HYMNVS IN HONOREM PASSIONIS LAVRENTII

[1] Antiqua fanorum parens,

[2] iam Roma Christo dedita,

[3] Laurentio victrix duce

[4] ritum triumfas barbarum.

[5] Reges superbos viceras

[6] populosque frenis presseras,

[7] nunc monstruosis idolis

[8] inponis imperii iugum.

[9] Haec sola derat gloria

[10] urbis togatae insignibus,

[11] feritate capta gentium

[12] domaret ut spurcum Iovem,

[13] non turbulentis viribus

[14] Cossi, Camilli aut Caesaris,

[15] sed martyris Laurentii

[16] non incruento proelio.

[17] Armata pugnavit Fides

[18] proprii cruoris prodiga;

[19] nam morte mortem diruit

[20] ac semet inpendit sibi.

[21] Fore hoc sacerdos dixerat

[22] iam Xystus adfixus cruci

[23] Laurentium flentem videns

[24] crucis sub ipso stipite:

[25] ‘Desiste discessu meo

[26] fletum dolenter fundere!

[27] praecedo, frater; tu quoque

[28] post hoc sequeris triduum.’

[29] Extrema vox episcopi,

[30] praenuntiatrix gloriae,

[31] nihil fefellit; nam dies

[32] praedicta palmare praetulit.

[33] Qua voce, quantis laudibus

[34] celebrabo mortis ordinem,

[35] quo passionem carmine

[36] digne retexens concinam?

[37] hic primus e septem viris,

[38] qui stant ad aram proximi,

[39] leuvita sublimis gradu

[40] et ceteris praestantior,

[41] claustris sacrorum praeerat

[42] caelestis arcanum domus

[43] fidis gubernans clavibus

[44] votasque dispensans opes.

[45] Versat famem pecuniae

[46] praefectus urbi regiae,

[47] minister insani ducis,

[48] exactor auri et sanguinis,

[49] qua vi latentes eruat

[50] nummos operta existimans

[51] talenta sub sacrariis

[52] cumulosque congestos tegi.

[53] Laurentium sisti iubet,

[54] exquirit arcam ditibus

[55] massis refertam et fulgidae

[56] montes monetae conditos.

[57] ‘Soletis’, inquit, ‘conqueri

[58] saevire nos iusto amplius,

[59] cum christiana corpora

[60] plus quam cruente scindimus.

[61] Abest atrocioribus

[62] censura feruens motibus,

[63] blande et quiete efflagito,

[64] quod sponte obire debeas.

[65] Hunc esse vestris orgiis

[66] moremque et artem proditum est,

[67] hanc disciplinam foederis,

[68] libent ut auro antistites.

[69] Argenteis scyfis ferunt

[70] fumare sacrum sanguinem

[71] auroque nocturnis sacris

[72] adstare fixos cereos.

[73] Tum summa cura est fratribus,

[74] ut sermo testatur loquax,

[75] offerre fundis venditis.

[76] sestertiorum milia.

[77] Addicta avorum praedia

[78] foedis sub auctionibus

[79] successor exheres gemit

[80] sanctis egens parentibus.

[81] haec occuluntur abditis

[82] ecclesiarum in angulis

[83] et summa pietas creditur

[84] nudare dulces liberos.

[85] Deprome thensauros, malis

[86] suadendo quos praestrigiis

[87] exaggeratos obtines,

[88] nigrante quos claudis specu.

[89] hoc poscit usus publicus,

[90] hoc fiscus, hoc aerarium,

[91] ut dedita stipendiis

[92] ducem iuvet pecunia.

[93] Sic dogma vestrum est,

[94] suum quibusque reddito.

[95] en, Caesar agnoscit suum

[96] nomisma nummis inditum.

[97] Quod Caesaris scis, Caesari

[98] da, nempe iustum postulo.

[99] ni fallor, haud ullam tuus

[100] signat deus pecuniam,

[101] nec, cum veniret aureos

[102] secum Filippos detulit,

[103] praecepta sed verbis dedit

[104] inanis a marsuppio.

[105] Inplete dictorum fidem,

[106] qua vos per orbem venditis,

[107] nummos libenter reddite,

[108] estote verbis divites!’

[109] Nil asperum Laurentius

[110] refert ad ista aut turbidum,

[111] sed ut paratus obsequi

[112] obtemperanter adnuit.

[113] ‘Est dives’, inquit, ‘non nego,

[114] habetque nostra ecclesia

[115] opumque et auri plurimum

[116] nec quisquam in orbe est ditior.

[117] Is ipse tantum non habet

[118] argenteorum enigmatum

[119] Augustus arcem possidens,

[120] cui nummus omnis scribitur.

[121] Sed nec recuso prodere

[122] locupletis arcam numinis,

[123] uulgabo cuncta et proferam,

[124] pretiosa quae Christus tenet.

[125] Unum sed orans flagito:

[126] indutiarum paululum,

[127] quo fungat efficacius

[128] promissionis munere,

[129] dum tota digestim mihi

[130] Christi supellex scribitur;

[131] nam calculanda primitus,

[132] tum subnotanda est summula’.

[133] Laetus tumescit gaudio

[134] praefectus ac spem devorat

[135] aurum, velut iam conditum

[136] domi maneret, gestiens.

[137] Pepigere tempus tridui,

[138] laudatus inde absoluitur

[139] Laurentius, sponsor sui

[140] et sponsor ingentis lucri.

[141] Tribus per urbem cursitat

[142] diebus infirma agmina

[143] omnesque, qui poscunt stipem,

[144] cogens in unum et congregans.

[145] Illic utrisque obtutibus

[146] orbes cavatos praeferens

[147] baculo regebat praevio

[148] errore nutantem gradum

[149] et claudus infracto genu

[150] vel crure trunco semipes

[151] breviorue planta ex altera

[152] gressum trahebat inparem.

[153] Est, ulcerosis artubus

[154] qui tabe corrupta fluat,

[155] est, cuius arens dextera

[156] neruos in ulnam contrahat.

[157] Tales plateis omnibus

[158] exquirit, adsuetos ali

[159] ecclesiae matris penu,

[160] quos ipse promus noverat.

[161] Recenset exim singulos

[162] scribens viritim nomina,

[163] longo et locatos ordine

[164] adstare pro templo iubet.

[165] Praescriptus et iam fluxerat

[166] dies: furebat feruidus

[167] iudex avaro spiritu

[168] promissa solui efflagitans.

[169] Tum martyr: ‘Adsistas velim

[170] coramque dispositas opes

[171] mirere, quas noster deus

[172] praedives in sanctis habet.

[173] Videbis ingens atrium

[174] fulgere vasis aureis

[175] et per patentes porticus

[176] structos talentis ordines.’

[177] It ille nec pudet sequi.

[178] ventum ad sacratam ianuam,

[179] stabant cateruae pauperum

[180] inculta visu examina.

[181] Fragor rogantum tollitur,

[182] praefectus horrescit stupens,

[183] conuersus in Laurentium

[184] oculisque turbatis minax.

[185] Contra ille: ‘quid frendens’, ait,

[186] ‘minitaris aut quid displicet?

[187] num sordida haec aut vilia,

[188] num dispuenda existimas?

[189] Aurum, quod ardenter sitis,

[190] effossa gignunt rudera

[191] et de metallis squalidis

[192] poenalis excudit labor,

[193] torrens vel amnis turbidis

[194] voluens harenis inplicat;

[195] quod terrulentum ac sordidum

[196] flammis necesse est decoqui.

[197] Pudor per aurum soluitur,

[198] violatur auro integritas,

[199] pax occidit, fides petit,

[200] leges et ipsae intercidunt.

[201] Quid tu venenum gloriae

[202] extollis et magni putas?

[203] si quaeris aurum verius,

[204] lux est et humanum genus.

[205] Hi sunt alumni luminis,

[206] quos corpus artat debile,

[207] ne per salutem viscerum

[208] mens insolescat turgida.

[209] Cum membra morbus dissicit,

[210] animus viget robustior,

[211] membris vicissim fortibus

[212] vis sauciatur sensuum.

[213] Nam sanguis in culpam calens

[214] minus ministrat virium,

[215] si feruor effetus malis

[216] elumbe virus contrahat.

[217] Si forte detur optio,

[218] malim dolore asperrimo

[219] fragmenta membrorum pati

[220] et pulcher intus vivere.

[221] Committe formas pestium

[222] et confer alternas lues:

[223] carnisne morbus foedior,

[224] an mentis et morum ulcera?

[225] Nostri per artus debiles

[226] intus decoris integri

[227] sensum venusti innoxium

[228] laboris expertes gerunt,

[229] vestros valentes corpore

[230] interna corrumpit lepra

[231] errorque mancum claudicat

[232] et caeca fraus nihil videt.

[233] Quemuis tuorum principum,

[234] qui veste et ore praenitent,

[235] magis probabo debilem,

[236] quam quis meorum est pauperum.

[237] Hunc, qui superbit serico,

[238] quem currus inflatum vehit,

[239] hydrops aquosus lucido

[240] tendit veneno intrinsecus.

[241] Ast hic avarus contrahit

[242] manus recuruas et volam

[243] plicans aduncis unguibus

[244] laxare neruos non valet.

[245] Istum libido faetida

[246] per scorta tractum publica

[247] luto et cloacis inquinat,

[248] dum spurca mendicat stupra.

[249] Quid? ille feruens ambitu

[250] sitimque honoris aestuans

[251] mersisne anhelat febribus

[252] atque igne venarum furit?

[253] Quisquis tacendi intemperans

[254] silenda prurit prodere,

[255] vexatur et scalpit iecur

[256] scabiemque cordis sustinet.

[257] Quid inuidorum pectorum

[258] strumas retexam turgidas,

[259] quid purulenta et livida

[260] malignitatum uulnera?

[261] Tute ipse, qui Romam regis,

[262] contemptor aeterni dei,

[263] dum daemonum sordes colis,

[264] morbo laboras regio.

[265] Hi, quos superbus despicis,

[266] quos execrandos iudicas,

[267] brevi ulcerosos exuent

[268] artus et incolumes erunt,

[269] cum carne corruptissima

[270] tandem soluti ac liberi

[271] pulcherrimo vitae statu

[272] in arce lucebunt patris,

[273] non sordidati aut debiles,

[274] sicut videntur interim,

[275] sed purpurantibus stolis

[276] clari et coronis aureis.

[277] Tunc, si facultas subpetat,

[278] coram tuis obtutibus

[279] istos potentes saeculi

[280] velim recensendos dari.

[281] Pannis videres obsitos

[282] et mucculentis naribus,

[283] mentum salivis uvidum

[284] lipposque palfebra putri.

[285] Peccante nil est taetrius,

[286] nil tam leprosum aut putidum,

[287] cruda est cicatrix criminum

[288] oletque ut antrum tartari.

[289] Animabus inuersa vice

[290] corrupta forma infligitur,

[291] quas pulcher aspectus prius

[292] in corpore oblectaverat.

[293] En ergo nummos aureos,

[294] quos proxime spoponderam,

[295] quos nec favillis obruat

[296] ruina nec fur subtrahat.

[297] Nunc addo gemmas nobiles,

[298] ne pauperem Christum putes,

[299] gemmas corusci luminis,

[300] ornatur hoc templum quibus.

[301] Cernis sacratas virgines,

[302] miraris intactas anus

[303] primique post damnum tori

[304] ignis secundi nescias.

[305] Hoc est monile ecclesiae,

[306] his illa gemmis comitur,

[307] dotata sic Christo placet,

[308] sic ornat altum verticem.

[309] Eccum talenta, suscipe,

[310] ornabis urbem Romulam,

[311] ditabis et rem principis,

[312] fies et ipse ditior.’

[313] ‘Ridemur’, exclamat furens

[314] praefectus, ‘et miris modis

[315] per tot figuras ludimur,

[316] et vivit insanum caput!

[317] Inpune tantas, furcifer.

[318] strofas cavillo mimico

[319] te nexuisse existimas,

[320] dum scurra saltas fabulam?

[321] Concinna visa urbanitas

[322] tractare nosmet ludicris,

[323] egon cachinnis venditus

[324] acroma festiuum fui?

[325] Adeone nulla austeritas,

[326] censura nulla est fascibus,

[327] adeon securem publicam

[328] mollis retudit lenitas?

[329] Dicis: ‘libenter oppetam,

[330] votiva mors est martyri’ –

[331] est ista vobis, novimus,

[332] persuasionis vanitas -;

[333] sed non volenti inpertiam:

[334] praestetur ut mortis citae

[335] conpendiosus exitus,

[336] petite raptim non dabo.

[337] Vitam tenebo et differam

[338] poenis morarum iugibus,

[339] et mors inextricabilis

[340] longos dolores protrahet.

[341] Prunas tepentes sternite,

[342] ne feruor ignitus nimis

[343] os contumacis occupet

[344] et cordis intret abdita.

[345] Vapor senescens langueat,

[346] qui fusus adflatu levi

[347] tormenta sensim temperet

[348] semustulati corporis.

[349] Bene est, quod ipse ex omnibus

[350] mysteriarches incidit,

[351] hic solus exemplum dabit,

[352] quid mox timere debeant.

[353] Conscende constratum rogum,

[354] decumbe digno lectulo,

[355] tunc, si libebit, disputa

[356] nil esse Vulcanum meum!’

[357] Haec fante praefecto truces

[358] hinc inde tortores parant

[359] nudare amictu martyrem,

[360] vincire membra et tendere.

[361] Illi os decore splenduit

[362] fulgorque circumfusus est;

[363] talem revertens legifer

[364] de monte uultum detulit,

[365] Iudaea quem plebs aureo

[366] bove inquinata et decolor

[367] expavit et faciem retro

[368] detorsit inpatiens dei.

[369] Talemque et ille praetulit

[370] oris corusci gloriam

[371] Stefanus per imbrem saxeum

[372] caelos apertos intuens.

[373] Inluminatum hoc eminus

[374] recens piatis fratribus,

[375] baptisma quos nuper datum

[376] Christi capaces fecerat;

[377] ast inpiorum caecitas,

[378] os oblitum noctis situ

[379] nigrante sub velamine

[380] obducta clarum non videt,

[381] Aegyptiae plagae in modum,

[382] quae, cum tenebris barbaros

[383] damnaret, Hebraeis diem

[384] sudo exhibebat lumine.

[385] Quin ipsa odoris qualitas,

[386] adusta quam reddit cutis,

[387] diversa utrosque permovet:

[388] his nidor, illis nectar est.

[389] Idemque sensus dispari

[390] variatus aura aut adficit

[391] horrore nares vindice

[392] aut mulcet oblectamine.

[393] Sic ignis aeternus deus,

[394] nam Christus ignis verus est;

[395] is ipse conplet lumine

[396] iustos et urit noxios.

[397] Postquam vapor diutinus

[398] decoxit exustum latus,

[399] ultro e catasta iudicem

[400] conpellat adfatu brevi:

[401] ‘Conuerte partem corporis

[402] satis crematam iugiter

[403] et fac periclum, quid tuus

[404] Vulcanus ardens egerit.’

[405] Praefectus inuerti iubet,

[406] tunc ille: ‘coctum est, devora

[407] et experimentum cape,

[408] sit crudum an assum suavius!’

[409] Haec ludibundus dixerat,

[410] caelum deinde suspicit

[411] et congemescens obsecrat

[412] miseratus urbem Romulam:

[413] ‘O Christe, nomen unicum,

[414] O splendor, O virtus patris,

[415] O factor orbis et poli

[416] atque auctor horum moenium,

[417] qui sceptra Romae in vertice

[418] rerum locasti, sanciens

[419] mundum Quirinali togae

[420] seruire et armis cedere,

[421] ut discrepantum gentium

[422] mores et obseruantiam

[423] linguasque et ingenia et sacra

[424] unis domares legibus!

[425] En omne sub regnum Remi

[426] mortale concessit genus,

[427] idem loquuntur dissoni

[428] ritus, id ipsum sentiunt.

[429] Hoc destinatum, quo magis

[430] ius christiani nominis,

[431] quodcumque terrarum iacet,

[432] uno inligaret vinculo.

[433] Da, Christe, Romanis tuis,

[434] sit christiana ut civitas,

[435] per quam dedisti, ut ceteris

[436] mens una sacrorum foret!

[437] Confoederantur omnia

[438] hinc inde membra in symbolum,

[439] mansuescit orbis subditus,

[440] mansuescat et summum caput.

[441] Aduertat abiunctas plagas

[442] coire in unam gratiam,

[443] fiat fidelis Romulus

[444] et ipse iam credat Numa.

[445] Confundit error Troicus

[446] adhuc Catonum curiam

[447] veneratus occultis focis

[448] Frygum penates exules.

[449] Ianum bifrontem et Sterculum

[450] colit senatus, horreo

[451] tot monstra patrum dicere

[452] et festa Saturni senis.

[453] Absterge, Christe, hoc dedecus!

[454] emitte Gabriel tuum,

[455] agnoscat ut verum deum

[456] errans Iuli caecitas!

[457] Et iam tenemus obsides

[458] fidissimos huius spei,

[459] hic nempe iam regnant duo

[460] apostolorum principes,

[461] alter vocator gentium,

[462] alter cathedram possidens

[463] primam recludit creditas

[464] aeternitatis ianuas.

[465] Discede, adulter Iuppiter,

[466] stupro sororis oblite,

[467] relinque Romam liberam

[468] plebemque iam Christi fuge!

[469] Te Paulus hinc exterminat,

[470] te sanguis exturbat Petri,

[471] tibi id, quod ipse armaveras,

[472] factum Neronis, officit.

[473] Video futurum principem

[474] quandoque, qui seruus dei

[475] taetris sacrorum sordibus

[476] seruire Romam non sinat,

[477] qui templa claudat vectibus,

[478] valuas eburnas obstruat,

[479] nefasta damnet limina

[480] obdens aenos pessulos.

[481] Tunc plura ab omni sanguine

[482] tandem nitebunt marmora,

[483] stabunt et aera innoxia,

[484] quae nunc habentur idola.’

[485] Hic finis orandi fuit

[486] et finis idem vinculi

[487] carnalis: erupit volens

[488] vocem secutus spiritus.

[489] Vexere corpus subditis

[490] ceruicibus quidam partes,

[491] quos mira libertas viri

[492] ambire Christum suaserat.

[493] Repens medullas indoles

[494] adflarat et coegerat

[495] amore sublimis dei

[496] odisse nugas pristinas.

[497] Refrixit ex illo die

[498] cultus deorum turpium:

[499] plebs in sacellis rarior,

[500] Christi ad tribunal curritur.

[501] Sic dimicans Laurentius

[502] non ense praecinxit latus,

[503] hostile sed ferrum retro

[504] torquens in auctorem tulit.

[505] Dum daemon inuictum dei

[506] testem lacessit proelio,

[507] perfossus ipse concidit

[508] et stratus aeternum iacet.

[509] Mors illa sancti martyris

[510] mors vera templorum fuit,

[511] tunc Vesta Palladios lares

[512] inpune sensit deseri.

[513] Quidquid Quiritum sueverat

[514] orare simpuvium Numae,

[515] Christi frequentans atria,

[516] hymnis resultat martyrem.

[517] Ipsa et senatus lumina,

[518] quondam luperci aut flamines,

[519] apostolorum et martyrum

[520] exosculantur limina.

[521] Videmus inlustres domos,

[522] sexu ex utroque nobiles,

[523] offerre votis pignera

[524] clarissimorum liberum.

[525] Vittatus olim pontifex

[526] adscitur in signum crucis

[527] acdemque, Laurenti, tuam

[528] Vestalis intrat Claudia.

[529] O ter quaterque et septies

[530] beatus urbis incola,

[531] qui te ac tuorum comminus

[532] sedem celebrat ossuum,

[533] cui propter aduolui licet,

[534] qui fletibus spargit locum,

[535] qui pectus in terram premit,

[536] qui vota fundit murmure!

[537] Nos Vasco Hiberus dividit

[538] binis remotos Alpibus

[539] trans Cottianorum iuga

[540] trans et Pyrenas ninguidos.

[541] Vix fama nota est, abditis

[542] quam plena sanctis Roma sit,

[543] quam dives urbanum solum

[544] sacris sepulcris floreat.

[545] Sed qui caremus his bonis

[546] nec sanguinis vestigia

[547] videre coram possumus,

[548] caelum intuemur eminus.

[549] Sic, sancte Laurenti, tuam

[550] nos passionem quaerimus,

[551] est aula nam duplex tibi,

[552] hic corporis, rorentis polo.

[553] Illic inenarrabili

[554] allectus urbi municeps

[555] aeternae in arce curiae

[556] gestas coronam civicam.

[557] Videor videre inlustribus

[558] gemmis coruscantem virum,

[559] quem Roma caelestis sibi

[560] legit perennem consulem.

[561] Quae sit potestas credita

[562] et muneris quantum datum,

[563] probant Quiritum gaudia,

[564] quibus rogatus adnuis.

[565] Quod quisque supplex postulat,

[566] fert inpetratum prospero,

[567] poscunt, iocantur, indicant,

[568] et tristis haut ullus redit,

[569] ceu praesto semper adsies

[570] tuosque alumnos urbicos

[571] lactante conplexus sinu

[572] paterno amore nutrias.

[573] Hos inter, o Christi decus,

[574] audi poetam rusticum,

[575] cordis fatentem crimina

[576] et facta prodentem sua.

[577] Indignus agnosco et scio,

[578] quem Christus ipse exaudiat,

[579] sed per patronos martyras

[580] potest medellam consequi.

[581] Audi benignus supplicem

[582] Christi reum Prudentium

[583] et seruientem corpori

[584] absolue vinclis saeculi!