumptibus exsuperat.

[5] quare concedo sit dives, dum omnia desint.

[6] saltum laudemus, dum modo ipse egeat.

Carmen CXV

[1] Mentula habet instar triginta iugera prati,

[2] quadraginta arvi: cetera sunt maria.

[3] cur non divitiis Croesum superare potis sit,

[4] uno qui in saltu tot bona possideat,

[5] prata arva ingentes silvas saltusque paludesque

[6] usque ad Hyperboreos et mare ad Oceanum?

[7] omnia magna haec sunt, tamen ipsest maximus ultro,

[8] non homo, sed vero mentula magna minax.

Carmen CXVI

[1] Saepe tibi studioso animo venante requirens

[2] carmina uti possem mittere Battiadae,

[3] qui te lenirem nobis, neu conarere

[4] tela infesta mittere inusque caput,

[5] hunc video mihi nunc frustra sumptum esse laborem,

[6] Gelli, nec nostras hic valuisse preces.

[7] contra nos tela ista tua evitabimus amitha

[8] at fixus nostris tu dabis supplicium.

Fragmenta

Fragmentum I

[1] Hunc lucum tibi dedico consecroque, Priape,

[2] qua domus tua Lampsaci est quaque * * * Priape.

[3] nam te praecipue in suis urbibus colit ora

[4] Hellespontia, ceteris ostriosior oris.

Fragmentum II

[1] de meo ligurrire libido est

Fragmentum III

[1] at non effugies meos iambos